सर्वेषु ब्राह्मणेषु श्रेष्ठः, धर्मः ते वृद्धैः पूजितः किम् अनायासेन प्रवर्तते? मनः च ते सदा सन्तुष्टं किम्? यदा ब्राह्मणः यदृच्छालाभेन तुष्टः स्वधर्मे स्थिरः भवति, तदा सः सर्वकामधुक् भवति। अपि च, स्वर्गेश्वरः अपि यदि असन्तुष्टः भवेत्, तदा सः पुनः पुनः लोकान् परिभ्रमति; किन्तु यः तुष्टः, सः किमपि नास्ति अपि, सर्वदुःखात् विमुक्तः सुखेन शय्यां करोति। अहम् एकवारं शिरः नतम् करोमि तेषु ब्राह्मणेषु, ये यदृच्छालाभेन तुष्टाः, धर्मिष्ठाः, सर्वभूतहितैषिणः, नम्राः, शान्ताः च सन्ति। हे ब्राह्मण, सर्वं कुशलं ते अस्ति वा? राजा यस्य प्रजाः तस्य संरक्षणे सुखेन वसन्ति, सः मम प्रियः। त्वं यथा इच्छसि, बहून् क्लेशान् अतिक्रम्य इह आगतः; तस्मात् सर्वं कथय, विशेषतः यदि किमपि गूढं अस्ति, यत् मम कर्तव्यम्। एवं भगवता, स्वरूपं क्रीडायै धारयता, सस्नेहं पृष्टः ब्राह्मणः तस्मै सर्वं निवेदितवान्। रुक्मिणी उवाच— हे लोकसुन्दरा, तव गुणान् श्रुत्वा, ये श्रोतृणां दुःखं हरन्ति, मम मनः निर्लज्जम् तव मध्ये प्रविष्टम्, हे अच्युत, श्रोत्रमार्गेण। तव रूपं, यः पश्यति तस्य सर्वकामानां पूर्तिः भवति, दृष्ट्वा मम हृदयं आकृष्टम्। हे मुकुन्द, का कन्या कुलीना, विवेकिनी, तव सदृशं वरं न व्रजेयात्? त्वं वंशे, गुणे, रूपे, विद्यायाम्, आयुः, वित्ते, यशः, सर्वेषु तुल्यः, सर्वजनानां मनः प्रमोदयन्, नरसिंहः। तस्मात्, हे प्रभो, त्वमेव मया पतिः समाचितः; त्वं मां पत्नीत्वं स्वीकरोतु, अहम् आत्मानं तुभ्यं समर्पितवती। राजा चेदिः, सिंहस्य भागं शशकः इव, न स्पृशेत्, हे कमलाक्ष। यदि भगवन्, सर्वेशः, गदाग्रजः, मम पूजायाः—दान, यज्ञ, व्रत, होम, देवब्राह्मणवृद्धसेवा—सन्तुष्टः, तदा सः मम हस्तं गृहीत्वा आगच्छतु, न तु दमघोषपुत्रः वा अन्यः। श्वः, हे अजित, यदा त्वं विदर्भं विवाहाय आगच्छसि, गुप्तः, सेनापतिभिः परिवृतः, तदा चेदिमगधसेनां जयित्वा, मां, यस्य मूल्यं वीर्यम्, राक्षसरीत्या बलात् अपहृत्य विवाहं कुरु। यदि त्वं चिन्तयसि, कथं अहम् अन्तःपुरे रक्षिताः स्वजनैः, तव विवाहाय सुलभा स्याम्, तदा उपायं वदामि—पूर्वदिने कुलदेव्याः पूजायाः महोत्सवः भवति, तत्र नूतना वधू गिरिजां पूजयितुम् बहिः गच्छति। ये महात्मानः तव पदकमलस्य रजः स्नातुम् इच्छन्ति, उमापतिः अपि स्वतमः नाशाय तत् वाञ्छति; हे कमलनयन, यदि तव अनुग्रहं न लभे, तदा व्रतैः कृशा, शतजन्मानि, इमं जीवनं त्यजामि। ब्राह्मणः उवाच—एवं यदुवंशजायाः गूढं संदेशं अनयम्; यत् कर्तव्यं, तद् विचिन्त्य, तदनन्तरं कुरु। शुकः उवाच—विदर्भकन्यायाः संदेशं श्रुत्वा, यदुवंशजः ब्राह्मणं हस्ते गृहीत्वा, स्मित्वा, इदं वचनम् उवाच। भगवन् उवाच—अहम् अपि रात्रौ निद्रां न लभे, मनः तस्याम् एकाग्रं; रुक्मिण्याः मम विवाहः तस्य भ्रातुः वैरात् विघ्नितः। अहम् ताम् राजसभायां युद्धेन अपहृत्य आनयिष्यामि, या मम भक्त्या, रूपे निष्कलङ्का, यज्ञाग्नेः शिखेव। शुकः उवाच—रुक्मिण्याः विवाहस्य शुभं कालं ज्ञात्वा, मधुसूदनः दारुकं सारथिं प्राह—'शिग्रं रथं युञ्ज।' सः शैब्य, सुग्रीव, मेघपुष्प, बलाहक नाम्ना अश्वैः युक्तं रथं आनयत्, अञ्जलिं कृत्वा तस्य पुरतः स्थितः। शौरिः रथं आरुह्य, ब्राह्मणं तत्र स्थापयित्वा, शीघ्रगैः अश्वैः आनर्तात् विदर्भं एकरात्रे प्राप्तः। कुण्डिनेशः, पुत्रे स्नेहेन, शिशुपालाय कन्यां दातुं विवाहाय सर्वं समारभत। नगरी सम्यक् निर्मृज्य, सिक्तवती, मार्गाः, वीथ्यः, चौर्यस्थलानि च चित्रपताकाभिः, ध्वजैः, तोरणैः अलङ्कृतानि। तत्र पुरुषाः, महिलाः च शुक्लवस्त्रधारिणः, माल्य, सुगन्धिपुष्प, भूषणैः विभूषिताः, गृहाणि च अगुरुधूपगन्धयुक्तानि। राजा पितृणां, देवतानां, ब्राह्मणानां च विधिवत् पूजनं कृत्वा, तान् यथाक्रमं भोजयित्वा, शुभानि मन्त्राणि पठितवान्। कन्या स्नात्वा, शुभविधये अलङ्कृत्य, उत्तमवस्त्रैः भूषिता, श्रेष्ठाभिः आभरणैः विभूषिता। श्रेष्ठब्राह्मणाः साम, ऋग्, यजुः मन्त्रैः वध्वाः रक्षार्थं कर्म अकुर्वन्; मुख्यः पुरोहितः अथर्ववेदविद् ग्रहशान्त्यर्थं हविः अर्पितवान्। राजा, विधिविद्, सुवर्ण, रजत, वस्त्र, तिलगुड, गोः दानं ब्राह्मणेभ्यः दत्तवान्। एवं दमघोषराजः, चेदिप्रभुः, पुत्रस्य सौभाग्याय सर्वं यथायोग्यं मन्त्रविद्भिः व्यवस्थितवान्। मदान्वितैः गजैः, सुवर्णमण्डितैः रथैः, पदाति, अश्वैः सेनायाः समूहेन सः कुण्डिनं गच्छन्। विदर्भराजः तं उपगम्य, सत्कारं कृत्वा, सन्तोषेण तं आवासे स्थापयत्। शाल्वः, जरासन्धः, दन्तवक्त्रः, विदुरथः, चेदिपौण्ड्रादिसहस्राः मित्राणि तत्र आगच्छन्। कृष्णरामयोः शत्रवः, चेदिपुत्राय कन्यां दातुं निश्चय्य, यदि कृष्णः यदुभिः आगच्छेत्, तदा युद्धाय सज्जाः अभवन्। सर्वे राजानः, सेनाभिः, वाहनैः सहिताः, युद्धे तस्य प्रति निश्चय्य, एकत्र समागच्छन्। एतत् शत्रुजनानां प्रयासं श्रुत्वा, रामः, युद्धभीतः, कृष्णः एकाकी कन्यां अपहर्तुं गतः इति ज्ञात्वा, भ्रातृस्नेहेन, गज, अश्व, रथ, पदातिसैन्येन शीघ्रं कुण्डिनं प्रति प्रस्थितः। भीष्मकन्या, उत्तमरूपा, हरिं प्रतीक्ष्य, आगमनलक्षणं न दृष्ट्वा, ब्राह्मणस्य वचनं चिन्तयति। अहो, त्रिरात्रं विवाहात् अतीतम्, अहम् दोषरहितापि; कमलनयनः न आगच्छति, कारणं न जानामि। ब्राह्मणः अपि संदेशवाहः अद्यापि न आगतः। सम्भवति, सः मयि किमपि दोषं दृष्ट्वा, दोषरहितः अपि, मम हस्तग्रहणाय विलम्ब्यति। मम भाग्यं दुष्टम्; सृष्टिकर्ता न अनुकूलः, न महादेवः, न गौरी, न रुद्राणी, न गिरिजा, न सती। एवं भगवतः, रुक्मिण्याः, ब्राह्मणस्य, राज्ञः च, विवाहकृत्ये, यदुभिः, चेदिपुत्रेण, शत्रुभिः च, प्रीत्या, स्नेहेन, चिन्तया, विविधाः घटनाः सम्पद्यन्ते।