भगवतः नगरप्रवेशे शङ्खदुन्दुभ्यः शब्दमयं जगत् जातम्। बहुविधाः तुर्याः शृङ्गनादाश्च समन्तात् प्रजग्मुः, वीणावेणुमृदङ्गनिनादैः सह भगवान् नगरं प्रविवेश। तत्र राजमार्गाः सम्यक् प्रक्षालिताः, जनाः प्रमुदितमनसः, पताकाभिर्भूषिताः, वेदघोषप्रतिध्वनिभिः गुञ्जमानाः, तोरणैः सुसज्जितैः शोभायमानाश्च। स्त्रीभिः सस्नेहम् अभिलषितदृष्ट्या सुमनसः, दधिः, अक्षताः च समर्प्य भगवान् सत्कृतः। युध्दे प्राप्तं निःशेषं वीरभूषणयुतं धनं भगवान् सर्वं यदूनां नृपतये समर्पयत्। एवं मगधराजः सप्तदशाक्षौहिणीबलसमेतः, कृष्णरक्षितैः यदुभिः पुनः पुनः समरे सम्यग् युद्धम् अकरोत्। तदा कृष्णतेजसा समुन्नताः वृष्णयः तस्य समस्तबलं विनाशयामासुः। स्वबलविनाशे, तस्य मित्राणि त्यक्त्वा, स राजा पलायितः। अथ अष्टादशे युद्धे समुपस्थिते, नारदेन प्रेषितः यवनः वीरः तत्र समागतः। स तु म्लेच्छबलत्रयकोट्या सह मथुरां परिवव्रे, मनुष्येषु तस्य तुल्यो नासीत्, यदूनां यशः श्रुत्वा तत्रागच्छत्। तम् अपश्यन् कृष्णः सङ्कर्षणेन सह चिन्तयामास—“हन्त, यदूनां महती विपत्तिः उभयतः प्राप्ता। अयं यवनः महाबलः अद्य अस्मान् परिवेष्टयति; मगधराजः अपि अद्य वा श्वः वा परश्वः वा आगमिष्यति। यदि जरासन्धः अस्मिन् युद्धे आगच्छेत्, सः अस्माकं स्वजनान् हन्ति वा, अथवा बलवान् सन् स्वनगरे नयति। अतः, अद्य दुर्गं निर्माय, यत्र नरैः दुष्प्रवेश्यम्, तत्र स्वजनान् स्थापयित्वा यवनं विनाशयिष्यामः।” एवं निश्चित्य भगवान् सागरान्तर्गतं द्वादश योजनविस्तीर्णं अद्भुतं दुर्गं निर्मितवान्। तत्र तवष्टुः कौशलं दृश्यते—सम्यक् वास्तुशास्त्रानुसारं मार्गचत्वरविपण्यः निर्मिताः। दिव्यवृक्षोपवनैः, रम्यकाननैः, स्वर्णशिखरैः, स्फटिकप्रासादैः, तोरणैः च शोभितम्। रजतसुवर्णकूटैः, हेमकलशालङ्कृतकोशैः, मणिशिखरगृहैः, महापन्नगमञ्चकैः च विराजितम्। दिशां पालानां गृहैः, प्रियतमा स्त्रीणां निवासैः, चतुर्वर्णसमाकुलैः, यदुदेवगृहैः च शोभायमानम्। सुधर्मा सभां पारिजातं च इन्द्रेण तत्र प्रेषितम्, यत्र मर्त्याः अपि अमरधर्मवर्जिताः। वरुणेन कृष्णाय मनोजवाः श्वेतवर्णाः अश्वाः दत्ताः, निधिपतिना अष्टनिधयः समर्पिताः, लोकपालैः स्वसम्पदः अपि दत्ताः। भगवता यद् यद् ऐश्वर्यं तेषां सिद्धये दत्तम्, तत् सर्वं हरये अवतरणे प्रतिनिवेदितम्। तत्र योगबलात् भगवान् सर्वान् जनान् आनयामास। ततः रामेण सह मन्त्रयित्वा, कृष्णः, कमलमाल्यभूषितः, निरायुधः, नगरद्वारात् निर्गतः। तस्मिन् काले, श्रीशुक उवाच—सः भगवान् उदितचन्द्रकलावत् प्रभायुक्तः, नीलवर्णः, पीताम्बरधारी, सुदर्शनः, श्रीवत्सलाञ्छनः, कौस्तुभमणिरणितकण्ठः, विस्तीर्णबाहुः, चतुर्भुजः, नवपद्मदललोचनः, सदा प्रमुदितः, तेजस्वी, पूर्णगण्डः, शुद्धहासः, कमलवदनः, मकरकुण्डलशोभितः, वनमालाभूषितः, परमसुन्दरः स वासुदेवः। नारदेन निर्दिष्टलक्षणैः अन्यः कोऽपि न स्यात्—अयं निरायुधः पादचारी, अहम् अपि निरायुधः युद्धं करिष्यामि इति निश्चित्य, यवनः तं गृहीतुं प्रवव्राज। स तु, योगिभ्यः अपि दुर्लभः सन्, यवनः तं धावन्तं पृष्ठतः अन्वधावत्। हरिणा दूरस्थेन दर्शयता, यवनाधिपः स्वहस्तेनात्मानं गृहीतुं यथा, तथा पन्थानं प्रापितः, गिरिगुहां प्रविश्य। “यदुवंशजस्य पलायनं न शोभते” इति तं तुदन्, स दुर्भाग्यवान् तं न गृहीतुं शशाक। एवं तुद्यमानोऽपि भगवान् गुहां प्रविवेश, स अपि प्रविश्य, तत्र अन्यं पुरुषं शयानं ददर्श। स मूढः, “एषः दूरं नीतः मुनिवत् शयानः” इति मन्य, अच्युतं तत्र शयानं पादेन तुदति। स चिराय सुप्तः शनैः अक्ष्णी विमील्य, सर्वतः निरीक्ष्य, तं तिष्ठन्तं ददर्श। ततः, भरतवंशज, तस्य पुरुषस्य कोपदृष्ट्या, यवनः स्वदेहसमुत्थितेन वह्निना तत्क्षणात् भस्मीकृतः। तदा राजा पप्रच्छ—“कः स पुरुषः, कस्य वंशः, किम् ऐश्वर्यं? किमर्थं गुहायां शयानः? कः स यवनविनाशकः तेजस्वी?” श्रीशुक उवाच—स इक्ष्वाकुवंशसमुत्पन्नः, मान्धातुर्नन्दनः, प्रसिद्धः मुचुकुन्दः, ब्राह्मणभक्तः, सत्यनिष्ठश्च। तं देवगणाः, इन्द्रमुख्याः, असुरेभ्यः भीतान् आत्मानं रक्षयितुं याचितवन्तः, स च दीर्घकालं तेषां रक्षणं चकार। तं गुहायां रक्षन्तं दृष्ट्वा, देवा ऊचुः—“राजन्, एताः क्लेशाः त्यज। त्वं मनुष्यलोकं रिपुवर्जितं राज्यं च परित्यज्य, सर्वकामान् अपि त्यक्त्वा अस्मान् रक्षितवान्। तव पुत्राः, पत्न्यः, बान्धवाः, मन्त्रिणः, सचिवाः, समवयस्काः प्रजाश्च, अद्य न सन्ति। कालः ह्यपराजितः सर्वशक्तिमान्, बलवन्तमपि बलात्, क्रीडन्, सर्वान् प्राणिनः अन्ते नयति, यथा गोपालः गाः।