ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਥਾ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦਵਾਂ—ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਹੀ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਗਦਾਧਰ, ਜਦ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਇਹ ਧਰਤੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਹੋ, ਇਹ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਇਥੇ ਦੇਸ਼, ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ—all prosper—ਹਰਿਆਲੀ ਤੇ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹੇ ਯੂਨੀਵਰਸ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਹੇ ਯੂਨੀਵਰਸ ਦੇ ਰੂਪ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਮਤਾ ਦਾ ਬੰਧਨ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਕੱਟੋ। ਹੇ ਮਧੁ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਵਲ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਿਚ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਹੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅੱਗ, ਤੇਰੇ ਸ਼ਕਤਿ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ—ਗਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ, ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਥਾ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕੁਰਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਵਿਹਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਚ ਆਏ; ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਿਆਸ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ—ਜੋ ਅਚੰਭੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਮਝਾਇਆ, ਇਤਹਾਸਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਪਰ ਉਹ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ। ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਮਨ ਵਿਚ ਮਮਤਾ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਬੋਲ ਪਏ: “ਹੇ, ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਡੂੰਘੀ ਜੜੀ ਹੋਈ ਹੈ! ਪਰਾਈ ਦੇਹ ਲਈ, ਮੈਂ ਕਈ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਜੇ ਮੈਂ ਦਸ ਲੱਖ ਸਾਲ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਵੀ ਲੈ ਲਵਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਬੱਚਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਰਾਜਾ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰਨਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਹੁਕਮਾਂ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਾਦੂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕਾਦੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਧੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਸੁਣੋ—ਉੱਚਤਮ ਗੂੜ੍ਹ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਜਪਣ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ‘ਓਮ, ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।’ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਵਿਤ੍ਰ ਪਾਣੀ, ਫੁੱਲ, ਜੰਗਲੀ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ, ਨਵੀਂ ਕਲੀਆਂ, ਨਵੇਂ ਵਸਤ੍ਰ, ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਾਵੇ। ਕੋਈ ਧਾਤੂ, ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਆਹਾਰ ਵਿਚ ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਾਵੇ। ਭਗਵਾਨ, ਉੱਚਤਮ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਤ, ਆਪਣੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤਿ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਨ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੀ ਜਾਵੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਹੁਣ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ, ਮਨ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੀ ਜਾਵੇ। ਮਨ, ਦੇਹ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਾਲ, ਜਦ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਠੱਗੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਗਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਧਾ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਲਾਭ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਮ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਰੰਤਰ ਤੇ ਸਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਯੋਗ-ਭਕਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮਧੁਵਨ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਤਪ-ਵਨ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਇਜ਼ਤ ਮਿਲੀ, ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੈਠੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਦੁਖ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਕਰਤੱਵਾ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ?” ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਨਿਰਪੱਖ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰਦਈ ਮਹਿਲਾ ਨੇ ਮਾਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬੇਸਹਾਰਾ, ਵਿਆਕੂਲ, ਥੱਕਾ ਹੋਇਆ, ਭੁੱਖਾ, ਲਟਕਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਕੌਮਲ ਮੁਖੜੇ ਨੂੰ ਭੇੜੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਣ। ਹੇ, ਮੇਰੀ ਨਿਮਨਤਾ ਦੇਖੋ, ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਹਾਰ ਗਿਆ! ਮੈਂ ਉਸ ਮਾਸੂਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸਵਾਗਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—ਕਿੰਨਾ ਘਟੀਆ ਹਾਂ!” ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਖ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਜੋ ਕੰਮ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ; ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਲੈ ਆਵੇਗਾ।” ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਰਾਜਸੀ ਵੈਭਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਉਥੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਵਿਚ ਗੁਜਾਰੀ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਵੂਡ-ਐਪਲ ਤੇ ਬੇਰ ਖਾ ਕੇ, ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ, ਪੱਤਿਆਂ, ਘਾਹ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ, ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲਗ ਕੇ, ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਕੇ, ਸਵਾਸ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ। ਪੰਜਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸਵਾਸ ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਅਡੋਲ, ਸਤੰਭ ਵਾਂਗ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਤੱਤ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।