कृष्णः तर्हि बलवान् गवय-रक्षसः तस्य च सहचरान् हत्वा, तालेषु फलैः पूर्णे तद् वनं सुरक्षितवान्। पुनः तस्य वीर्येण प्रलम्बाख्यं घोरं दानवं निहत्य, गाः गोपांश्च वनाग्नेः बन्धनात् विमोचितवान्। महान् फणिनां नागराजः स्वदर्पं त्यक्त्वा तेन निगृहीतः, सरसः अपसारितः, तेन यमुनाया जलं विषरहितं कृतम्। व्रजवासिनः सर्वे तस्मिन् अप्रतिहतं स्नेहम् अनुभवन्ति; नन्द महाभाग, कथं स्वाभाविकः स्नेहः अस्माकं तव सुतं प्रति जातः? कथं वा सप्ताहवयस्कः शिशुः गिरिं महान्तं धारयितुं शक्नोति? अतः, व्रजेश्वर, अस्माकं तव सुतं प्रति संशयः विद्यते। नन्दः उवाच—मम वचः शृणुत गोपाः, बालके संशयः त्यज्यताम्। अस्य बालस्य विषये गार्गः यदुकुल-ऋषिः मम उक्तवान्। स त्रिषु युगेषु श्वेत-रक्त-पीतवर्णान् यथाक्रमं धारयित्वा, अधुना श्यामवर्णः जातः। पूर्वं सः विशुद्धात्मा वसुदेवस्य पुत्रत्वेन जातः, इदानीं तु भवतः पुत्रः; बुद्धिमन्तः तं वासुदेवमिति कथयन्ति। अस्य पुत्रस्य गुणकर्मानुसारतः नानानामरूपाणि सन्ति; अहं तानि जानामि, जनाः न जानन्ति। स गोपगोकुलानन्दनः भवतः सर्वान् श्रेयः अवापयिष्यति; तेन सर्वे आपदः सहजं तरिष्यथ। प्राचीनकाले, हे व्रजपतिः, राजविहीनदेशे दस्युभिः पीडिताः साधवः तेन रक्षिताः, दस्यून् संगत्य जितवन्तः। ये भाग्यवन्तः तस्मिन् स्नेहं कुर्वन्ति, ते दुःखेन न बाध्यन्ते; यथा विष्णुपालितान् राक्षसाः न जेष्टुम् अर्हन्ति। अतः नन्दस्य अयं सुतः नारायणसमगुणभाग्यकीर्तिप्रभावः; तस्मात् अस्य कर्मसु न विस्मयः। एवं मम प्रत्यक्षं उपदिश्य, गार्गः स्वगृहं गतः; अहं कृष्णं, यः अक्लिष्टकर्मा, नारायणस्य अंशमिव मन्ये। नन्दस्य वचनं गार्गस्य च गीतं श्रुत्वा, व्रजवासिनः कृष्णस्य अनन्तविभुतिं दृष्ट्वा श्रुत्वा च, हर्षपूर्णाः नन्दं कृष्णं च पूजयन्ति, विस्मयम् अतिक्रम्य। यदा इन्द्रः यज्ञभङ्गेन कोपितः, वर्ष-शिलातुर्फणैः व्रजगोकुलम् उपतापयामास, तदा गवां गोपानां च एकं शरण्यं कृष्णं दयास्मितं पश्यन्तः, स एकहस्तेन गिरिं मूषकवत् उन्नीय, व्रजं रक्षितवान्; एवं इन्द्रः स्वबलदर्पेण गाः न तुष्टवान्। एवं श्रीमद्भागवतस्य दशमस्कन्धस्य प्रथमे भागे षड्विंशः अध्यायः समाप्तः। ये सन्तः मयि अनासक्ताः, आत्मनि लीनाः, शमशीलाः, समदर्शिनः, निरहङ्कारममकारद्वन्द्वशान्ताः, अलुब्धाः स्युः। तेषु, भाग्यवन्, मम कथाः सदा सञ्जायन्ते; ताः श्रोतॄन् पावयन्ति, पापं हरन्ति। ये श्रद्धया शृण्वन्ति, गायन्ति, अनुमोदन्ति, मयि भक्ताः, ते मम भक्ति-म् आप्नुवन्ति। भक्तिं प्राप्तस्य सन्तः किं शेषं स्याद्, यदा मय्यनन्ते ब्रह्मानन्दमूर्तौ सुखं अनुभवति? यथा वह्निं उपगम्य शीतभीतरजः नश्यति, तथा सन्तसमागमे। संसारसागरमग्नानां निमज्जनोत्थानयोः ब्रह्मविदां शान्तानां सन्तानां नौः इव उपकारः। अन्नं प्राणिनां प्राणः; अहं क्लिष्टानां शरणम्; धर्मः मृत्युञ्जनानां धनम्; सन्तः अस्मिन्लोके भीतानां शरणम्। सन्तः बहिर्द्योतमानः सूर्यवत् दृष्टिं ददाति; देवाः, बान्धवाः, सन्तः, अहं च सर्वे सन्तः एव। एवं वैतसेनः, उर्वश्याः अनादरात्, लोकान् अनासक्तः, आत्मनि रममाणः, पृथिव्यां विचरन् आसीत्। स्निग्धता, कठिनता, शीतोष्णता—एतानि स्पर्शस्य, वातस्य तन्मात्रस्य गुणाः। गमनं, संग्रहो, उपादानं, वस्तुषु प्रधानता, शब्देषु च, सर्वेन्द्रियाणां सारः—एते वातस्य क्रियाः। वायोः स्पर्शतन्मात्रात्, दैवेन प्रेरितात्, रूपम् उत्पन्नम्; ततः तेजः, चक्षुः च रूपग्राही जातम्। वस्तुत्वं, गुणत्वं, व्यक्तित्वम्—एते तेजसः शुद्धरूपस्य धर्माः। प्रकाशनं, पाचनं, दाहनं, शोषणं, शीतहरणं, तृष्णापिपासाजननं—एते अग्नेः कर्माणि। शुद्धरूपात्, अग्निना परिवर्तितात्, दैवेन प्रेरितात्, रसः जातः; ततः आपः, जिह्वा च रसग्राही। कषायः, मधुरः, तिक्तः, कटुः, आम्लः—एवं भूतसंयोगात् एकः रसः पृथक् पृथक् व्यवस्थितः। स्नेहनं, संघटनं, तर्पणं, जीवनं, पुष्टिः, तुष्टिः, तापशमनं, समृद्धिः—एते आपः कर्माणि। शुद्धरसे, आपां विकारे, दैवेन प्रेरिते, गन्धः उत्पन्नः; ततः पृथिवी, घ्राणं च गन्धग्राही। भूतसंयोगभेदात् एकः गन्धः पृथिव्यां—पार्थिवः, पूतिकः, सुरभिः, मन्दः, तीक्ष्णः, आम्लः, इत्याद्यः। संस्थानहेतुः, ब्रह्मस्थानम्, आधारः, वस्तुतत्त्वप्रकाशनम्, समस्तगुणोत्पत्तिः—एते भूमेः धर्माः। यस्य विशेषगुणः शब्दः स श्रवणविषयः; यः वातस्य स्पर्शः स स्पर्शनविषयः। यः तेजसः रूपः स दर्शनविषयः; यः आपां रसः स आस्वादनविषयः; यः पृथिव्याः गन्धः स घ्राणविषयः। गुणः एकस्मिन्सति, अन्यस्मिन् न स्यात्; संयोजनभेदात्, पृथिव्यां एव वस्तुविशेषः दृश्यते। एवं श्रीमद्भागवते दशमस्कन्धे प्रथमे भागे षड्विंशोऽध्यायः समाप्तः।