स्वस्य मायया जगत् स्रष्टारं, गुणान् विवज्य प्रविशन्तं, लीलया दुर्गमं, संसारचक्रे विचरन्तं परमं भगवन्तं नमस्करिष्यामि। तस्यैव अद्भुतशक्तेः स्मरणं कृत्वा, शुकः उवाच—राज्ञः अभिप्रायं विज्ञाय, यदुवंशीयः स मित्रैः अनुमोदितः पुनः यदुपुरीं प्रत्यागच्छत्। स यदुपुर्यां रामा-कृष्णयोः समीपे गत्वा, यदर्थं स्वयम् प्रेषितः, तेन धृतराष्ट्रस्य पाण्डवेषु कृतं सर्वं निवेदितवान्। एवं श्रीमद्भागवते महापुराणे, दशमस्कन्धस्य पूर्वार्धे, एकचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। शुकः पुनः उवाच—हे भारतश्रेष्ठ, कंसस्य पत्न्यौ अस्ति-प्राप्त्यौ, पतिसुखविहीन्यौ, दुःखेन पीडिते, पितृगृहं जग्मतुः। तत्र मगधराजस्य जरासन्धस्य समीपे, स्वविधवत्वहेतुं सर्वं निवेदितवन्त्यौ। तदशुभं श्रुत्वा, जरासन्धः, शोकक्रोधाभ्यां पीडितः, यदुवंशस्य विनाशाय महत् प्रयासं कृतवान्। स एकविंशत्यः अक्षौहिण्यः त्रयः च अधिकाः सैन्यं संनद्ध्य, सर्वतः मथुरां यदुपुरीं अवृत्य स्थितवान्। तं समुद्रवत् प्रसारितं सैन्यं दृष्ट्वा, नगरं सर्वतः आवृतं, जनानां भयात् पीडितं च दृष्ट्वा, कृष्णः स्थितिं विचिन्तयामास। भगवान् हरिः, मानुषरूपे स्थितः, स्वावतारस्य प्रयोजनं, कालं, स्थानं, परिस्थितिं च मनसि विचिन्तयामास। स चिन्तयामास—इदं सैन्यं, पृथिव्याः भाररूपं, मगधराजेन सर्वान् अधीनराज्यान् संयोज्य समागतम्, मया नाशयितव्यम्। अक्षौहिणीसमाख्याः सेनाः, सैनिकैः, अश्वैः, रथैः, गजैः च युक्ताः, नाशयितव्याः; किन्तु मगधराजः न हन्तव्यः, यतः स पुनः सैन्यं संग्रहीष्यति। एष एव मम अवतारस्य प्रयोजनम्—पृथिव्याः भारविमोचनं, साधूनां रक्षणं, अन्येषां च विनाशनम्। धर्मरक्षणाय, अधर्मनिवारणाय च, अन्यं रूपं अपि मया धृतम्। एतदर्थं, कालविशेषे अधर्मस्य उद्भवः सति, धर्मस्य स्थापनाय च। एवं गोविन्दः चिन्तयन्, तदा आकाशात् सूर्यसमानप्रभे द्वे रथे, सारथिभिः सर्वसज्जन्यैः सहिते, सहसा प्रादुरभवताम्। दिव्यानि प्राचीनानि आयुधानि अपि तत्र संयोगेन प्रादुरभवन्। तान् दृष्ट्वा, हृषीकेशः संकर्षणं प्रति उवाच—पश्य, हे महाभाग, यदुवंशस्य इयं आपत्ति, हे भूमावतरितानां नाथ, तव रथः च प्रियायुधानि च आगतम्। अस्यैव कार्याय वयं जाताः, हे साधुनां सुखद, पृथिव्याः भाररूपं एकविंशत्यः सेनाः अपाकरोतु। एवं समालोच्य, दशार्हपुत्रौ, पुरातनकालाद् युद्धाय सज्जौ, आयुधैः सज्जौ, लघुसैन्येन सह, युद्धाय प्रस्थितौ। हरिः, दारुकं सारथिं कृत्वा, प्रस्थितः, शङ्खं नादयामास; तेन शत्रुसैनिकानां हृदये भयः कम्पः च उत्पन्नः। तौ दृष्ट्वा, मगधराजः उवाच—हे कृष्ण, अधम, तव युद्धं न इच्छामि, बालत्वात् लज्जया; न तव, यः परेषु गूढः, मूढः, गच्छ, बन्धुविनाशक, न युद्धं करिष्यामि। किन्तु त्वं, हे राम, यदि श्रद्धा अस्ति, युद्धं कुरु, वीर्यं दर्शय; अथवा मम बाणैः शरीरं त्यज, स्वर्गं वा गच्छ, अथवा मां हन्याः। भगवान् उवाच—सत्यं, वीराः न गर्वं कुर्वन्ति, केवलं वीर्यं दर्शयन्ति। वयं मृत्युसमीपस्थस्य दुःखितस्य वचांसि न मन्ये, हे राजन्। शुकः उवाच—जरासुतः तदा द्वौ माधवौ, महता सैन्येन, रथैः, गजैः, अश्वैः, पताकाभिः च संवृत्य, सूर्यं अग्निं च मेघधूलिपटलैः वात इव, युद्धाय अभिप्रययौ। स्त्रियः, हरिरामयोः द्वयोः रथौ, गरुड-ताडितिलाङ्कनैः चिह्नितौ, युद्धमध्यस्थौ दृष्ट्वा, पुरातनगृहद्वारप्रासादेषु शरणं गत्वा, शोकमोहाभ्याम् अभिभूताः। हरिः, स्वसैन्यं, देवदानवैरपि पूजितं, पुनः पुनः शत्रुसैन्यस्य तीक्ष्णबाणवर्षेण पीडितं दृष्ट्वा, शार्ङ्गधनुषः गर्जनं नादयामास। ततः, बाणान् कोशात् आनीय, तन्त्रीं बद्ध्वा, तीक्ष्णशरवर्षं विसृज्य, रथान्, गजान्, अश्वान्, पदातीन् च हतवान्; चक्रं तस्य हस्तात् न विचलितम्। गजाः भग्नदन्ताः बहवः पतिताः; अश्वाः, शिरःच्छिन्नाः, निपेतुः; रथाः, अश्वैः, पताकाभिः, सारथिभिः, नायकैः च हतैः, पदातयः, भुज-जानु-ग्रीवाच्छिन्नाः, सर्वत्र वितीर्णाः। गज-अश्व-नराणां छिन्नाङ्गानि यत्र, शतशः रक्तनद्यः प्रवहन्ति, भुजैः, अश्वशिरः, नरमस्तकैः, कूर्मशरीरैः पूरिताः, हतगज-अश्व-नरसंघैः आकुलाः। नद्यः तत्र, भुजतरङ्गाः, केशैः शैवालवत्, धनुषा प्रवाहवत्, शस्त्रसमूहैः आकुलाः, भयंकरघूर्णनानि खड्गैः, रत्न-मुक्ता-आभरण-शिलाभिः दीप्ताः। युद्धे, संकर्षणः, अपरिमेयप्रभः, गदया गर्वितान् शत्रून् हत्वा, भीरूणां भयम्, वीराणां हर्षं च उत्पादितवान्, यथा योद्धारः परस्परं विनाशयन्ति। सैन्यं, ज्वालासमुद्रवत् विशालं, मगधराजेन रक्षितं, दुर्गमं इव, वसुदेवपुत्राभ्यां, जगति उत्तमलीलाभ्यां, सम्पूर्णं विनाशितम्। यस्यानन्तगुणशक्तिरेव त्रैलोक्यस्य सृष्टि-स्थिति-प्रलयं लीलया साधयति—तस्य शत्रुविनिग्रहः न विशेषः; तदपि मर्त्यजनानां हिताय वर्ण्यते। रामः, जरासन्धं, महाबलिनं अपि, रथनाशे, सैन्ये विनष्टे, सिंहः सिंहं इव, बलात् गृहीत्वा अभिभूतवान्। गोविन्दः, शत्रुषु हतेषु, मानव-वरुणपाशैः बन्धनं रोद्धुम् इच्छन्, किन्तु विशेषकार्याय तं न बद्धवान्। स जगन्नाथाभ्यां मुक्तः, वीराणां मध्ये पूजितः, लज्जितः, तपस्यां नियोज्य, मार्गे राजभिः निरुद्धः। शुद्धार्थवाक्यैः, सामान्यदृष्ट्या अपि, तस्य पराजयः यदुभिः, स्वकृत्यनुगुणः, अभवत्। सर्वे सैन्ये विनष्टे, बर्हद्रथवंशराजः, भगवता उपेक्षितः, मगधं प्रत्यगच्छत्, मनसि विह्वलः। मुकुन्दः, बलमविचलितं कृत्वा, शत्रुसैन्यसमुद्रं तरित्वा, देवैः पुष्पवर्षेण, स्तुतिभिः च पूजितः। मथुरावासी जनाः, दुःखविहीनाः, हर्षपूर्णचित्ताः, तं अभ्यागताः; तस्य विजयः सारथिभिः, सूतैः, बन्दिभिः, गायकैः च कीर्तितः।