राजा यदाकाङ्क्षन् निर्गन्तुं तदा सः स्वबान्धवानां मध्ये, स्नेहयुक्तः, स्वपुत्रेषु पक्षपातीं धृतराष्ट्रं नरपतिम् उपसृत्य हितकामः इदं वचोऽब्रवीत्। तत्र अक्रूरः उवाच—“हे विचित्रवीर्यनन्दन! कुरुवंशस्य कीर्तिवर्धन! त्वं हि पाण्डोः भ्रातुः निधनानन्तरं राज्ये प्रतिष्ठितः। धर्मेण पृथिवीं पालयन्, जनान् धर्मेण तुष्ट्वा, स्वजनसु अपि समदृष्टिं कृत्वा, ऐश्वर्यं कीर्तिं च अवाप्स्यसि। अथ यथान्यथा आचरन्, अस्मिन्लोके निन्दां प्राप्स्यसि, तमसि पतिष्यसि च; अतः पाण्डवान् स्वपुत्रांश्च समदृशः भव। अत्र लोके, न कश्चन कस्यचित् नित्यसम्बन्धी—न स्वदेहे अपि, किं पुनः भार्यापुत्रादिषु। एक एव जीवः जायते, एक एव म्रियते, एक एव पुण्यपापयोः फलानि अनुभवति। अधर्मेण सम्पादितं धनं, मूढैः अन्यैः हर्यते, यथा जला लेशिकाभिः सखित्वाभासेन। यः तु बुद्धिहीनः स्वमतिना अन्यान् अधर्मेण पालयति, सः अपूरणीयः जीवनं, धनं, पुत्रान् च त्यज्यते। सः पापं स्वीकृत्य, येषां कृते बुद्ध्या न वित्तं व्ययितवान्, तैः परित्यक्तः, स्वधर्मात् च्युतः, अन्धतमसि पतति। अतः हे नृप, स्वप्नमायामृगतृष्णिकासदृशं जगत् दृष्ट्वा, आत्मनात्मानं वेत्ति, समदृशः शान्तश्च भव।" धृतराष्ट्र उवाच—"दानपते! यथा त्वं मम हितं मधुरं वदसि, तथा अहं तृप्तिं न गच्छामि, यथा मर्त्योऽमृतलाभेऽपि न तृप्यति। तथापि, सौम्य, वचांसि मधूनि अपि, हृदि स्थिराणि न भवन्ति, यदा तत्र पुत्रेषु स्नेहरसविषेण चित्तं चलति, यथा विद्युत् नभसि न स्थायिनी। को वा भगवत्सङ्कल्पं परिवर्तयितुं शक्नोति? यः यदुवंशेऽवतारं कृत्वा भूमिभारहरणाय आगतः। यः स्वमायया जगत् सृजति, गुणांश्च विभज्य, तत्र प्रविश्य, लीला-अविज्ञेयः, संसारचक्रे विचरन्, सः परमेश्वरः, तस्मै नमः।" शुक उवाच—एवमर्थं राज्ञः ज्ञात्वा, स यदुकुलोत्पन्नः अक्रूरः, स्वबान्धवैः अनुमतो, यदूनां पुरीं पुनः प्रतस्थे। सः रामकृष्णयोः समीपे सर्वं धृतराष्ट्रस्य पाण्डवेषु कृतं निवेदयामास, येन सः स्वयम् प्रेषितः। इति श्रीमद्भागवतमहापुराणे परमंहंससंहितायां दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे एकचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। शुक उवाच—हे भारतश्रेष्ठ! कंसस्य भार्ये अस्तिप्राप्त्यौ, पतिस्मरणदुःखार्ते, स्वपितुः गृहम् आगतौ। तौ पितरं जरासन्धं, मगधराजानं, दुःखितं, सर्वं विधवत्वहेतुं निवेदयामासतुः। सः राजा, तदशुभवार्तां श्रुत्वा, शोककोपसमन्वितः, यादववंशविनाशाय महतीं प्रवृत्तिं चकार। एकविंशत्यधिकैः अक्षौहिणीभिः परिवृत्य, सः सर्वतः मथुरां यादवपुरीं समन्तात् पर्यवारयत्। तं समुद्रवद्व्याप्तमणिकायं, स्वपुरीं च तथा संनद्धां, स्वजनान् च भीतान् दृष्ट्वा, कृष्णः तदवस्थां विचिन्तयामास। भगवान् हरिः, मानुषरूपधारी, स्वावतारकारणं, कालदेशपरिस्थितिं च चिन्तयन्, मनसि चिन्तयामास—"एषा भूमिभाररूपा सेना, या मगधपतिना सर्वसामन्तैः समाहृता, मया नाशनीया। अक्षौहिण्यः सैन्यं, गजाश्वरथपत्तियुक्तं, हन्तव्यम्; मगधेशः तु न वध्यः, सः पुनः सैन्यं समाहरिष्यति। अत्र ममावतारस्य प्रयोजनं—भूमेः भारं हारयितुं, साधूनां रक्षां, अन्येषां विनाशं च कर्तुम्। अन्यदपि रूपं धर्मसंरक्षणाय, अधर्मस्य च नाशाय, यदा कदा धृतम्।" एवं गोविन्दे चिन्तयति, दिव्ये रथद्वये, सूर्यसमप्रभे, सारथिसम्पन्ने, सहायुधे, आकस्मिकं प्रादुरभूताम्। दिव्यानि च पुराणानि शस्त्राणि तत्रैव सञ्जज्ञिरे; तानि दृष्ट्वा हृषीकेशः सङ्कर्षणं वाक्यम् अब्रवीत्—"पश्य महाबाहो! यदूनां विपत्तिं, भूमौ अवतीर्णानां नाथ! एष ते रथः, तव प्रियायुधानि च। अस्मिन्नेव हेतुना वयं जाताः, साधूनां सुखद, भूमेः भारं हर्तुं, एकविंशत्यधिकैः अक्षौहिण्यः संज्ञायमानाः।" एवं मन्त्रयित्वा, दशार्हसुतौ, पुरातनयोधौ, शस्त्रगृहीतौ, अल्पेन सैन्येन, युद्धाय निर्ययतुः। हरिः, दारुकं सारथिं कृत्वा, शङ्खं दध्मौ; ततः शत्रुसैन्येषु भीतिर्वेगश्चाभवत्। तौ दृष्ट्वा, मगधराजा उवाच—"कृष्ण! अधम! त्वया सह बालकत्वात् लज्जया न युद्धं करोमि; त्वं चान्येषां पृष्ठे स्थितः, मन्द! गच्छ, बान्धवघ्न! न युद्धे स्थास्ये।" "राम! त्वं चेत् श्रद्धा अस्ति, युद्धं कुरु, वीर्यं दर्शय; मया बाणैः छिन्नदेहः, स्वर्गं वा प्राप्नुहि, वा माम् हनिष्यसि।" भगवान् उवाच—"सत्यं, वीराः न गर्वं कुर्वन्ति, केवलं पराक्रमं दर्शयन्ति। वयं तव वचांसि न मन्ये, कष्टस्थितस्य मृत्युमुखस्य।" शुक उवाच—ततः जरासुतः, महता सैन्येन, रथगजाश्वपताकाभिः सहितः, तौ माधवौ संपूर्णतः पर्यवारयत्, यथा पवनः सूर्याग्नि मृदुलधूलिभिः आच्छादयेत्। तत्र स्त्रियः, हरिरामयोः रथौ, गरुडताळचिह्नितौ, रणमध्यगौ दृष्ट्वा, प्राचीनगृहमण्डपद्वारेषु शरणं गत्वा, शोकमोहाभ्याम् अभिभूताः अभवन्। हरिः, स्वसैन्यं, यत् देवासुरैः पूजितम्, शत्रुसैन्यस्य कठोरबाणवर्षैः पुनः पुनः पीड्यमानम् अपश्यत्, तदा सः परमं शार्ङ्गं धनुः गर्जनस्वनेन व्यनदत्। ततः, तूणाद् बाणान् आदाय, ज्यानिर्ह्रादेन, तीक्ष्णान् शरान् विसृज्य, रथान् गजान् अश्वान् पदातीन् च व्यधात्; चक्रं च तस्य हस्तात् कदापि न व्यज्यत। इति श्रीमद्भागवतमहापुराणे दशमस्कन्धे पञ्चाशत्तमः अध्यायः।