सर्वे देवाः मूकुकुन्दं समुपविश्य, तं सस्मितं प्राहुः—“वरं वृणुष्व, सौभाग्यं ते अस्तु; मोक्षं विहाय, यतः अद्य तद् नो दातुं न शक्यते। एक एव भगवान् विष्णुः अव्ययः प्रभुः तद् दातुं शक्तः।” इति। तद् श्रुत्वा स महात्मा मूकुकुन्दः, देवांश्च प्रणम्य, गुहां प्रविश्य, दिव्येन निद्रया आविष्टः शयाने स्थितः। यवनः तस्मिन्नेव क्षणं भस्मीकृतः, तदा श्रीभगवान् सात्वतानां श्रेष्ठः, मूकुकुन्दस्य महात्मनः पुरतः प्रकटितः। स तं ददर्श—श्यामं जलदसमनिभं, पीतवाससम्, श्रीवत्सलक्षणेन वक्षसि शोभमानम्, कौस्तुभमणिना दीप्तिमन्तम्। चतुर्भुजं, वैजयन्तीमालया भूषितम्, सुमधुरं प्रसन्नमुखं, मकरकुण्डलाभ्याम् विराजितम्। सर्वजनानां दृष्ट्यर्थम् अतीव शोभनं, स्मितपद्मलोचनं, नित्ययुवानं, सिंहगमनं, वीर्यशालिनम्। भगवतः तेजसा आक्रान्तः मूकुकुन्दः, संशयात् सावधानेन, स्नेहपूर्णं प्रश्ने पप्रच्छ—“कः त्वं, यः अत्र वनं प्रविश्य, पर्वतगुहां आगतः, कुसुमपद्मसदृशैः चरणैः कंटकवनानि विचरति? देवदेवस्य, अग्नेः, सूर्यस्य, सोमस्य, इन्द्रस्य, लोकपालस्य वा अन्यस्य वा, यत् तेजः—तव तेजः तेन तुलनीयम् किम्? दीपस्य प्रकाशेना गुहायाः तमः निवारयन्, त्वं देवदेवानां श्रेष्ठः इति मन्ये। पुरुषश्रेष्ठ, यदि ते रोचते, तव जन्म, कर्म, वंशश्च अक्लिष्टसेवकान् कथय। वयं तु इक्ष्वाकुवंश्या क्षत्रियः; अहं युवनाश्वस्य पुत्रः मूकुकुन्दः इति प्रसिद्धः। दीर्घनिद्राभिः क्लान्तः, इन्द्रियाणि मन्दीकृतानि, एकाकी शयाने स्थितः, कश्चित् मां जागारयत्। स अपि स्वदुष्ट्यैव भस्मीकृतः; ततः त्वं, शत्रुसंयमने प्रसिद्धः, प्रकटितः। तव तेजः असह्यं, दृष्टुं न शक्यते; देहिनां मध्ये त्वं पूज्यः।“ राज्ञा एवमुक्तः, भगवान् प्रजापतिः, सस्मितं मेघनिनादसदृशया वाचा प्रत्युवाच—“मम जन्मानि, कर्माणि, नामानि च अनन्तानि, मित्र; अहं अपि तानि गणयितुं न शक्ये, यतः ते अनन्तानि। कदा चित् महात्मभिः भूमौ जन्मानि विचिन्वन्, तु मम जन्म गुणकर्मनामभिः न निःसङ्गानि। राजन्, मम जन्मानि कर्माणि त्रिकालगतानि; ऋषयः अपि तानि क्रमशः अन्वेष्टुं न शक्यन्ति। तथापि, मित्र, अद्य मम वर्तमानं जन्म कथयिष्यामि; ब्रह्मणा पूर्वं धर्मरक्षणाय प्रार्थितः। भूमेः भारविमोचनाय, असुरनाशाय, यदुवंशे अनकदुन्दुभेः गृहे अवतरितः; लोकाः मां वासुदेवः, वसुदेवपुत्रः इति जानन्ति। कालनेमि, कंस, प्रलम्ब, अन्ये च दुष्टाः हताः; अयं यवनः अपि तव क्रूरदृष्ट्या भस्मीकृतः। तव कृते अहं गुहाम् आगतः, तव पूर्वप्रार्थनां स्मृत्वा; भक्तवत्सलः अहं। वरान् वृणुष्व, राजर्षे; सर्वान् कामान् दास्यामि। मम कृपां प्राप्तः कदापि शोकं न कुर्यात्।” शुकः उवाच—एवं भगवता उक्तः, मूकुकुन्दः हर्षितः, तं नारणं ज्ञात्वा, गर्गस्य वचनानि स्मृत्वा, प्रणम्य प्राह—“भगवन्, जनाः तव मायया मोहिताः, तव पूजनं न कुर्वन्ति, दुःखमेव पश्यन्ति; सुखकामाः गृहपत्नीपुत्रेषु मोहिताः। अनायासेन, स्वस्थशरीरेण, दुर्लभं मानवजन्मं प्राप्तः, यः तव पद्मपादयोः पूजनं न कुर्यात्, स मोहितः, गृहकूपे पतति। अजेय, मम कालः व्यर्थः गतः, राज्यसंपत्त्याः मदेन, आत्मबुद्ध्या, पुत्रपत्नीधनसंपत्तिषु आसक्तः, अनन्तक्लेशैः पीडितः। मृद्भाण्डसदृशे देहे, नरपतित्वेन स्थितः, रथगजाश्वपदातिपरिच्छदैः परिवृतः, अहं अहंकारेण पृथिवीं विचरन्, अन्यान् न गणयन्। मदोन्मत्तः, चिन्तया व्यग्रः, तृप्तिम् न प्राप्नोति; तु त्वं, अच्युत, मृत्युसदृशः, यथा नागः मूषिकगुहां लिः, सहसा आगतः। कदाचित् सुवर्णरथे वा, महागजे वा, नरपतित्वं प्राप्तः; कालस्य अनिवार्यबलात्, इदं देहं मलकीटभस्मरूपं भवति। दिशः विजित्य, पृथिवीतुल्यम् रूपम् धृत्वा, दिव्यसिंहासने स्थितः, अन्यैः राजभिः पूजितः, स्त्रीभिः गृहे क्रीडायाम् पशुवत् उपनयितः। तपसा स्थितः, यज्ञदानादिभिः कर्म कुर्वन्, पुनः राज्यकामना वर्धते, तृप्तिम् न प्राप्नोति। संसारपरिभ्रमणात्, मोक्षं प्राप्तः, तदा सत्संगः लभ्यते; सत्संगात्, भगवन्, तव भक्तिर्मात्रं उदेति। भगवन्, तव कृपा एषा, यद् राज्यासक्तिः अनायासेन निवृत्ता; सत्पुरुषैः यद् वनगमनाय, पृथिवी त्यज्यते। प्रभो, अन्यं वरं न इच्छामि, तव पादसेवां विना; यद् अकीनैः अपि सर्वाधिकं वाञ्छितं; त्वं मोक्षदः, तव पूजकः, अन्यं बन्धनं वरं कः वाञ्छेत्? अतः, भगवन्, सर्वत्र कामान् त्यक्त्वा, रजस्तमःसत्त्वगुणान् परित्यज्य, त्वां शुद्धं निर्गुणं अद्वयं परमपुरुषं चैतन्यरूपं शरणं गच्छामि। दुःखशोकैः दीर्घकालं पीडितः, शत्रुभिः तृष्णादिभिः क्लिष्टः, शान्तिं न प्राप्तः, तव पद्मपादयोः somehow आगतः; शरणद भगवन्, निर्बलः अहं, अभयम्, अमृतम्, शोकविमुक्तिम् देहि।“ भगवान् उवाच—“महान् नरपतिः, तव मनः शुद्धं, स्थिरं च; वरैः मोहितः अपि कामैः न व्यग्रं। तव वरप्रस्तावः केवलं तव सावधान्याय; यतः एकान्तभक्तानां मनः वरैः न चञ्चलम्।