नन्दग्रामे श्रीरामः मधु-माधवयोः द्वौ मासौ निवसन् रात्रिषु गोपीजनानां हर्षं जनयन् सुखमावहत्। पूर्णचन्द्रप्रभया स्नातः, निशापुष्पोत्कर्षितगन्धः वातेन समाहितः, यमुनातटवनान्तरे रम्येषु स्त्रीसमूहैः सेव्यमानः रममाणः आसीत्। तत्र वारुणेन प्रेषिता देवी वारुणी वृक्षगुहात् अभ्युद्गता, तस्या आगमनकाले सर्वं वनं तस्याः सुरभिणा गन्धेन पूरितम्। बलरामः तस्य मधु-स्रोतसः गन्धं वातेन समाहितम् आकर्ष्य, तत्र गच्छन् स्त्रीभिः सह जिह्वया पानं कृतवान्। गन्धर्वाः गीतानि गायन्तः, सुन्दरीभिः परिवृतः, गजपतिरिव इन्द्रः स्त्रीसमूहमध्यस्थः रममाणः आसीत्। आकाशे मृदङ्गनादः अभवत्, पुष्पवृष्टिः हर्षेण अभवत्, गन्धर्वाः ऋषयः च श्रीरामस्य कर्मणि स्तुतिम् अकुर्वन्। तस्य कर्माणि स्त्रीभिः गीतानि गायन्ति, हलायुधः वनं मदोन्मत्तः, हर्षात् चञ्चलदृक् विचरन् आसीत्। एककुण्डलम्, मृदुलमाल्येन भूषितः, वैजयन्तीमाल्यं धारयन्, हसितपद्ममुखः, स्वेदबिन्दुभिः हिमशीतलः शोभमानः आसीत्। ततः जलक्रीडायै यमुनां आह्वयन्, बलरामः स्ववचनं नालक्षयन्, मदोन्मत्तः नदीं पुकारयन् आसीत्। या नागतवती, तस्य क्रोधात् हलस्य अग्रेण तां आकृष्य, 'पापे, मम आह्वानं त्वं नालक्षयसि; हलाग्रेण त्वां नेतुम् इच्छामि, यत्रेच्छया विचरन्ती त्वम्,' इति उक्तवान्। एवं तिरस्कृत्य, भीता यमुना यदुपुत्रस्य पादयोः पतित्वा कम्पमानवाक्यं अब्रवीत्— 'हे राम, राम, महाबाहो, तव वीर्यं न जानामि, येन एकांशेन भूमिः धृतः। भगवन्, मम अपरिज्ञाय तव परमं स्वरूपं, त्वं भक्तजनप्रियः, विश्वात्मा, त्वां शरणं गता त्वं क्षमस्व।' ततः भगवतः प्रार्थनया, श्रीबलः यमुनाम् विमुक्तवान्, स्त्रीभिः सह जलमध्यं प्रविश्य, गजपतिरिव गजस्त्रीभिः रममाणः स्नातवान्। क्रीडायाः पश्चात् जलात् निर्गत्य, स्त्रीभ्यः शोभनाभरणं रम्यं च माल्यं दत्तवान्। नीलवस्त्रं सुवर्णमाल्यं धारयन्, सुशोभितः सुगन्धितः विश्रान्तः, गजपतिरिव इन्द्रः आसीत्। अद्यापि, हे राजन्, यमुनायाः बलस्य आकर्षणेन निर्मितः मार्गः दृश्यते, बलस्य अनन्तवीर्यं सूचयन्। एवं रात्रिः सर्वा श्रीरामस्य एकाकिनः व्रजे व्यतीता, तस्य मनः व्रजस्त्रीणां माधुर्ये आकृष्टम्। ततः षष्ट्युत्तरषष्टितमे अध्यायारम्भे, शुकः उवाच— श्रीरामः नन्दव्रजं गतः, करुषराजः कृष्णं प्रति दूतं प्रेषयन्, न जानन् सः वासुदेवः भगवान्, 'अहं वासुदेवः' इति उक्तवान्। बालकैः 'त्वं वासुदेवः, भगवान् अवतरितः, जगदीश्वरः' इति उक्ते, कृष्णः आत्मनं अच्युतं मन्यते स्म। मोहितः राजा, बालवत्, अज्ञानवान्, कृष्णं प्रति दूतं प्रेषयन्, यथा बालः द्वारकायां अन्यं प्रति प्रेषयेत्। दूतः द्वारकां गत्वा, सभां प्रविश्य, पद्मनयनं कृष्णं प्रति राजकीयं संदेशं निवेदितवान्— 'अहमेव वासुदेवः अवतरितः, अन्यः नास्ति। जीवेषु अनुकम्पया अवतरितः। त्वं मिथ्याभिमानं त्यज।' 'मम चिन्हानि त्वं अज्ञानात् धारयसि, हे सात्वत। तानि त्यज, मम शरणं गच्छ, अथवा युद्धं देहि।' श्रीशुकः उवाच— पौण्ड्रकस्य गर्वितवाक्यं श्रुत्वा, उद्बुद्धः, उग्रसेनः सभासद्भिः सह हास्यं अकुरुत्। भगवन्, हास्यवचनं श्रुत्वा, दूतं प्रति उवाच— 'मूढ, तव गर्वेण येन चिन्हानि धार्यन्ते, तानि अहं त्यजिष्यामि।' 'त्वं मृतः तत्र शयिष्यसे, तव मुखं आच्छादितम्, गृध्रैः, काकैः, श्वभिः परिवृतः; तव शरणं श्वेषु भविष्यति।' एवं दूतः सर्वं तिरस्कारं स्वामिने निवेद्य, कृष्णः रथं आरोह्य काश्यां प्रस्थितवान्। पौण्ड्रकः महारथः, कृष्णस्य आगमनं श्रुत्वा, द्वौ अक्षौहिण्यौ सैन्येन सह त्वरितः नगरात् निर्गतवान्। काशिराजः, पौण्ड्रकस्य मित्रः, त्रिभिः अक्षौहिण्यैः अनुगम्य, पौण्ड्रकं दृष्टवान्। सः शङ्खं, चक्रं, गदां, धनुः, श्रीवत्सं च धारयन्, कौस्तुभमणिना वनमालया च शोभितः आसीत्। पीतवस्त्रं, गरुडध्वजं, अमूल्यकिरणकुण्डलेन भूषितः, मकराकृतकुण्डलैः शोभितः। तम् आत्मनं स्ववद्रूपेण सज्जितं दृष्ट्वा, नाट्यवद्, हरिः हसित्वा। शत्रु-राजानः कृष्णं शूलैः, गदाभिः, मुसलैः, तोमरैः, शक्तिभिः, खड्गैः, चर्मणि, बाणैः आक्रमन्। कृष्णः पौण्ड्रक-काशिराजयोः सैन्यं—गज, रथ, अश्व, पदाति—मुसल, खड्ग, चक्र, बाणैः प्रहृत्य, यथाप्रलयाग्निः सर्वभूतानि दहति, तद्वत् विनाशितवान्। तत् रणभूमिः गज, अश्व, उष्ट्र, गर्दभ, मानवदेहैः विक्षिप्तः, वीरैः भग्नः, श्मशानवत् दीप्तः, वीराणां रमणीयः, भयङ्करः, भगवत्क्रीडास्थानवत् आसीत्। ततः शौरिः पौण्ड्रकं प्रति उवाच— 'हे पौण्ड्रक, दूतवाक्येन यद् उक्तवान्, तानि अस्त्राणि तव त्यजामि।' 'मम नाम तव मिथ्या-अभिमानं त्यजामि, मूढ। यदि युद्धं न इच्छामि, तव शरणं गमिष्यामि।' एवं तीक्ष्णैः बाणैः प्रहृत्य, पौण्ड्रकस्य रथं हृत्वा, रथचक्रेण तस्य शिरः छित्त्वा, यथा इन्द्रः वज्रेण पर्वतम्। एवं काशिराजस्य अपि शिरः शरेण छित्त्वा, काश्यां नगरे पतितवान्, यथा वायुः कमलकलिकां पतयति। इति कथा।