ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਕਿ ਨਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਨਾਂ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਨਾਂ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ—ਹਰੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਬੂਤ ਗੋਪੀਆਂ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ, ਮਨ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤ ਜਾਗਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ, ਭਗਤੀ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਭਗਤ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਨੀਂਤਾਂ, ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਹੋਰ ਯੋਗ, ਹੋਰ ਯਗ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ—ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਵਰੂਪ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਭਗਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨਾਲ ਬੋਲੀ। ਭਗਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਨਾਰਦ! ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਧੰਨਿਆ ਹੈਂ! ਤੇਰੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਅਟੁੱਟ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਰਹਾਂਗੀ। ਹੇ ਦਇਆਲੁ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਿਟ ਗਿਆ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਅਚੇਤ ਹਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ, ਜਗਾ।" ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਜਦ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਲ ਕੇ ਜਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਕੋਲ ਮੂੰਹ ਲਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਗਿਆਨ, ਜਲਦੀ ਜਾਗ! ਹੇ ਵੈਰਾਗ, ਜਾਗ!" ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੇ ਪਾਠ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਠ ਤਾਂ ਪਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਉਬਾਸੀਆਂ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਬਗਲੇ ਵਾਂਗ ਨਿਕੰਮੇ ਅਤੇ ਬੋਡੀ ਸੂੱਕ ਕੇ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਫਿਰ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਆਖਰ ਇਹ ਨੀਂਦ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਇਹਨਾ ਉੱਤੇ ਇੰਨੀ ਬੁੱਢਾਪਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਗਵ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਜਰੂਰ ਫਲ ਦੇਵੇਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਉਸ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਪੂਣ ਕਰਮ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਇਹ ਪੁਣਿਆਤਮਾ ਕੰਮ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸਤਪੁਰਖ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨਗੇ। ਜਦ ਇਹ ਪੁਣ ਕੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨੀਂਦ ਤੇ ਬੁੱਢਾਪਾ ਤੁਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ।" ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਭੀ ਗੱਲ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਇ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ?" ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ, "ਕਿੱਥੇ ਉਹ ਸਤਪੁਰਖ ਮਿਲਣਗੇ? ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਦੇਣਗੇ? ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਉੱਥੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਪੁੱਛਦੇ ਗਏ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਵਿਰਲਾ ਵਿਰਲਾ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ, ਪਰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ," ਕੁਝ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ," ਕੁਝ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਕੁਝ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਚਰਚਾ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੇ ਉਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਤ੍ਰੈਯ ਨਾ ਉੱਠਿਆ, ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਚੁੱਪ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।" ਨਾਰਦ ਵਰਗਾ ਯੋਗੀ ਵੀ ਜਦ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਤਾਂ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਬਦਰੀਕਾਸ਼ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਅਤੇ ਓਥੇ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਓਸ ਵੇਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਸਨਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਮਾਰਾਂ—ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਹੇ ਕੁਮਾਰੋ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਯੋਗੀ ਹੋ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਹੋ, ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਹੋਏ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਵੀ ਅਗਵਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਸਦਾ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਬੁੱਢਾਪਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।" "ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਭੰਵ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਦੇ ਦੋ ਦਰਬਾਨ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਰਬਾਨ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਇਆ, ਤੁਸੀਂ ਦਇਆ ਦੇ ਸਾਗਰ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦਿਖਾਓ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਚਾਰ ਹਾਂ।" "ਉਹ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਇ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗੁਣ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸ ਸਕਦੇ ਹਨ?" ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ। ਇਹ ਉਪਾਇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਧੰਨਿਆ ਹੈਂ, ਤਿਆਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ, ਸਦਾ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ।" "ਤੂੰ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਾਸ ਲਈ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਦਾ ਹੋਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਤੇ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਔਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਆਰਗ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਰਸਤਾ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।