सर्वे जनाः, धर्मपरायणाः, राज्ञं प्रति विनयपूर्वकं प्रार्थयन्ति—“हे पुरुषश्रेष्ठ! यदि ते मनः प्रसन्नं भवति, तव जन्म कर्म वंशं च अस्माकं निर्दोषसेवकानां कथय।" तदा राजन्, इक्ष्वाकुवंशसम्बद्धः क्षत्रियः, युवनाश्वस्य पुत्रः मुचुकुन्दः नाम्ना, स्वयं परिचयम् दत्तवान्—“हे नरसिंह! अहं इक्ष्वाकुवंशीयः क्षत्रियः, मुचुकुन्दः नाम, युवनाश्वस्य पुत्रः। दीर्घकालं जागरणेन श्रान्तः, निद्रया इन्द्रियाणि मन्दीकृतानि, अहं एकाकी इह शयानः आसीत्, यावत् कश्चित् इदानीं मां जागरयामास। सः अपि स्वदुष्टकर्मणा नूनं भस्मीकृतः; ततः क्षणात् त्वं, शत्रुनिग्रहेन प्रसिद्धः, तेजस्वीः, अत्र आगतः। तव दुर्दर्श्यं तेजः अस्माभिः सहनं न शक्यते; त्वं देहधारिणां मध्ये पूज्यः, महाश्रेष्ठः।" एवं राज्ञा उक्तः, प्रजापतिः भगवान् स्मितपूर्वकं मेघनिनादसमस्वरेण प्रत्युवाच—“मम जन्मानि, कर्माणि, नामानि च अनन्तानि, हे मित्र! अहं अपि तेषां गणनां कर्तुं न शक्नोमि, तानि अनन्तानि हि। कदाचित् महान् जनैः सह भूमौ जन्मानि परीक्ष्यन्ति, किन्तु गुणकर्मनामभिः मम जन्म कदापि न निश्चितम्। मम जन्म कर्माणि त्रिकालव्यापिनि; ऋषयः अपि तेषां क्रमं अनुगच्छन्तः अन्तं न गच्छन्ति। तथापि, हे मित्र! शृणु, यद्यपि मम जन्म अनन्तानि, अद्य वर्तमानं जन्म ते कथयामि। ब्रह्मणा पूर्वं धर्मरक्षणार्थं मम आह्वानं कृतम्। पृथिव्याः भारहरणाय, असुरविनाशाय, अहं यदुवंशे अनकदुन्दुभेः गृहे अवतरितः; जनाः मां वासुदेवः, वासुदेवस्य पुत्रः, इति जानन्ति। कालनेमिः, कंसः, प्रलम्बः, अन्ये च दुष्टाः हताः; अयं यवनः अपि तव तीक्ष्णदृष्ट्या दग्धः। अहं तव कृते अत्र गुहायाम् आगतः, तव अनुग्रहाय; पूर्वं त्वया महती प्रार्थना कृताऽसि, भक्तेषु अहं भक्तः। वरणीयं वरं वृणु, राजर्षे; सर्वान् कामान् ददामि। यस्य मम अनुग्रहः, सः पुनः दुःखं न प्राप्नोति।" एवं भगवान् उक्ते, शुकः कथयति—मुचुकुन्दः हर्षपूर्णः, नारायणं सम्यक् विज्ञाय, गर्गस्य वचनं स्मृत्वा, तं प्रणम्य प्राह—“हे प्रभो! जनाः तव मायया मोहिताः, दुःखमात्रं दृष्ट्वा, त्वां न पूजयन्ति; सुखकामाः गृहेषु, स्त्रीषु, पुरुषेषु च आसक्ताः, मूढाः। हे निष्पाप! यः मनुष्यः दुर्लभं मानवजन्म प्राप्य, स्वस्थः, प्रयासं विना, तव पदकमलं न पूजयति, सः पशुवत् गृहवासस्य अन्धकूपे पतति। हे अजित! मम कालः व्यर्थं गतः, राजा सन्, राजलक्ष्म्या मदोन्मत्तः, आत्माभिमाने मग्नः, पुत्रपत्नीधनवस्तुषु गाढासक्तः, अनन्तचिन्तया पीडितः। मृद्भाण्डवत् अस्मिन देहे, नराधिपः सन्, रथगजाश्वपदातिसैन्यैः परिवृतः, भूमौ अहं गर्वितः विचरन्, अन्यं न गणयन्। मदोन्मत्तः, क्रियासु निनादितः, तृष्णया वर्धमानया, विषयासक्तः, त्वं अबुद्धः, मृत्युर्वत्, मुषककूपं चुम्बन्ति सर्पः इव, सहसा आगतः। कदाचित् सुवर्णमण्डिते रथे, वा महागजे, 'नराधिपः' इति कथितः; किन्तु कालस्य अपरिहार्यबलात्, एषः देहः मलकीटभस्मस्वरूपः भवति। दिशां विजित्य, भूमिवत् विशालरूपः, दिव्ये आसने स्थितः, अन्यैः राज्ञः पूजितः, सः नरः स्त्रीभिः क्रीडायाम् गृहनन्दने नीयते, पशुवत्। यः तपःस्थितः, त्यक्तभोगः, यथायोग्यं दानं कृत्वा, पुनः 'राजा भवामि' इति कामयते, तृष्णया वर्धते, सुखं न प्राप्नोति। संसारपरिभ्रमणात्, मोक्षं प्राप्तः, हे अच्युत! सत्संगः लभ्यते; सत्संगे सति, तदा तव भक्तिरेव उद्भवति। हे प्रभो! तव अनुग्रहः मम मन्ये, यद् राज्यासक्तिः स्वयमेव निवृत्ता; यत् सत्पुरुषाः वनगमनाय, अखिलभूमिं परित्यज्य, राज्यत्यागं इच्छन्ति। प्रभो! अहं त्वत्पादसेवां विना अन्यं वरं न इच्छामि; यत् अकिञ्चनैः अपि सर्वाधिकं वाञ्छितम्; यः तव पूजनं कृत्वा, मोक्षप्रदं, सः अन्यं बन्धनात्मकं वरं किमर्थं वृणीयात्? अतः, हे प्रभो! सर्वत्र कामान् त्यक्त्वा, रजस्तमःसत्त्वगुणबद्धान्, त्वां शुद्धं निर्गुणं अद्वितीयं परमपुरुषं, शुद्धचैतन्यं, प्रपद्ये। दुःखशोकैः दीर्घं पीडितः, शत्रुभिः तृष्णादिभिः क्लिष्टः, शान्तिं न प्राप्तः, कस्यचित् प्रकारेण तव पदकमलं प्राप्तवान्, हे शरणद परमात्मन्! रक्ष मे, अनाथस्य, निर्भयत्वं, अमृतत्वं, शोकविनाशं च ददातु।" भगवान् उवाच—“हे महाबाहो, भूमिपते! तव मनः शुद्धं स्थिरं च, यतः वरैः मोहितः अपि, तव इच्छा न विचलिता। वरप्रदानं केवलं ते जागरूकतायाः परीक्षा; यतः एकनिष्ठभक्तानां मनः वरैः न विक्षिप्यते। ये योगिनः, भक्तिहीनाः, तेषां मनः, वासनायाः अव्ययत्वात्, श्वासादिभिः नियंत्रितम् अपि पुनः उद्भवति। भूमौ यथेष्टं विचर, मयि मनः स्थितं कुरु; मयि अनन्यभक्तिः तव सदा अस्तु। क्षत्रियधर्मे स्थितः, शिकारादिषु प्राणिनः हत्वा, तपस्यां स्थितः, मयि शरणं गत्वा, पापं त्यज। अगामि जन्मनि, हे राजन्! त्वं द्विजश्रेष्ठः, सर्वभूतहितमित्रः, केवलं मां प्राप्स्यसि।" शुकः पुनः कथयति—एवं कृष्णेन अनुगृहीतः, इक्ष्वाकुपुत्रः तं प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रणम्य, गुहामुखात् निर्गतः। सः लघुजनान्, पशून्, ओषधीन्, वृक्षांश्च दृष्ट्वा, कलियुगं आगतम् अवगम्य, उत्तरदिशं प्रस्थितः। तपसा श्रद्धया च सम्पन्नः, निःसंगः, निःशङ्कः, कृष्णे मनः स्थित्वा, गन्धमादनं प्रविष्टवान्। बदरी-आश्रमं, नरनारायणस्य स्थानम्, प्राप्त्वा, द्वन्द्वानि सहित्वा, शान्तः, हरिं तपसा पूजयामास। भगवान् पुनः यवनैः परिवृतां नगर्यां प्रत्यागत्य, म्लेच्छबलं हत्वा, तेषां धनं द्वारकां निनीत्। गोधनैः मानवैः च धनं गच्छन्तं दृष्ट्वा, अच्युतेन प्रेरितः, जरासन्धः, त्रिंशद्विंशतिसैन्यैः राजा, आगतः।