योगिना तस्याः अनिच्छन्त्या दृष्ट्वा, स एकं फलम् अददात्—"इदं त्वया सह पत्या सह भक्ष्यताम्; ततो पुत्रः भविष्यति" इति। स चोवाच—"सत्यं शौचं दया दानं एकभुक्तं च वर्षमेकं स्त्रिया आचर्यम्; ततोऽत्यन्तं शुद्धः पुत्रो भविष्यति" इति। एतदुक्त्वा योगी तत्रतः प्रस्थितः, द्विजस्तु स्वगृहं प्रत्यगच्छत्। स फलम् स्वभार्यायै हस्ते न्यधात्, स्वयम् अन्यत्र गतः। सा तु युवती, कुटिलचित्ता, सखीभ्यः पुरतः रुदन्ती, "हन्त, चिन्तया बाधिता अस्मि; नाहं तद् फलम् भक्षयिष्यामि" इति अवदत्। "फलस्य भक्षणेन गर्भं धारयिष्यामि; गर्भेण उदरं वर्धिष्यते; अल्पभोजनात् बलाभावः स्यात्—कथं गृहकार्याणि समापयिष्यामि?" इति। "यदि दैवयोगात् ग्रामे करदायकः आगच्छेत्, कथं गर्भवती स्त्री तस्मात् त्रातुं शक्नोति? यदि गर्भः शुकमुखवत् स्थितः स्यात्, कथं तं गर्भात् निष्कासयिष्यामि?" इति। "यदि गर्भः तिर्यग्गतः स्यात्, म्रियेय; प्रसवकाले महती पीडा—कथं अहं सौकुमार्या ताम् सहिष्ये?" इति। "यदि विलम्बं करोमि, सौपत्नी सर्वं हरिष्यति; सत्यव्रतं शौचं चादीनि दुःसाध्यानि इव दृश्यन्ते।" "पुत्रस्य पालनपोषणे दुःखं, स्त्रियाः च प्रसवे; निर्भराया वा विधवायाः च सुखं मन्ये।" एवं दोषयुक्तया बुद्ध्या सा न तद् फलम् अश्नात्; पत्युः पृष्ट्वा तु "भुक्तं मया, भुक्तं मया" इति अवदत्। कदाचित् स्वयमेव तस्याः कनिष्ठा भगिनी गृहं आगता; तस्या उपस्थित्या सा सर्वं कथयामास—"महता दुःखेन क्लिश्ये" इति। "अस्मात् दुःखात् दुर्बला अस्मि—किं करवानि, भगिनि?" इति। सा प्रत्युवाच—"मया गर्भः धार्यते; प्रसवकाले पुत्रं तुभ्यं दास्यामि।" "तावत् त्वं गृहे स्थित्वा गर्भवतीव आचर, सुखेन जीव; मम पतये किंचित् धनं दत्त्वा, स ते बालकं दास्यति।" "जनाः वदिष्यन्ति—षड्मासे बालः मृतः; अहं प्रतिदिनं तव गृहम् आगत्य बालकं पालयिष्यामि।" "इदानीं परिक्षार्थं फलम् गाव्यै दत्तव्या; सर्वं स्त्रीस्वभावेन एवं कृतम्।" अनन्तरं यथाकालं सा स्त्री पुत्रं प्रसूतवती; तस्य पिता तं बालकं गुप्तेन धुन्धुल्यै प्रददौ। सा पत्युः पुरतः अवदत्—"आरोग्यवान् बालः जातः; सर्वेषां हर्षः जातः, आत्मदेवेन पुत्रः प्राप्यते" इति। स द्विजातिभ्यः दानानि ददौ, जातकर्मादि च अकारोत्; गृहद्वारे मंगलगीतवाद्यादि अभवत्। पत्युः पुरतः सा अवदत्—"मम स्तनयोः क्षीरं नास्ति; अन्यया स्तनं पिबितम्—कथं बालकं पालयिष्यामि?" "मम सौपत्नी या प्रसूता, तस्याः बालः मृतः; तां आनय गृह एव स्थापय—सा तव पुत्रं पालयिष्यति।" सर्वं पतिना पुत्ररक्षणार्थं कृतम्; माता तस्मै बालकाय धुन्धुकारीति नाम ददौ। त्रिमासानन्तरं सा गौः सुन्दराङ्गं, दिव्यम्, निर्मलम्, सुवर्णसदृशम् एकं वत्सं प्रसूतवती। तद् दृष्ट्वा प्रसन्नः द्विजः स्वयं संस्कारान् अकार्षीत्; अद्भुतं मन्यमानः सर्वे जनाः द्रष्टुम् समागच्छन्। "पश्यत, आत्मदेवस्य सौभाग्यं जातम्—गवां गर्भात् बालः जातः, दिव्यरूपः च अद्भुतः।" दैवयोगेन तस्य रहस्यं कश्चन न वेद; बालस्य गाव्यःकर्णौ दृष्ट्वा तं गोकर्ण इति नाम ददुः। क्रमेण उभौ पुत्रौ यौवनं प्राप्तवन्तौ; गोकर्णः विद्वान् पण्डितः अभवत्, धुन्धुकारी तु अतीव दुष्टः। स स्नानशौचादिकं नाचरत्, निषिद्धं खाद्यं भक्षयन्, क्रोधरहितः, परद्रव्यहरणरतः, शवहस्तेन खादन्। चौर्ये निपुणः, सर्वैः द्वेष्यः, परगृहदाहकः, बालान् क्रीडार्थं गृहीत्वा कूपे क्षिपन्। हिंस्रः, शस्त्रधारी, दरिद्रान्धदुःखितपीडकः, चाण्डालसंसर्गी, पाशधारी, श्वपचैः सह वर्तते। वेश्याभिः सह संगम्य पितृपैतामहम् धनं नष्टवान्; एकदा पितरौ ताडयित्वा तेषां पात्राणि अपि स्वयम् आदत्तवान्। दीनः स पिता, सर्वस्वं नष्ट्वा, "एवं दुष्टः पुत्रः दुःखदाता मारणीयः" इति विलपन्। "क्व वसामि, क्व गच्छामि, कः दुःखं हरेत्? दुःखितोऽहं, जीवितं त्यक्ष्ये—हन्त, कष्टम्!" इत्येवम्। तदा गोकर्णः, विवेकसम्पन्नः, आगत्य तं पितरं वैराग्यमार्गे उपदिदेश। "संसारः असारः, दुःखमयः, मोहकरः; कस्य पुत्रः, कस्य वित्तम्, कस्य स्नेहः सदा दहति?" "इन्द्रस्यापि, भुवनपतिः अपि न सुखी; केवलं विरक्तमुनिः एकाकी सुखी।" "अज्ञानं त्यज, यत् पुत्रादिषु आसक्तिरूपं; मोहात् नरकमार्गः। इदं शरीरं सर्वं त्यक्त्वा वनं गच्छ।" एवं श्रुत्वा तस्य पिता वनगमनाय इच्छन्, "वत्स, वनं किम् आचरितव्यं विस्तारतः वद" इति उवाच। "मम स्नेहपाशेन तमसि बद्धः, खलः, कृतघ्नः, पापकर्मा च—हे करुणासिन्धो, मां उद्धर।" "अस्थिमांसरुधिरमयं देहम् आसक्तिं च त्यज; भार्यापुत्रादिषु ममत्वं सदा परित्यज; संसारः क्षणभङ्गुरः, नश्वरः—वैराग्यभक्तिसुखी भव।" "सदा धर्मं आचरेः, लौकिककर्माणि त्यज; साधून् सेव, कामक्रोधौ परित्यज; परदोषगुणचिन्तनं शीघ्रं त्यज, सेवाकथारसपानं कुरु।