न कथ्यं लोभिनः, न गृहव्रतधारिणः, न मद्भक्त्यरहितः, न मद्भक्तद्वेषिणः। श्रद्धालु, भक्त, विनीतः, निरसूयः, सर्वभूतसुहृद्, सेवासक्तः—एवमेव तस्य उपदेशः कर्तव्यः। बहिर्यसक्तः, शान्तचित्तः, निरसूयः, शुद्धः, यस्य अहं प्रियतमः—तस्मै दातव्यः। या जनः श्रद्धया एकवारं शृणोति वा, वा एकचित्तेन पठति, सा मम पथं निश्चितं प्राप्नोति। श्रीशुकः उवाच—एवं श्रीभगवतः मधुरवचनानि श्रुत्वा गोप्यः विरहजनितं दुःखं विसृज्य, तस्य सन्निधानेन सर्वकामाः सन्तुष्टाः। तत्र गोविन्दः भक्तानां रमणीयानां गोपीनां मध्ये रासविलासं आरब्धवान्, तासां बाहुश्रेणीभिः परस्परं आलिङ्ग्य, ताः स्त्रियः रत्नसमूहवत् शोभमानाः। रासोत्सवः गोपीमण्डलैः शोभितः, योगिनां स्वामी कृष्णः प्रत्येकयोः मध्ये स्थितः। तासां मध्ये प्रविश्य, ताः स्त्रियः ग्रीवायाः समीपं कृत्वा आकर्षितवान्; यः पश्येत्, स आकाशे शतशः विमानानि कल्पयेत्। देवाः पत्नीसहिताः उत्कण्ठायुक्तमनसः तं विलोकयन्तः, तत्र दुन्दुभिः नादः, पुष्पवृष्टिः, गन्धर्वपतयः पत्नीसहिताः तस्य निर्मलकीर्तिं गायन्ति। रासमण्डले गोपीनां कङ्कण, नूपुर, घटिका, प्रियजनैः सह संयुक्तः शब्दः अभवत्। तासां मध्ये देवकीपुत्रः प्रभुः महा-पन्नगमणिरिव सुवर्णरत्नेषु अत्यधिकं शोभमानः। गोप्यः चरणन्यासैः, बाहुविक्षेपैः, हास्यदृष्टिभिः, भ्रूविलासैः, कुर्णिश्रवणैः, स्वेदसिक्तविलग्गुणैः, कृष्णपत्नीः गायन्त्यः, मेघमण्डले विद्युत् इव प्रकाशमानाः। नृत्यन्त्यः, गीतं उच्चैः, कामात् गलः रक्तः, कृष्णस्पर्शे हृष्टाः, प्रियाः गायन्त्यः, तत्र गीतं व्याप्तम्। एका मुखुन्देन सह गीतं सम्यक् संयोज्य, तेन स्नेहेन 'साधु साधु' इति प्रशंसिता, पुनः पुनः गायन्ती, तेन महती कृपा दर्शिता। अन्याः रासविलासे श्रान्ता, मुष्टिकधारिणः पार्श्वे स्थितस्य स्कन्धे विलग्गुणं, मल्लिका-मालां च विश्राम्य स्थापयन्ति। अन्याः कृष्णस्य नीलोत्पलसुगन्धितं, चन्दनलिप्तं बाहुं गृहीत्वा, नासिकायाः समीपं कृत्वा, प्रमुदिता च चुंबन्ति। अन्याः नृत्यनृत्ये कर्णकुण्डलप्रभया गण्डं शोभयन्त्यः, गण्डं तस्य गण्डे स्थापयन्ति, च तस्य चुञ्चीतं ताम्बूलं ददाति। अन्याः गायन्त्यः, नूपुरमेखलाशब्देन, श्रान्ता, अच्युतस्य पद्महस्तं स्तनयोः विश्रान्त्यर्थं स्थापयन्ति। गोप्यः अच्युतं प्रियं श्रीपतिं ग्रीवायाः आलिङ्ग्य, गायन्त्यः तेन सह रमन्ति। पद्मकर्णैः, केशैः, स्वेदभासितगण्डैः, मुखैः, कङ्कणनूपुरसंगीतैः, गोप्यः भगवता सह नृत्यन्त्यः, माल्यविलग्गुणैः, मधुपगायनैः, गोविन्दवनान्तरे। एवं आलिङ्गनैः, हस्तस्पर्शैः, स्नेहदृष्टिभिः, विहसितविलासैः, श्रीपतिः वृजस्त्रीभिः रमणीयाभिः रमते, यथा बालकः स्वप्रतिबिम्बे रमते। तासां इन्द्रियाणि तस्य अङ्गसंस्पर्शेन हर्षात् मोहितानि, केशः, वस्त्रं, स्तनबन्धः वा पतितम्, यथावत् संग्रहीतुं न शक्नुवन्ति, कुरुश्रेष्ठ, माल्याभरणानि अपि पतन्ति। कृष्णस्य क्रीडां दृष्ट्वा दिव्यस्त्रियः आकाशे मोहिता, कामेन अभिभूताः, चन्द्रः अपि सह गणैः विस्मितः। श्रीभगवान् गोपीनां संख्यायाः तुल्यरूपः भूत्वा, आत्मारामः अपि, तासां सर्वासां सह लीलया रमते। तासां अति-विलासे श्रान्तासु, सः करुणया, प्रियत्वेन, शान्तहस्तेन तासां मुखानि सम्यक् प्रक्षालितवान्, प्रिय। गोप्यः सुवर्णकुण्डलप्रभया गण्डं शोभयन्त्यः, हास्यदृष्टिभिः, श्रीपुरुषस्य पद्महस्तस्पर्शेन धन्यत्वं अनुभूय, तस्य पुण्यकीर्तिं गायन्ति। तासु गोप्यः, माल्यैः स्तनसौरभेण लिप्तैः, भगवता सहिताः, गन्धर्वसमूहैः अनुसृताः, वनं प्रविष्टाः, यथा श्रान्तः गजः स्त्रीगजसमूहैः जलं प्रविशति। तत्र, युवतिभिः स्नापितः, सर्वतः प्रेमहासदृष्टिभिः विलोकितः, दिव्यैः पुष्पवृष्ट्या पूजितः, आत्मारामः गजपतिरिव क्रीडितवान्। ततः कृष्णवनान्तरे, स्थलजलयोः, दिशः पुष्पगन्धेन पूरिताः, सः प्रमुदितस्त्रीसमूहैः परिवृतः, मदोन्मत्तगजः इव स्त्रीगजसमूहैः चरति। एवं चन्द्रकिरणैरलङ्कृताः रात्रयः, सः सत्यवचनः, प्रेमयुक्ताभिः स्त्रीभिः परिवृतः, तासां संगोष्ठे, कामं आत्मनि स्थितं कृत्वा, शरदृतुसौन्दर्यरसं आस्वाद्य रमते। राजा परीक्षित् उवाच—धर्मस्थापनाय, अधर्मनिग्रहाय, विश्वेश्वरः स्वयम् अवतरति। कथं तर्हि, ब्रह्मन्, सः वक्ता, कर्ता, धर्मसीमापालकः, धर्मविपरीतं परस्त्रीस्पर्शं कृतवान्? यदुवंशेश्वरः आत्मारामः, दोषार्हं कर्म कृतवान्; तस्य अभिप्रायः किम्? शोकं निवारय, धर्मज्ञ। शुकः उवाच—धर्मविपर्यासः, धृष्टकर्माणि, देवेषु दृश्यन्ते; शक्तिमतः दोषः नास्ति, यथा अग्निः सर्वं दहति। अधिष्ठातृणः अनुकरणं न कर्तव्यम्, न मनसि अपि; अज्ञानात् यदि करोति, सः नश्यति, यथा रुद्रः कालकूटविषेण। देववाक्यानि सत्यानि, तेषां कर्माणि अपि कदाचित्; बुधः तेषां युक्तमात्रं वाक्यकर्मानुकरणं कुर्यात्। तेषां कुशलवृत्तिः स्वार्थरहितम्; अहंकाररहितस्य विपरीते अपि न दोषः। सर्वेषां—पशूनां, मनुष्याणां, देवतानां—नियमितानां, नियन्तव्यानां, शुभाशुभसंबन्धः अस्ति। ये भगवतो पद्मपादधूलिसेवनात् संतुष्टाः, योगशक्त्या कर्मबंधनं विनष्टम्, ते मुनयः मुक्ताः, भगवतः इच्छया देहधारणं कृत्वा, तेषां बन्धनं कथं स्यात्? सः सर्वेषु—गोप्यः, तेषां पतयः, सर्वे देहधारिणः—अन्तर्यामी, देहेषु क्रीडति।