अन्याः स्त्रियः कृष्णे मनसा संलग्नाः स्वकार्येषु सर्वेषु विरम्य, इह लोकं न ज्ञात्वा स्वान्तःस्थलीमिव प्रविष्टाः इव बभूवुः। अन्याः पुनः, शौरेरस्मितवदनं प्रियं वाक्यं च स्मृत्वा, तस्य हृदयस्पृशः सुश्लक्ष्णाः वाक्याः मोहिता अभवन्। ताः तस्य सुललितगमनं, सुभगाङ्गविक्षेपं, स्नेहस्मितावलोकनं, दुःखविनाशकपरिहासं, लीलारचनां च स्मृत्वा, मुकुन्दविरहभीता व्याकुलाः, समवेत्य समूहेषु, अश्रुपूर्णमुख्यः, हृदयैः अच्युतम् आलम्ब्य, परस्परं समभाषन्त। गोप्यः ऊचुः— हे विधात्रन्! त्वं कठिनः, यः देहिनां सौहृदं स्नेहं च कृत्वा, तेषां कामान् अपूर्य, वियोगं करोति, यथा बालानां क्रीडनकानि हरति। त्वया अस्माकं मुकुन्दस्य मुखं दर्शितम्—श्यामलकुन्तलावृतं, सुन्दरगण्डं, उन्नतनासिकं, सस्मितं दुःखहरं—पुनर् दूरं कृतम्; एषा तव न उचितम्। त्वं अक्रूरनाम्ना यथार्थः, यः नेत्रद्वयं दत्त्वा पुनः हरसि, यतो वयं तव कृपया मधुपतेः सर्वसौन्दर्यस्य एकत्र दर्शनं कृतवन्त्यः। नन्दसूनोः स्नेहः क्षणिकः; सः अस्मान् न पश्यति, स्वकृतक्लेशपीडिताः अपि वयम्। गृहं बन्धून् पतिं च त्यक्त्वा तस्य सेवा कर्तुं प्राप्ताः, सः तु नवान्याः प्रियतमान् अलभत। तस्य नगरीयोषितां रात्रिः सुखेन व्यतीता, ताः तस्य व्रजपतिमुखामृतं पिबन्त्यः, सस्मितसञ्चारावलोकनरसम् अन्वभवन्। मधुरवचनैः मोहिता मुकुन्दं वशीकृत्य, बलवत्यपि तं स्ववशं कृतवत्यः; सः कथं व्रजयोषितां, लज्जितानां, प्रेममोहितानां समीपं पुनः आगमिष्यति? अद्य निश्चितं दशार्हभोजान्धकवृष्णिसात्वतानां महोत्सवः भविष्यति; मार्गस्थाः अपि देवकीसुतं सर्वगुणालयं सौन्दर्यं द्रक्ष्यन्ति। अक्रूरनाम्ना एव एवं कठिनः कथ्यताम्; यः अस्मान् दुःखिताः सान्त्व्य न कृत्वा, प्रियतमं मित्रं दूरं नयति। सः निर्दयः रथमारूढः, उत्सुकैः चोदितः; गोपालका अपि वृद्धैः अनपेक्षिताः स्वस्वरथैः अनुगच्छन्ति; अद्य तु भाग्यं अपि अस्माकं विरुद्धम्। गच्छामः माधवस्य मार्गं रुद्धुम्; किं अस्माकं पितृभिः बन्धुभिः वा, यदा भाग्येन अस्माकं हृदयानि, यानि मुकुन्दस्य अर्धनिमेषवियोगमपि न सहन्ते, विदीर्णानि जातानि? वयं गोप्यः, यस्य प्रेमस्मितैः, मनोहरवाक्यैः, लीलावलोकनैः, आलिङ्गनैः, रासक्रीडायाः चानन्दैः हृतचित्ताः, तस्मिन्विना क्षणमपि अनन्ततमसि कथं तर्तुं शक्नुमः? यदा सायंतने अनन्तसखः व्रजं प्रतिनिवर्तते, गोपालैः परिवृतः, रजःकणैः शिरसि लिप्तः, वेणुं वादयन्, सस्मितावलोकनैः पश्यन्, तदा तस्य वियोगे कथं जीवेम? इत्येवं व्रजयोषितः, कृष्णस्मरणपराः, विरहपीडिताः, लज्जां परित्यज्य, 'गोविन्द! दामोदर! माधव!' इति उच्चैः रुदन्त्यः। एवं रुदन्तीषु गोपीषु, सूर्ये उदिते, अक्रूरः स्वमित्रकर्तव्यं सम्पाद्य, रथं प्रचोदयामास। नन्दादयः गोपालाः रथैः अनुगच्छन्तः, घृतदधिक्षीरादिभिः पूर्णकुम्भान् वहन्तः। गोप्यः अपि, प्रियकृष्णमोहिताः, तं पृष्ठतः अन्वयुः; भगवतः किंचित्संकेतस्य आकाङ्क्षया स्थिताः। कृष्णस्य प्रस्थानसमये ताः दुःखिताः दृष्ट्वा, यदुकुलश्रेष्ठः ताः सान्त्वयन्, 'शिघ्रं प्रत्यागमिष्यामि' इति दूतेनाश्वासयत्। यावत् पताका दृश्यते, रथरजो वा दृश्यते, तावत् ताः तं पृष्ठतः अन्वयुः, चित्रपटे आरोपितमिव मनसा तं अनुससारुः। यदा गोविन्दस्य प्रत्यागमनाशा नष्टा, ताः प्रत्यागत्य, शोकं विहाय, प्रियकृत्यानि गायन्त्यः दिनानि निन्युः। राजन्! भगवान् रामेण अक्रूरेण च सह शीघ्ररथेन पावनां यमुनां प्राप। तत्र मुखप्रक्षालनं कृत्वा, निर्मलमणिसदृशं जलं पीत्वा, रामेण सह वनान्तं गत्वा रथमुपाविशत्। अक्रूरः तौ प्रणम्य, रथोपविष्टः, यमुनातटं गत्वा स्नानं कर्तुं प्रविवेश। सः सलिलेषु निमज्ज्य, ब्रह्म संकीर्तयन्, रामकृष्णौ तत्रैव अपश्यत्। सः चिन्तयामास—'कथं देवकीपुत्रौ सलिले, यदा ते रथे स्थितौ?' इति। उत्थाय पुनरवलोक्य, तौ रथस्थौ अपश्यत्; पुनः निमज्ज्य, सलिलस्थदर्शनं मिथ्येति सन्देहं चकार। पुनः सः तं महापुरुषं अपश्यत्, यं सिद्धचारणगन्धर्वासुराः वादित्रैः शीर्ष्णा वन्दन्ति। सहस्रशिरसम्, सहस्रफणमण्डितं, नीलाम्बरं, श्वेतगौरवपुषं, नागेन्द्रं ददर्श। तस्य अङ्के नीलमघनसन्निभं पुरुषं, पीताम्बरधरं, चतुर्भुजं, शान्तं, पद्मारुणलोचनं ददर्श। तस्य मुखं शान्तं, सस्मितावलोकनं, मनोहरभ्रू, नासिका, कर्ण, कपोल, अधराः सर्वे रक्तवर्णाः। दीर्घबाहुं, विस्तीर्णवक्षसम्, शङ्खकण्ठं, गम्भीरनाभिं, कोमलपत्ररेखितपार्श्वम्, विशालस्फिक्, सुगण्ड, सुजानु, सुर्वृत्तजङ्घम् अपश्यत्। उच्चगुल्फं, रक्तनखं, प्रभायुक्तम्, नवाङ्गुलिपद्मसदृशं पादं, प्रभासम्पन्नम् अपश्यत्। मौलिकटिसूत्रकङ्कणहारनूपुरकुण्डलैरनुपममणिभिः विभूषितम्। तस्य पद्महस्ते शङ्खचक्रगदाधारणम्, वक्षसि श्रीवत्सलाञ्छनम्, कौस्तुभमणिं, वनमालां च ददर्श। सः सुनन्दनन्दादिभिः, सनकादिभिः मुनिभिः, ब्रह्मरुद्राद्यैः सुरेश्वरैः, नवभिः द्विजश्रेष्ठैः च सेव्यमानम्। प्रह्लादनारदवसुप्रमुखैः भक्तश्रेष्ठैः, स्वमतानुसारं प्रशंस्यमानं, निर्मलहृदयैः। श्रीः, पुष्टि, वाक्, तेजः, कीर्ति, तुष्टिः, क्षान्तिः, जयः, विद्या, अविद्या, शक्ति, माया इत्यादिभिः सेव्यमानं ददर्श। एवं, अक्रूरः तं दिव्यदर्शनं कृत्वा, विस्मितः, भगवतः महिमानं चिन्तयन्, तत्र स्थितः।