गायका: सङ्गीतज्ञाः गायनं स्तुतिं च कुर्वन्तः, वधूं परिवृत्य तत्र स्थिताः, सह कविभिः, कुलवृत्तज्ञैः, सूतैः च, तां शोभयन्ति स्म। सा वधू, देवीगृहं आगत्य, पादहस्तयोः स्नानं कृत्वा, शुद्धा शान्ता च, अम्बिकायाः सन्निधिं प्रविष्टा। तत्र वृद्धा ब्राह्मणपत्नीः, ज्ञानवतीः, भवानीसहिताः, तां भवपत्नीं, श्रीयुक्तां, पूजां कृतवन्त्यः। सा वधू, "नमस्ते अम्बिके! पुनः पुनः शुभे, स्वसुतैः सहिता; मे पत्युः श्रीकृष्णः भवतु, त्वं तेन प्रसन्ना भव," इति प्रणम्य प्रार्थयति स्म। सुगन्धद्रव्यैः, अक्षतैः, धूपैः, वस्त्रैः, माल्यैः, भूषणैः, नानाविधैः नैवेद्यैः, दीपश्रेणीभिः, ताः ब्राह्मणपत्नीः स्वपत्निभिः सह, लवणैः, पिष्टैः, ताम्बूलैः, हारैः, फलैः, इक्षुना च, तां पूजां कृतवन्त्यः। पूजापरिशेषं ताः वध्वै दत्त्वा, आशीर्वादं च ददुः; वधू तासु प्रणम्य, शेषं स्वीकृतवती। ततः, मौनव्रतं त्यक्त्वा, अम्बिकागृहात् निर्गता, दासीं हस्तेन गृहीत्वा, स्वहस्ते मणिवलयेन शोभिता। सा सुकुमारवक्षा, कर्णभूषणैः मुखं शोभितम्, श्यामवर्णा, कटिस्थमणिकञ्चुकया भूषिता, स्तनौ उन्नतौ, केशपाशैः दृष्टिं गुप्ता, देवमायेव मोहिनी सन्दृश्यते स्म। शुद्धस्मितेन, बिम्बरक्ताधरैः, मल्लिका-कलिकासदृशदन्तैः, हंसगमनया, घण्टानूपुरध्वन्या, सा शोभाम् अवाप। तस्याः दर्शनात्, वीराः, यशस्विनः, तन्मोहिताः, मूर्छिताः; राजानः तस्याः स्मितेन, लज्जितदृष्ट्या, मनः हरितम्, शस्त्राणि पतितानि। मोहितराजानः, गज, रथ, अश्वस्थिता, भूमौ पतिताः; सा वधू, यात्रायाः निमित्तेन, स्वतेजः हरये समर्प्य, शनैः शनैः पद्मपद्मानि चलयन्ती, भगवतः आगमनं निरीक्ष्य। वामहस्तेन केशपाशं परिमृज्य, पार्श्वदृष्ट्या, राजान् लज्जया वीक्ष्य, अच्युतं ददर्श; राजकन्या रथमारूढा, कृष्णः तां प्रतिद्वन्दिनां पुरः हरति स्म। तां गरुडचिह्नरथं स्थाप्य, माधवः, राजसमूहं नापेक्ष्य, शनैः निर्गतवान्, रामेन अग्रे गच्छता, सिंहः शृगालसमूहात् मृगं हरति इव। राजानः, गर्विताः, पराजयदुःखेन, यशः हरणेन च, विशेषतः जरासन्धप्रमुखाः, "हाय! धिक्! शस्त्रधारिणः, गोपैः लुब्धकैः इव सिंहैः मृगहरणं कृतम्," इति क्रोशन्तः। शुकः उवाच—एवं ते सर्वे, क्रोधात्, स्वयानि वाहनानि आरोह्य, शस्त्राणि गृहीत्वा, स्वसैन्यैः परिवृत्य, धनुष्मन्तः अन्वगच्छन्। यादवसैन्यनायकाः, तेषां आगमनं दृष्ट्वा, धनुषां टंकारैः, तेषां प्रतिरुद्धाः। शस्त्रकुशलाः, गज, अश्व, रथस्थिता, पर्वते वर्षं वर्षन्ति मेघा इव, बाणवृष्टिं मुमुचुः। वधू, पत्युः सैन्यं बाणवृष्ट्या आवृतं दृष्ट्वा, लज्जितभयभीतदृष्ट्या, तस्य मुखं अपश्यत्। भगवान् स्मितं कृत्वा उवाच—"माल्यनेत्रे! मा शुचः; ते विरोधिनः स्वजनैः नाशिताः भविष्यन्ति।" गदः, सङ्कर्षणः, अन्ये च वीराः, तेषां अश्व, गज, रथान् लोहेन बाणैः ताडितवन्तः। रथिक, अश्वारूढ, गजारूढानां शिरांसि, कुण्डल, किरीट, पगडण्डीभूषितानि, सहस्रशः भूमौ पतितानि। शस्त्र, गदा, धनुषधारिणां भुजाः, गज, जघन, पाद, अश्व, खच्चर, उष्ट्र, वृष, गर्दभ, मानवशिरांसि—वृष्णिभिः जयाय युध्यमानैः छिन्नानि। सैन्यं विनष्टं दृष्ट्वा, जरासन्धप्रमुखाः राजा, पराजिताः, निवृत्ताः। शिशुपालं, पत्नीहरणदुःखितं, तेजोहीनं, उत्साहहीनं, शुष्कमुखं, समीपं गत्वा, तं सम्बोधयन्ति। "नरश्रेष्ठ! शोकं त्यज; शरीरिणां सुखदुःखं नित्यं न दृश्यते।" "यथा यन्त्रकृतनारी, मायायाः इच्छया नृत्यति, तथा भगवान्नियन्त्रितः सुखदुःखं करोति।" "सप्तदशदिवसाः शौरिणा संग्रामे पराजितः, अष्टादशे दिवसे, त्रिविंशतिसैन्येन, जयः प्राप्तः।" "तथापि, न शोकं न हर्षं, कालसंपर्कात् जगद् संचालितं जानन्।" "अद्यापि, सर्वे वीरवराः, यदुभिः, कृष्णरक्षितैः, कूटनीतिभिः, पराजिताः।" "अद्य शत्रवः विजयीभूताः; कालः स्वगतिं गच्छति; यदा कालः अनुकूलः, तदा जयः भविष्यति।" शुकः उवाच—एवं मित्रैः सांत्वितः, चेदिराजः, स्वजनैः सह, नगरं प्रत्यगच्छत्; अन्ये जीवितराजानः स्वनगरं प्रत्यगच्छन्। रुक्मी तु, भगिन्याः राक्षसविवाहं न सहन, कृष्णद्वेषी, स्वसैन्येन परिवृतः, कृष्णानुयायी अभवत्। रुक्मी, क्रुद्धः, कम्पितमहाबाहुः, धनुष्मान्, सर्वराजानां साक्षात्, प्रतिज्ञां कृतवान्— "यावद् कृष्णं संग्रामे न हन्याम्, रुक्मिणीं न पुनराप्नुयाम्, तावत् कुंडिनं न प्रविश्यामि; सत्यम् एतत्।" इति उक्त्वा, रथमारूढः, सारथिं उवाच—"अश्वान् संचालय! कृष्णं सामना युध्ये।" "अद्य, तीक्ष्णबाणैः, तस्य दुष्टगोपस्य गर्वं नाशयिष्यामि, यः भगिन्यां बलात् हृतवान्।" इति गर्वं कृत्वा, भगवान् महत्त्वं न विज्ञाय, गोविन्दं समाह्वयन्—"स्थितः! स्थितः!" इति एकेन रथेन समीपमागच्छत्। बलवान् धनुः संकर्ष्य, कृष्णं त्रिभिः बाणैः ताडितवान्, "क्षिप्रं स्थातुम्, यदुवंशध्वंसिन्!" इति उवाच। "क्व गच्छसि, भगिन्यां चौर्येन हृत्वा, शृगालः यज्ञभागं हरति इव? अद्य ते गर्वं भङ्क्ष्यामि, कपट, विश्वासघातिन!