नन्देन सह कृष्णस्य अद्भुतशक्तिं दृष्ट्वा, तस्मिन्नेव क्षणे तं दीप्तिमन्तं सर्पं दृष्ट्वा, नन्दः सप्रश्नं तं विवर्णवर्णं सर्पं पप्रच्छ—“कः त्वं, यः परमदीप्त्या च अद्भुतरूपेण विराजसि? कथं त्वं एतादृशे निन्दिते स्थितौ पतितः अभवः?” ततो नागः उक्तवान्—“अहं विद्याधरः नाम्ना सुदर्शनः, रूपेण धनसम्पदा च प्रसिद्धः, दिशः विमानमार्गे विचरन्। विरूपः अङ्गिरसः च ऋषी, स्वस्मिन्स्वरूपे गर्वितौ, मम दुष्कृत्येन तयोः शापं प्राप्तवान्, तेन अहं एतादृशे जन्मनि पतितः। तयोः कृपया दत्तः शापः, मम हिताय एव अभवत्; जगद्गुरोः पादस्पर्शेन सर्वदुःखं नष्टम्। शापमुक्तः सन्, त्वं यः संसारभीतेभ्यः भयहरः, शरणदः, त्वत्पादस्पर्शलाभानन्तरं गन्तुं अनुमतिं याचामि। त्वं महायोगी, परमपुरुषः, धर्मिष्ठानां प्रभुः, लोकानां लोकपालानां च ईश्वरः, त्वदाश्रितः अहं, त्वं गन्तुं अनुमतिं दत्तुम् अर्हसि। अच्युत, ब्रह्मदण्डात् मुक्तः त्वां दृष्ट्वैव अभवम्; तव नाम श्रवणमात्रेण सर्वे शुद्ध्यन्ति, किं पुनः पादस्पर्शेन।” एवं सुदर्शनः दशार्हवंशसम्भूतात् अनुमतिं प्राप्त्वा, तं परिक्राम्य प्रणम्य, स्वर्गं जगाम; नन्दः च दुःखात् विमुक्तः अभवत्। व्रजवासिनः कृष्णस्य दिव्यशक्तिं दृष्ट्वा, विस्मितचित्ताः अभवन्; तत्र व्रते समाप्ते, हर्षपूर्णाः व्रजं प्रत्यगच्छन्, तद्वृत्तान्तं कथयन्तः। कदाचित् गोविन्दः रामः च, अद्भुतबलसम्पन्नौ, रात्रौ वनमध्ये व्रजस्त्रीभिः परिवृतौ रममाणौ। तौ अलङ्कृतौ, गन्धानुलिप्तौ, माल्यधारिणौ, शुक्लवस्त्रधारिणौ, स्त्रीभिः सख्येन गीतैः गीयमानौ। रात्रेः आरम्भे, तारा-चन्द्रौ उदितौ, वायुः मालतीगन्धयुक्तः, मदमत्तभ्रमरैः सह, पद्मसरोवरात् वातः प्रवाहितः। तत्र सर्वे मिलित्वा, गीतं गायन्तः, मनःकर्णयोः आनन्ददायकं, कौशलपूर्वकं स्वरसमूहं निर्मितवन्तः। तद्गीतश्रवणेन गोप्यः मुमूर्षुश्च, वस्त्राणि स्खलितानि, केशमाल्यं विमुक्तम्। एवं क्रीडायाम् गीतायाम् च, आनन्दे मग्नाः सन्तः, शङ्खचूडः, कुबेरस्य अनुचरः, आगतः। कृष्णरामौ तं दृष्ट्वा, स्त्रीसमूहं विक्रन्दन्तं दृष्ट्वा, ताः स्त्रियः उत्तरदिशं नयितुम् आरभत। गोप्यः “कृष्ण! राम!” इति क्रीन्दन्त्यः, स्वजनं अपहृतं दृष्ट्वा, कृष्णरामौ तं पृष्ठतः अपायात्, यथा भ्रातरौ गोहारीणं चौरं अनुगच्छेत्। “मा बिभीत!” इति सान्त्वनवाणीं उच्चारयन्तौ, दण्डधारिणौ, तं दुष्टं यक्षं शीघ्रं अन्वगच्छताम्। कृष्णरामयोः मृत्युकालाभ्यां इव आगच्छन्तयोः दृष्ट्वा, मूढः यक्षः स्त्रियः त्यक्त्वा, जीवितरक्षणे पलायितः। गोविन्दः तं यत्र यत्र धावति, तत्र तत्र अन्वगच्छन्, शिरसः रत्नं हरितुं इच्छन्; बलरामः स्त्रीभिः सह स्थितः। समीपात् आगत्य, बलवान् कृष्णः तं दुष्टं मुष्टिना शिरसि आहतवान्, रत्नं च शिरोमणिं च अपहरत्। शङ्खचूडं हत्वा, तेजस्वि रत्नं आदाय, स्नेहात् जेष्ठभ्रातृ बलरामाय ददौ, स्त्रीभिः साक्षात् दृष्ट्वा। शुकः उवाच—गोप्यः, कृष्णः गवां चराय वनं गतः, मनसा अनुगम्य, दुःखेन दिनान्ययापयन्, कृष्णलीलां गायन्त्यः। गोप्यः ऊचुः—यत्र मुकुन्दः वामहस्तेन वंशीं वदनं समीपं कृत्वा, वामगण्डं वामभुजं स्पृष्ट्वा, भ्रूणि नृत्यन्ति, कोमलाङ्गुल्यः मार्गं अलिखन्ति, तत्र वंशीवाद्येन अस्मान् आह्वयति। दिव्यस्त्रीणां पतयः सिद्धैः सह, तद्वंशीश्रवणे विस्मिताः, लज्जावशात् कामबाणैः विद्धाः, वस्त्रं विस्मृतवन्तः। अहो, अद्भुताः स्त्रियः, शृणुत—नन्दनन्दनः, दुःखितानां आनन्ददाता, वंशीं वादयति, तदा तस्य वक्षसि हारः च स्मितं स्थिरविद्युत् इव दीप्तम्। व्रजवृषा, मृगा, गाः च, वंशीध्वन्या मोहिता, दन्तान्तरे ग्रासं धृत्वा, कर्णौ तत्र, स्थिता चित्रवत्, स्थिरा सुप्ता इव। मयूरपिच्छैः, वर्णरञ्जकैः, पत्रैः च अलङ्कृतः, मल्लवेषं अनुकरणं कृत्वा, मुकुन्दः गोपैः सह गाः आह्वयति। नद्यः, तस्य पादधूलिवायुनाः प्रेषिताः, तं यथा वयं, सुमेरुपुण्यफलाः, प्रेम्णा कम्पमानबाहवः, स्थिरजलाः। सः आदिपुरुषः, गिरिश्रेष्ठः इव, गोपैः वीर्येण स्तूयमानः, वंशीध्वन्या गाः गिरिपृष्ठे आह्वयति। वनलताः, वृक्षाः च, पुष्पफलसमृद्धाः, विष्णुं स्वयमेव प्रकटयन्ति; शाखाः मधुस्रवणैः नमन्ति, प्रेम्णा रोमाञ्चिताः, पुष्पाणि निर्मितवन्तः। वनमाल्यतिलकधारी, दिव्यगन्धयुक्तः, मधुयुक्ततुलसीमाल्यः, वंशीवादने भ्रमराः मदमत्ताः तं गीयन्ति। सरसि, बकाः, हंसाः, पक्षिणः च, तस्य गीतध्वन्या मोहिताः, हरिं समीपं गत्वा, मनः संयम्य, नेत्राणि निमील्य, मौनं विधाय, तं पूजयन्ति। गोपैः सह, अलङ्कृतः, गिरिपृष्ठे, वंशीध्वन्या गोप्यः मोदयन्, आनन्दः जगति व्याप्यते। मेघः, मर्यादालङ्घनं वर्जयन्, मृदुं गर्जन्, सखायिव पुष्पाणि वर्षन्, छायां च ददाति, तस्य छत्रं निर्मितवान्। विविधगोपपालनकुशलः, वंशीवादनविशारदः, तव पुत्रः, वंशीं ओष्ठे स्थापयन्, स्वकृतं गीतं निर्मितवान्। तद्वंशीध्वन्याः श्रवणेन, देवाधिपतयः—इन्द्रः, शिवः, ब्रह्मा, ऋषयः च—ग्रीवां मनः च नमयन्तः, मोहिताः, तत्त्वं न जानीमः। गोवृषाणां खुरेषु ध्वजवज्रपद्माङ्कितेषु, वंशीसुखेन, व्रजभूमिं शमयन्ति, खुरक्षतानि अप्याच्छाद्यन्ति। तस्य गमनसमये, तस्य क्रीडादृष्ट्या, कामवशात्, वयं मोहिता, वस्त्रकेशयोः स्थितिं न जानीमः, भ्रमिताः। कदाचित्, तुलसीगन्धयुक्तमाल्यधारी, गाः गणयन्, प्रियसखिपृष्ठे बाहुं स्थापयन्, गायन् चरति। एवं श्रीकृष्णस्य व्रजवासिनां, गोप्यः च, दिव्यलीलाः, प्रेममयाः, वनक्रीडाः, वंशीगीताः च, सर्वे लोकाः आनन्दिताः, विस्मिताः च अभवन्।