यदा जनाः पृष्टवन्तः स्युः, तदा ते एवमवदन्—“सः अस्माकं प्रियः सन् दूरं गतः; वर्षेऽस्मिन्सः पुनरागमिष्यति, धनलोभेन नीतः।” बुद्धिमान् कश्चन कदापि दुष्टासु स्त्रीषु विश्वासं न स्थापयेत्; यः मूढः तासु विश्वसति, स दुःखैः पराभूतः भवति। कामिनीनां वचनानि मध्विव, सुखवर्धकानि स्युः; किन्तु तासां हृदयानि तीक्ष्णतराणि कृत्तिकायाः—कः पुरुषः तासां प्रियः खलु? धनं हृत्य ताः व्यभिचारिण्यः बहुपतयः स्त्रियः तं विहाय ययुः; ततः धुन्धुकारी पापकर्मणा महान् प्रेतः अभवत्। सः वातरूपं धारयन् दशसु दिशासु निरन्तरं धावन् शीतोष्णाभ्यां पीडितः, अन्नहीनः, तृषार्तः च अभवत्। सः सर्वत्र आश्रयं न प्राप्नोति स्म, पुनः पुनः “हन्त भाग्यं!” इति क्रन्दन्। कालेन गोकर्णः लोकात् तस्य मृत्युम् अवगतवान्। गोकर्णः तं अनाथं ज्ञात्वा गयायां प्रेतकर्म अकार्षीत्; यत्र यत्र पवित्रस्थलेषु सः गतवान्, तत्र तत्र श्राद्धं चकार। एवं विचरन् सः स्वनगरं प्रत्यागच्छत्; रात्रौ स्वगृहस्य प्राङ्गणे शयनाय आगतः, अन्यैः अगोप्यः। तत्र गोकर्णं सुप्तं दृष्ट्वा, धुन्धुकारी निशीथे तस्मै बान्धवाय भयङ्करं रूपं दर्शयन् प्रकटितः। सः कदाचित् मेषः, कदाचित् गजः, पुनः महिषः, इन्द्रः, अग्निः, मानवः च अभवत्—एकैकवारम् एव। तस्य रूपविपर्यासं दृष्ट्वा, गोकर्णः धैर्ययुक्तः स्थित्वा चिन्तयन्, दुःखितस्य कस्यचित् इयं अवस्था इति निश्चित्य तं पप्रच्छ। सः उवाच—“भोः! त्वं कः, रात्रौ भीषणरूपः? कुतः एतां अवस्थां प्राप्तः? किं प्रेतः, पिशाचः, राक्षसः वा? कथय।” सुतः उवाच—एवं पृष्टः सः पुनः पुनः उच्चैः रुदन्, वाक्यं न शशाक उक्तुं, केवलं चैतन्यचिह्नैः इङ्गितानि अकरोत्। ततः गोकर्णः जलं हस्ते गृहित्वा तं उद्धृत्य स्थितवान्; तेनैव कृत्येन पापात्मा बन्धनात् विमुक्तः वदितुं समारभत। प्रेतः उवाच—“अहं तव भ्राता धुन्धुकारी नाम, स्वदोषेण मानुष्यजन्म विनाशितम्। मम कर्मणां गणना नास्ति, महतमोहात् विकृतः; लोकान् हिंसितवान्, स्त्रीभिः दुःखेन हतः। तस्मात् प्रेतः अभवम्, दुःखितां अवस्थां वहामि; वायुमात्रजीवी, भाग्यवशात् फलप्राप्तः। हे सखे, करुणासिन्धो, भ्रातः, शीघ्रं मां मोचय।“ इति श्रुत्वा गोकर्णः तं प्रेतं प्रति उवाच। गोकर्णः उवाच—“त्वदर्थं गयायां यथाविधि पिण्डदानं कृतम्; कथं त्वं न मुक्तः? इदं खलु आश्चर्यम्। यदि गयाश्राद्धेनापि न मुच्यते, तर्हि अन्यः उपायः नास्ति। किं ते कार्यं, सत्यम् आख्याहि।” प्रेतः उवाच—“शतगयाश्राद्धैः अपि न मुच्ये; अन्यं उपायं विचिन्त्य मोचनाय।” तत् श्रुत्वा गोकर्णः विस्मितः—“यदि शतश्राद्धैः अपि न मुच्यसे, तर्हि तव मोक्षणं कठिनम्।” इति। “अद्य स्वस्थाने स्थित्वा, मा भैः। अहं चिन्तयिष्यामि, यद् युक्तं तव मोक्षाय तद् करिष्यामि।” इति उक्त्वा, धुन्धुकारी स्वस्थानं ययौ। गोकर्णः तां रात्रिं चिन्तयन्, न निद्रां लेभे। प्रभाते तं आगतम् आलोक्य, जनाः हृष्टाः समागच्छन्। सः तत्र यत् रात्रौ अभवत्, तत् सर्वं तेषां न्यवेदयत्। पण्डिताः, योगनिष्ठाः, मुनयः, ब्रह्मवादिनः च—शास्त्रसङ्ग्रहेषु विचिन्त्य अपि, तस्य मोक्षाय उपायं न ददृशुः। तदा सर्वैः सूर्यस्य वाक्यं मोक्षस्य प्रमाणम् इति निश्चयः कृतः। तस्मिन् समये गोकर्णः सूर्यगतिं निरोधयन्, “भोः लोकसाक्षिन्! नमामि। मोक्षहेतुं ब्रूहि।” इति प्रार्थयत्। सुदूरात् श्रुत्वा सूर्यः स्पष्टं अवदत्— “सप्ताहं श्रीमद्भागवतं पठ—एवमेव मोक्षः सिध्यति।” इति। तद्वचनं सर्वैः धर्मरूपं निश्चयम्। सर्वे अवदन्—“एतत् प्रयत्नेन कर्तव्यं, सुकरं हि एतत्।” इति। गोकर्णः निश्चित्य भागवतपारायणं आरभत। तस्य श्रवणाय ग्रामजनपदात् जनाः आगमन्—पङ्गवः, अन्धाः, वृद्धाः, मन्दगतयः च, पापक्षयाय समागताः। महती सभा अभवत्, यया देवाः अपि विस्मिताः। गोकर्णः उपवेश्य, कथा प्रवृत्तिं चकार। तस्मिन् समये प्रेतः अपि आगतः, स्थानं पश्यन्। तत्र सप्तनोडकं वेणुं स्थितं ददर्श। तस्य मूलरन्ध्रे प्रविश्य, तत्र स्थित्वा श्रोतुं समारभत। वातरूपे स्थातुं अशक्तः, वेणुम् प्रविष्टवान्। तं मुख्यं वैष्णवब्राह्मणं श्रोतारं ज्ञात्वा, धेनुपुत्रः भागवतस्य प्रथमस्कन्धात् स्पष्टया कथां आरब्धवान्। दिवसस्य अन्ते, श्लोकपाठे कृतमात्रे, अद्भुतं ददृशुः—वेणोः एकं नोडं शब्देन विदारितम्। द्वितीयदिने सायं द्वितीयं नोडं भग्नम्; तृतीयदिने तृतीयं नोडं च। एवं सप्ताहे सप्तनोडानि भग्नानि। द्वादशस्कन्धश्रवणेन सः प्रेतभावं त्यक्त्वा दिव्यं रूपम् अलभत। तुलसीमाल्यभूषितः, पीताम्बरधरः, मेघश्यामः, मुकुटकुण्डलधारी च अभवत्। सः त्वरितं भ्रातरं गोकर्णं प्रणम्य अवदत्—“तव करुणया बन्धनात्, प्रेतत्वपापात् च विमुक्तः अस्मि।