श्रुतं हि यथा पितरि दिवं गते, तस्य पुत्राः सह मातृभिः राज्ञा स्वनगरं नीताः सन्तः तत्रैव वसन्ति, शोकसन्तप्तचित्ताः। तेषु चाम्बिकायाः पुत्रो राजा स्वभ्रातुः पुत्रेषु न निष्पक्षः; निश्चितं तु तस्य दुष्टपुत्रवशात् बुद्धिः मलिनीकृता। तेषां वर्तमानं सुखदुःखयोः यथावत् ज्ञात्वा, तदनन्तरं वयं मित्रहिताय यथोचितं कार्यं करिष्यामः। एवं भगवतः हर्याः आदेशं श्रुत्वा, अक्रूरः संकर्षणेन सह उद्धवेन च भगवता सह स्वगृहं गतः। एवं दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे अष्टचत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः। शुक उवाच—अक्रूरः हस्तिनापुरं पुरुवंशराज्यविश्रुतं नगरं गतः, तत्र अम्बिकायाः पुत्रं सह भीष्मविदुरपृथाभिः अपश्यत्। तथा बाहीकं सुतसहितं, भारद्वाजं गौतमं च, कर्णं सुयोधनं अश्वत्थामानं पाण्डवान् चान्यांश्च सुहृदः अपश्यत्। गान्दिनीसुतः स्वबन्धून् यथायोग्यं उपगम्य, तैः स्वजनहितमपृच्छत्, स्वयं च तेषां कुशलं पप्रच्छ। स तत्र किञ्चिद् मासान् अवसत्, राज्ञः स्वभावं ज्ञातुमिच्छन्, यो दुष्टामात्यवशः, असारः, दुष्टेषु प्रवृत्तः। स दृष्टवान् यत् राजा पृथापुत्रेषु तेजः बलं शौर्यं विनयं चान्ये च गुणान्, जनानां च तेषु स्नेहम्, द्रष्टुं न इच्छति। यानि च धृतराष्ट्रपुत्रैः कृतानि दुष्कृत्यानि—विषदानं चान्यानि च—तानि पृथया च विदुरेण च सम्यक् अक्रूराय निवेदितानि। पृथास्वसा भ्रातरं अक्रूरं आगतम् दृष्ट्वा, स्वदेशस्मरणेन अश्रुपूर्णलोचना तं प्राह—"सौम्य, कच्चित् पितरौ भ्रातरः भगिन्यः श्वशुर्यः स्नुषाः मित्राणि च स्मरन्ति वा?" श्रीकृष्णो महाभागः, भक्तजनाश्रयः प्रियः च, रामश्च कमललोचनः, मातुलसुतान् स्मरतः। पतिसहधर्मिणीषु मध्ये मृगीव व्याघ्रयूथ्यां दुःखिता अहं, स माम् सान्त्वयिष्यति, पुत्रांश्च पितृहीनान् आश्वासयिष्यति। "कृष्ण, कृष्ण, महायोगिन्, विश्वात्मन्, लोककर्तः, गोविन्द, त्वाम् शरणं प्राप्ता अहं पुत्रैः सह निमज्जन्ती, मां रक्ष।" "त्वदीयरूपपदाब्जयोः, जनानां नान्यत् शरणं पश्यामि, हे प्रभो, जन्ममृत्युभयार्णवात् उद्धर्तारम्।" "नमो नमः कृष्णाय, विशुद्धाय, परात्मने, योगेश्वराय, योगमूर्तये; त्वामेव शरणं गता अस्मि।" एवं स्वबन्धून् श्रीकृष्णं च स्मरन्ती, दुःखसन्तप्ता महाभागा कुन्ती, हे राजन्, जगन्नाथं तुष्टाव। ततो धर्मज्ञः सुखदुःखसमः महात्मा विदुरः, प्रसिद्धोऽक्रूरश्च, कुन्तीमात्मजोत्पत्तिसम्बन्धेन युक्त्या सान्त्वयामासतुः। ततः अक्रूरः प्रयातुं उद्यतः, स्वजनसमीपे, सुतपक्षपातीं राजानं उपगम्य, हिताभिप्रायात् वाक्यमुवाच— "हे विचित्रवीर्यनन्दन, कुरुवंशकीर्तिवर्धन, भ्राता पाण्डुः दिवं गतः, त्वं राज्यं समाश्रितवानसि। धर्मेण भूमिं पालयन्, जनान् धर्मेण तुष्ट्वा, स्वजनपक्षपातं विना, त्वं श्रीं कीर्तिं च प्राप्स्यसि। अन्यथा यद्यन्यथा आचरिष्यसि, तदा निन्दां प्राप्स्यसि, तमः प्रवेक्ष्यसि; अतः पाण्डवेषु स्वपुत्रेषु च निष्पक्षः भव। अस्मिन् लोके न कस्यापि नित्यम् संगः अस्ति—न स्वशरीरस्य, किं पुनः भार्यापुत्रादीनाम्। एक एव जन्तुः जायते, एक एव म्रियते; एक एव शुभाशुभयोः फलान् उपभुङ्क्ते। अधर्मेण लब्धं धनं मूढैः परैः ह्रियते, यथा मित्राभासेन जला लेशिका अपि। यः बुद्धिहीनः, अन्यान् अधर्मेण स्वमतिना पालयति, तस्य आयुः धनं पुत्रादयः अपि अपूरितार्थस्य त्यजन्ति। स पापं स्वीकृत्य, येषां हेतोः न बुद्धिमान् आसीत्, तैः परित्यक्तः, स्वधर्मविमुखः, अन्धतमः प्रविशति। अतः हे नृप, स्वप्नमायामृगत्रिष्णिकावत् इमं लोकं दृष्ट्वा, आत्मना आत्मानं विद्धि, समदर्शी शान्तः च भव।" धृतराष्ट्र उवाच—"दानश्लाघिन्, यथा त्वं शुभानि वदसि, तथा अहं तैः वाक्यैः न तृप्यामि, यथा मृत्युः सुधां लब्ध्वा न तृप्यति। तथापि, सौम्य, मधुराणि वाक्यानि अपि, हृदये तिष्ठन्ति न, यथा स्वपुत्रस्नेहविषविक्षिप्तं हृदयं, विद्युत् नभसि स्थातुं न शक्नोति। को वा भगवत्-इच्छां निवर्तयितुं शक्नोति, यः यदुवंशे अवतीर्णः पृथिव्याः भारहरणाय। यः स्वमायया विश्वं सृजति, गुणांश्च विभज्य तत्र प्रविशति, तस्मै परमात्मने, लीलाविलासाय, संसारचक्रे चरन्ताय, नमः।" एवं राज्ञः भावं विज्ञाय, तं यदुकुलजः, स्वमित्रैः अनुमत्य पुनः यदुपुरीं प्रतस्थे। स रामकृष्णयोः समीपे, धृतराष्ट्रस्य पाण्डवेषु कृत्यम्, यदर्थं प्रेषितः, सर्वं निवेदयामास। एवं दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे एकोनचत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः। शुक उवाच—हे भारतश्रेष्ठ, कंसपत्नी औस्तिः प्राप्तिश्च, पतिहिंसया शोकसन्तप्ते, पितुः गृहम् अगच्छताम्। तत्र मगधराजस्य जरासन्धस्य दुःखितस्य, तौ सर्वं विधवाभावकारणं निवेदयामासतुः। स राजा, तदद्भुतदुःखं श्रुत्वा, शोकक्रोधसमन्वितः, यादववंशविनाशाय महतीं चेष्टां चकार।