भगवान् सर्वलोकनाथः स्नेहस्मितमुखः स तत्राक्रूरं समागतम् अभिवाद्य तस्य प्रसारितहस्तं स्वहस्तेन गृहीत्वा सस्नेहम् उपागच्छत्। ततः स भगवान् आकृष्ण्य तं प्रीत्या प्रोवाच—“त्वं स्वेन रथे नगरं गृहं च अस्मदग्रे प्रविश; वयं तावत् इह स्थित्वा पश्चात् नगरदर्शनाय आगमिष्यामः।” एवं श्रुत्वा श्रीमदक्रूरः प्रणम्य जगन्नाथं प्राह—“भगवन्, युवाभ्यां विना मथुरां न प्रविशेयम्; न मां परित्यज, प्रभो, भक्तं हि त्वं भक्तवत्सलः।” पुनः स उवाच—“आगच्छ, भगवन्, वयम् अपि गृहं गच्छाम; तवागमनात् सह भ्रात्रा गोपैः प्रियसखिभिः च गृहाणि धन्यानी भवन्तु। गृहिणां गृहाणि तव पादरजसा पावय; यस्य विशुद्ध्या पितरः, वह्नयः, देवाश्चापि न तृप्यन्ति। यद्वा, महाबलिर्भवान् तव पादयुगलं सम्यक् प्रक्षालयित्वा स्तुत्यः अभवत्, अतुलां श्रीं परमां भक्तिपथिं च प्राप। तव पादोदकं त्रिलोकीं पावयामास; शिवः तद् शिरसि धारयामास; सगरपुत्राश्च स्वर्गं जग्मुः। देवदेव, जगन्नाथ, यदुप्रवर, पुण्यश्रवणकीर्तन, उत्तमस्तोत्रगुणगण, नारायण, नमस्ते।” ततः भगवान् प्रत्युवाच—“सज्जनैः सह तव गृहम् आगमिष्यामि; दुष्टयदुकुलपतिं हत्वा सखीनां हर्षं करिष्यामि।” एवं भगवता उक्तः स आकृष्ण्य, मनसि संतप्तः अपि, नगरं प्रविश्य कंसाय कार्यं निवेद्य स्वगृहं ययौ। अथ सायंप्रत्यूषे श्रीकृष्णः सङ्कर्षणेन सह, गोपैः परिवृतः, नगरदर्शनलालसैः, मथुरां प्रविवेश। स तां नगरीं ददर्श—उन्नतस्फटिकद्वारैः, सुवर्णतोरणैः भूषितैः, ताम्रपट्टिकाभिरलङ्कृतभित्तिभिः, दुस्तरखाताभिः, रम्योपवनवाटिकाभिः च शोभिताम्। तत्र सुवर्णकलशैः बाल्कन्यैः, सभाभवनश्रेणिभिः, मणिपट्टिकाभिः, विद्रुम-हीरक-नीलमणि-मुक्ता-पन्नगैः भूषितैः, राजहंसविलसितैः च अलङ्कृतां विलोक्य। वातायनद्वारतलभूमिषु कपोतमयूररवैः पूरितां, राजमार्ग-हाट-चत्वरेषु जलसिक्तां, माल्यचन्दनाक्षतैः समलंकृतां। गृहद्वाराणि पूर्णकलशैः, दधिसुरभिचन्दनेन लिप्तैः, पुष्पदीपपङ्क्तिभिः, नवपल्लवमाल्यैः, कदलीवृक्षगुच्छैः, वस्त्रपताकाभिः च शोभितानि। वसुदेवसुतौ मित्रैः परिवृतौ राजमार्गे प्रविशतः, नगरस्त्रियः तौ द्रष्टुम् उत्सुकाः प्रासादाग्राणि आरोहन्, प्रमोदेन पूरिताः। तत्र केचन शीघ्रं वस्त्राभरणानि सम्यक् न धारयन्ति, केचन अर्धमालङ्कृताः, केचनैककुण्डलाङ्गदधारिण्यः, केचनैकनेत्राञ्जनलिप्ताः। अपरे भोजनं, उत्सवम्, अपि त्यक्त्वा, अ स्नाता एव निर्गच्छन्ति; केचन शैशवं पुत्रान् त्यक्त्वा, निद्रातः उत्थाय, मातरः अपि शीघ्रं निर्गच्छन्ति। स तु भगवान् कमललोचनः, सुकुमारस्मितेन, चपलावलोकनैः, तासां स्त्रीणां मनांसि हरन्, गजेन्द्र इव, तासां नेत्रसुखं हृदयानन्दं च ददौ। पुनः पुनः तं दृष्ट्वा, श्रुतपूर्वं स्मृत्वा, तासां मनः तस्मिन् आकर्षितम्; सस्मितावलोकनैः स्त्रीणां गौरवम् उत्थाप्य, तं साक्षात् आनन्दमूर्तिं दृष्ट्या आलिङ्ग्य, पुलकाङ्ग्या दुःखानि विस्मृतानि। स्त्रियः प्रमुदितमुख्यः प्रासादाग्राणि आरोह्य, कृष्णबलरामयोः पुष्पमाल्यैः शुभाशिषः सिञ्चन्ति। ब्राह्मणाः अपि विविधेषु स्थलेषु, दध्यक्षतकलशमाल्यगन्धादिभिः तौ अर्चयामासुः। नगरजनाः ऊचुः—“किं तपः कृतं गोपिकाभिः, यद् एते द्वौ मानवोत्सवौ पश्यन्ति?” एवं गच्छन् कृष्णः गदाग्रजः एकं राजकीयं रजकं समीपं गच्छन्तं द्रष्टुम् अगात्, तस्मात् उत्तमानि शुद्धवस्त्राणि याचितवान्। उवाच—“साधो, वस्त्राणि युक्तानि अस्मभ्यं ददातु; वयं तदर्हाः; दानेन परमं श्रेयः प्राप्स्यसि—न संशयः।” भगवता एवं याचितः स राजदासः गर्वदर्पसमन्वितः तिरस्कारपूर्वकं रोषेण प्रत्युवाच— “एतानि वस्त्राणि वनगिरिवासिनां योग्यं; किं त्वं राजसंपत्तिम् इच्छसि, साहसेन?” “शीघ्रं गच्छत, बालकाः; जीवितुम् इच्छथ चेत्, वस्त्रयाचना मा कुरुत; राजघराण्यः गर्विता, बध्नन्ति, हन्ति, अपि च लुण्ठयन्ति।” एवं गर्वितवचनं श्रुत्वा देवकीसुतः कोपितः तं रजकं हस्तेन शिरश्छेदं चकार। तस्य च परिचारकाः वस्त्रपुटानि परित्यज्य दिशः दिशः पलायिताः; अच्युतः वस्त्राणि जग्राह। कृष्णः सङ्कर्षणश्च स्वेच्छया मनोहरवस्त्रैः विभूष्य, शेषाणि गोपेभ्यः दत्त्वा, किञ्चित् भूमौ न्यवपत्। ततः एकः सुथ्रकः हृष्टः विविधवर्णानि वस्त्राणि, सुशोभनानि, तयोः सज्जयामास। कृष्णः रामश्च तैः वस्त्रैः विभूषितौ, इव युवराजौ गजौ, एकः श्यामः, अन्यः गौरः, महोत्सवे शोभां दधतुः। भगवान् तस्मै सुथ्रकाय स्वसदृशत्वं, ऐश्वर्यं, बलं, स्मृतिं, इन्द्रियजयम्, लोकसंपदं च दत्तवान्। ततः ते सुदाम्नः मालाकारस्य गृहम् अगच्छतुः; स तौ दृष्ट्वा उत्थाय शिरसा भूमौ प्रणम्य, आसनानि, पाद्यं, अर्घ्यं, सखिभिः सह माल्यताम्बूलगन्धादिभिः तौ पूजयामास। स उवाच—“भगवन्, मम जन्म सफलम्, वंशः शुद्धः, पितरः देवाश्च तव आगमनात् तुष्टाः। युवां जगतः कारणं, लोकरक्षार्थं अंशेनावतारिणौ। युवयोः दृष्टिः न कस्यापि पक्षपातिनी; सर्वभूतात्मनौ, समदर्शिनौ, पूज्यपूजकयोः अपि समौ। आज्ञापयतं किं करवाणि? तव आज्ञा एव परमं सौभाग्यम्।” एवं चिन्तयन्, स सुदामा हृष्टहृदयः, उत्तमसुगन्धिपुष्पैः निर्मितमाल्यं समर्पयामास।