ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਅਸ਼੍ਵਥਾਮਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡੋ, ਛੱਡੋ! ਇਹ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਗੁਰੂ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਯਾਦ ਦਿਲਾਇਆ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਧਨੁਰ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ, Droṇa ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ Droṇa ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ Kripī ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਮਹਾਨ ਪਾਂਡਵ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ, ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਬਦਨਾਮੀ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਉਹ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੌਤਮੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਰੋਵੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਰੋਈ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਪਾਤੀ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁੱਸਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। Sūta ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਾ, ਨੇ ਰਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਧਰਮਯੋਗ, ਨਿਆਯਪੂਰਕ, ਦਇਆਲੂ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਸਨ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਏ। Nakula, Sahadeva, Yuyudhāna, Dhanañjaya, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਦਿਵਯ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ, ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਫਿਰ ਭੀਮ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਲਈ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ, ਸੋਏ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਭੀਮ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਤੁਰ-ਭੁਜੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਚਾਹੇ ਅਗਰਸਰ ਹੋਵੇ, ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ ਅਗਰਸਰ ਮਰਨਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਸਿਖਾਏ ਹਨ—ਮੇਰੀ ਸਿਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।” ਉਸ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੇ, ਜੋ ਉਹ ਨੇ ਕੁਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ, ਭੀਮ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। Sūta ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਹਰਿ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਦੋ-ਜਨਮੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਮਣੀ ਤੇ ਕੇਸ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਟੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਬੱਚਾ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮੰਦ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਮਣੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰਕੇ, ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਸਿਰ ਮੁੰਡਣਾ, ਦੌਲਤ ਲੈਣਾ ਤੇ ਨਿਕਾਲ ਦੇਣਾ—ਇਹੀ ਸਰੀਰਕ ਸਜ਼ਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਮੇਤ, ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣਾ, ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸੱਤਵਾ ਚੈਪਟਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।” ਜਦ ਪਿਆਰ ਵਾਲੇ ਜੋੜੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਬਾਬਲੀਆਂ ਸੁਣਦੇ, ਲੋਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੱਖੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਛੂਹ, ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਇਸ਼ਾਰੇ, ਜਦ ਬੱਚੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਚਿੰਤਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਦੇ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਘਰ-ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਲੱਭਣ ਗਏ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਸੀ, ਨੇਖ ਲਾਭ ਕੇ, ਜਦ ਬੱਚੇ ਘੋਂਸਲੇ ਨੇੜੇ ਆਏ, ਜਾਲ ਫੈਲਾ ਕੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਪੱਖੀ ਮਰਦ ਤੇ ਮਾਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘੋਂਸਲੇ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਮਾਦਾ ਪੱਖੀ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੀਕ-ਚੀਕ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਨਾਲ, ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਾਦਾ ਅਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਗਵਾ ਬੈਠੀ ਤੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ। ਮਰਦ ਪੱਖੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਸਨ, ਤੇ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ, ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਹਾਏ, ਮੇਰੀ ਮੰਦੀ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਮੂਰਖ ਮਨ! ਘਰ-ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਧੂਰੀ ਰਹੀ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਦੇਵੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਧਰਮਵਾਨ—ਸਮੇਤ, ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ।” “ਮੈਂ, ਇਸ ਸੁੰਨ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਦੁਖੀ, ਹੋ ਕੇ, ਕਿਉਂ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੈ?” ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਮੌਤ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ, ਬੇਬਸ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਪੱਖੀ, ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਮਕਸਦ ਹਾਸਲ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਪੱਖੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ—ਸਾਰੇ ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ—ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਘਰ-ਵਾਲਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਾਂਤੀ, ਦੁਲਤਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ, ਜਿਥੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲਾ ਹੈ, ਘਰ-ਵਾਲੇ ਪੱਖੀ ਵਾਂਗ ਲਗਾਓ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Sūta ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਗਈਆਂ। ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਅਜਨਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਮਾਧਵ ਨੇ ਕੁਰੂ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਗਾਂਧਾਰੀ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਸੀ—ਪ੍ਰਿਥਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਮੇਤ, ਬੈਠਾ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਗੁਆ ਚੁੱਕਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਖ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸਮਾਂ ਦਾ ਵਹਿਰਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਹਦੇ ਜੂਆਰੀਆਂ ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤਾ; ਕਚਾ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਪਾਪੀ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਕਰਵਾਈਆਂ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੋਹਰਤ ਸਭ ਪਾਸੇ ਫੈਲਾਈ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ। ਪਾਂਡਵ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਤੇ ਉਦ੍ਧਵਾ ਨਾਲ, ਵਿਅਾਸ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਧੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ।