शोणिताख्यायां रम्यायां पुरीमध्ये बाणो नाम महाबलः कदाचित् राजत्वं कृतवान्। तस्य च शम्भुना कृपया पार्षदाः सुरसमाः आसन्। सहस्रभुजोऽसौ ताण्डवनृत्यसमये रुद्रं वाद्यैः तुष्टाव। सर्वभूताधिपः भक्तवत्सलः शरण्यः प्रभुः तस्मै वरेच्छां ददौ। स तु स्वपुररक्षां शिवं वव्रे। एकदा स्वबलमदेन मतिमोहितः स बाणः समीपस्थितं गिरिशं प्रतिगम्य, सूर्यसमप्रभया किरीटमण्डलया तस्य पादौ सपृष्टवान्। स विनयेन उवाच—“नमस्ते महादेव, जगद्गुरो, लोकनाथ, कामानां पुरुषार्थानां दातारः, यं सुराः पादपद्मं समर्चयन्ति। त्वया मे सहस्रबाहुत्वं दत्तं, किं तु एतानि बाहवः महाभारः जाताः। त्रिषु लोकेषु त्वामृते समराय समः नास्ति। क्रीडायां काम्यायां निगृहीतानां बाहूनां नखैः स्वदेहं विदारयामि, दिशां दन्तिनः पर्वतान् च समरे विनिहन्ति स्म, तेऽपि भीताः पलायिताः।” एवं वदन्तं श्रुत्वा भगवान् रुद्रः कोपाविष्टः प्रत्युवाच—“यदा तव ध्वजः भङ्क्ष्यते, मूढ, तदा युद्धे त्वत्तुल्यः प्रतिद्वन्द्वी तव गर्वं विनाशयिष्यति।” इति उक्त्वा, स बाणः प्रमुदितचित्तः, किंचित् मूढः, गिरिशाज्ञां प्रतीक्ष्य स्वगृहं प्रविवेश, स्वबलनाशस्यापि अपेक्षया। तस्य बाणस्य Ūषा नाम कन्या आसीत्। सा कदाचित् स्वप्ने प्रद्युम्नस्य पुत्रेण, यं न दृष्ट्वा न श्रुत्वा, तेन सह संगमं अनुभूतवती। प्रबुद्धा सा सखीजनमध्ये सन्तप्ता लज्जिता च, “क्वासि प्रिय?” इति विलपन्ती। बाणस्य मन्त्रिणः कुम्भाण्डस्य कन्या चित्रलेखा नाम Ūषायाः सखी, सखीजनमध्ये उत्सुकता सा तां पप्रच्छ—“कं त्वं काङ्क्षसि, सुश्रोणि? कः पुरुषः तव मनसि वर्तते? राजकुमारी, तव हस्तग्रहणं कस्यापि न दृष्टम्।” Ūषा उवाच—“स्वप्ने अहं एकं पुरुषं दृष्टवती—श्यामं, पद्मलोचनं, पीताम्बरधरं, महाबाहुं, यो स्त्रीणां मनांसि हरति।” पुनः उवाच—“स एव प्रियः मम अधरामृतं पातवतीं कृत्वा, मां कामयमानः क्वापि अन्तर्धानं गतः, मां दुःखसिन्धौ निमज्जयन्।” चित्रलेखा उवाच—“त्रिषु लोकेषु यद्यपि तव दुर्भाग्यं विधिना लिखितं, तदपि अहं तद्विनाशयिष्यामि। सः यः मनोहरः, तस्य रूपं वद, अहं तं तव समीपं आनयिष्यामि।” एवं उक्त्वा सा चित्रलेखा, देवान्, गन्धर्वान्, सिद्धान्, चारणान्, सर्पान्, दानवान्, विद्याधरान्, यक्षान्, मनुष्यांश्च तेषां रूपाणि चित्रितवती। मनुष्येषु वृष्णीन्, शूरं, अनकदुन्दुभिं, प्रद्युम्नं च दृष्ट्वा, रामकृष्णयोः चित्रणसमये लज्जिता अभवत्। अनिरुद्धस्य चित्रं दृष्ट्वा Ūषा लज्जया शिरः नतवती, स्मयमानाऽवदत्—“एषः, एषः।” एवं ज्ञात्वा योगिनी कृष्णनप्त्री चित्रलेखा दिव्येन योगबलात् द्वारकां जगाम। तत्र योगशक्त्या निद्रायां स्थितं प्रद्युम्नपुत्रं अनिरुद्धं गृहीत्वा शोणितपुरं स्वसखीप्रदर्शनाय आनयत्। तं वीरं सुदर्शनं दृष्ट्वा Ūषा प्रमुदितमुखी स्वगृह एव अनिरुद्धेन सह रममाणा तस्य सहवासं प्राप। स च अनिरुद्धः उत्तमवस्त्रैः, माल्यैः, गन्धानुलेपनैः, धूपदीपासनपानभोजनैः, मधुरोपचारेण सत्कृतः। कन्यागृहे रहसि, Ūषायाः प्रेम्णा सेव्यमानः, अनिरुद्धः तया मनोहरया संसक्तचित्तः कालस्य गमनं न ज्ञातवान्। इत्येवं यदुकुलवीरः Ūषया सह रममाणः, तस्य व्रतानि भग्नानि। तदा तस्याः परिचारिकाः सूक्ष्मलक्षणैः तयोः संगमं ज्ञात्वा हृष्टाः बाणाय निवेदयामासुः—“राजन्, तव कन्यायाः कुलकलङ्कः कश्चिदस्ति। अस्माभिः रक्ष्यमाणायाः गृहे, न ज्ञायते कथं कन्या दुर्लभगम्या पुरुषेण दूषिता।” तदाकर्ण्य दुःखितः बाणः शीघ्रं कन्यागृहं प्रविश्य यदुकुलपुत्रं अनिरुद्धं ददर्श। स कामस्यात्मजं, सर्वसौन्दर्यसम्पन्नं, श्यामं, पीताम्बरधरं, पद्मलोचनं, महाबाहुं, कुण्डलोज्ज्वलितं, कुर्वणं केशपाशं, हसितावलोकनैः मुखं विभूषयन्तं ददर्श। स तु प्रियया सह क्रीडन्, तस्याः स्तनकुङ्कुमलिप्तमालया भूषितां, स्वबाहुभ्यां मल्लिकामालां धारयन्तं, तस्याः समीपे स्थितं दृष्ट्वा बाणः विस्मितः अभवत्। माधवं शत्रुपरिचारकैः सेनया च परिवृतं दृष्ट्वा अनिरुद्धः गदां गृह्य स्थितवान्, यमदण्डधर इव, हननाय उद्यतः। तं गृहीतुं यः यः समन्तात् अभ्यधावत्, तान् अनिरुद्धः गदया निपात्य, वराहनायकः श्वानानिव, तान् भग्नशिरःऊरुदण्डान् प्रास्य, पलायिताः। ततः बाणस्य बलवान् पुत्रः नागपाशैः कोपात् स्वसेनान् निहन्तं अनिरुद्धं बध्नात्; Ūषा दुःखशोकसमाकुला तं बद्धं दृष्ट्वा अश्रुपूर्णलोचना विललाप। एवं दशमस्कन्धे 'अनिरुद्धबन्धनं' नाम द्विषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। श्रीशुक उवाच—हे भारतवंशोद्भव! अनिरुद्धं स्वजनं च अदृष्ट्वा चतुर् मासान् शोकव्याप्तमना यदवः व्यतीयुः। नारदाद् अनिरुद्धस्य बन्धनं तद्वृत्तान्तं च श्रुत्वा, येषां कृष्णः देवता, ते वृष्णयः शोणितपुरं प्रस्थिताः। प्रद्युम्नः, युयुधानः, गदः, साम्बः, सारणः, नन्दः, उपनन्दः, भद्रः, अन्ये च रामकृष्णपृष्ठगाः ययुः। द्वादशाक्षौहिणीभिः सैन्येन सहिताः, सात्वतानां श्रेष्ठाः, बाणपुरं सर्वतः परिवव्रुः। तदा बाणः स्वोद्यानप्राकारगोपुरद्वाराणि विनष्टानि दृष्ट्वा, कोपसंयुतः, तुल्येन सैन्येन निर्गत्य युद्धाय समुपस्थितः। तस्य कृते भगवाञ्छिवः पुत्रेन प्रमथगणैः सह नन्दिवाहनं आरुह्य रामकृष्णाभ्यां सह युद्धे प्रवृत्तः। तदा अद्भुतं रोमाञ्चकरं तुमुलं संग्रामं जातं—कृष्णशङ्करयोः, प्रद्युम्नगुहयोश्च समरः अभवत्।