सुखेन तु जनाः समृद्ध्यै रममाणाः स्नेहयुतयोः दम्पत्योः कृपया, स्वसुतान् प्रतिपालयन्तः, तेषां कलकलस्वरं शुश्रुवुः, हर्षेण पूरिताः। तयोः पक्षिणोः मृदुलस्पर्शः, कलरवः, मनोहारा चेष्टाः च, तदनुजातानां समीपगमनसमये, दुःखरहितयोः तयोः मातरिपितरोः हृदि प्रमोदं जनयामासुः। स्नेहेन हृदयबद्धौ, विष्णोः मायया मोहितौ, तौ द्वौ, क्लिष्टचित्तौ, पुत्रान् च जनान् च पोषयन्तौ, परिपालयामासतुः। एकदा तौ गार्हस्थ्यौ, स्वसुतानां कृते, तस्मिन् वनान्तरे, भोजनार्थं दीर्घं कालं विचरन्तौ, निर्गतौ। तत्र कश्चन व्याधः, यदृच्छया वनमध्यं विचरन्, तान् दृष्ट्वा, जालं प्रसार्य, सुतान् तेषां, नीडसमीपगतान्, जाले बद्धवान्। सदा स्वसुतपोषणलोलुपौ तौ पक्षिणौ, भोजनमासाद्य, स्वनीडं प्रत्यागच्छतुः। तत्र स्त्री पक्षिणी, स्वसुतान् जाले बद्धान् दृष्ट्वा, तेषां क्रन्दनं श्रुत्वा, स्वयम् अपि क्रोशन्ती, अत्यन्तदुःखिता, तेषां समीपं धावितवती। सा तु, स्नेहपाशबद्धा, दुःखार्ता, मोहिता, स्वसुतान् बद्धान् दृष्ट्वा, चेतनां हित्वा, स्वयम् अपि जाले पतिता। तदा पुरुषः पक्षी, प्रियसुतान्, आत्मनः प्राणेभ्योऽपि प्रियतमान्, तां च भार्यां, आत्मनः समां, जाले बद्धां दृष्ट्वा, महद्दुःखेन विललाप। हा हन्त, पश्य मम दैन्यं, अल्पसुभगस्य, मूढचेतसः! न तृप्तं, न पूरितं, मम गार्हस्थ्यं, त्रिवर्गस्य च नाशः। या मम पतिव्रता, स्नेहमयी, देवीव, सा मम शून्ये गृहे मां विहाय, पुत्रैः सह, स्वर्गं गता, धर्मात्मनः। अहं च, शून्ये गृहे, भार्यापुत्रविहीनः, दुःखितः, दुःखजीवितेन पीडितः, किमर्थं जीवितुमिच्छेयम्? एवं सः पक्षी, स्वसुतैः परिवृतः, मृत्युपाशगृहीतः, क्लिश्यमानः, बाणान् अपि पश्यन्, अज्ञानाद् पतितः। तं तु, क्रूरः व्याधः, लक्ष्यसिद्ध्यै तृप्तः, तं पक्षिणं, तस्य भार्यां, तयोः पुत्रांश्च, गृहस्थान्, स्वगृहं निनाय। एवं, गृहस्थः, यस्य चित्तं न प्रशान्तं, द्वन्द्वेषु रममाणः, पक्षिवद् बन्धनैः कुटुम्बं पालयन्, तैः बन्धनैः पतति। यः तु, मानवलोकमासाद्य, यत्र मोक्षद्वारं प्रसृतं, गृहस्थ्ये पक्षिवद् आसक्तः तिष्ठति, तम्, आरोह्य पतितम्, विदुः। ततः, सूतः उवाच—तदा, स्वबन्धुस्मरणाय जलदानाय, कृष्णया नीताः स्त्रियः, गङ्गां जग्मुः। जलं दत्त्वा, पुनः पुनः विलप्य, हरिपादपवित्रायां, अजसुतपवित्रायां च नदीं, स्नाताः। तत्र माधवः, कुरुपतिं धृतराष्ट्रं, तस्य अनुजेन सह, गान्धार्यां, पुत्रशोकातुरायां, पृथया च कृष्णया च सह, उपविष्टं अपश्यत्। सः, मुनिभिः सह, स्वबन्धुहानिभिः शोकाभिभूतान्, सर्वेषां प्राणिनां अतिक्रम्य न शक्यं कालस्य प्रवाहं दर्शयन्, तान् सान्त्वयामास। अजातशत्रवे स्वं राज्यं, द्यूतैः हृतं, पुनः दत्त्वा, काम्स्पृष्टजीवितान् अधर्मराज्ञः हत्वा, स्वकार्यं ससाधयत्। तम् उत्तमविधानैः त्रिः अश्वमेधयज्ञं कारयित्वा, यशः शुद्धं दिशः सर्वाः व्यापयामास, इन्द्रवद्। पाण्डुपुत्रैः सह, सात्यक्युद्धवयुतः, व्यासादिमुनिभिः पूजितः, तान् प्रत्यपि पूजयामास। सः, गमिष्यन्, रथमारुह्य, द्वारकां प्रति प्रस्थितः, उत्तरां भयविह्वलां धावन्तीं समागच्छत्। उत्तराब्रवीत्—रक्ष मां, रक्ष मां, योगेश्वर! देवदेव! जगन्नाथ! त्वत्तः अन्यं शरणं न पश्यामि, मृत्युर्विप्रतिष्ठते। प्रभो! दीप्तमायसशरः मयि पतति! स मां दहेदपि, भगवन्, मम गर्भं मा नाशय। सूतः उवाच—तस्या वचः श्रुत्वा, भक्तवत्सलः भगवान्, द्रौणास्त्रं पाण्डववंशनाशाय प्रवृत्तमिति ज्ञातवान्। ततः, पाण्डवाः पञ्च, दीप्तशरान् स्वयम् उपगच्छतः दृष्ट्वा, स्वास्त्राणि समादत्त। तेषां मनः केवलं तस्मिन्नेव स्थितं दृष्ट्वा, स्वजनान् रक्षन्, भगवान् स्वसुदर्शनचक्रेण तान् रक्षयामास। योगेश्वरः हरिः, सर्वभूतात्मा, स्वशक्त्या, उत्तरायाः कुरुकुल्याः गर्भं संवृत्य, रक्षां चकार। ब्रह्मशिरस्त्रं ह्यप्रतिहतं, भगवन्, तव वैष्णवतेजसा संप्राप्तं, तदा तदपि निवारितम्। अच्युतस्य सर्वाश्चर्यमयस्य, अजस्य, मायया, सृष्टिस्थितिलयानि साक्षात्कुर्वतः, इदं न विस्मयनीयम्। ब्रह्मशक्त्याः विमुक्ता सा, पुत्रैः कृष्णेन च सह, धर्मपत्नि पृथाः, गच्छन्तं कृष्णं इदं वचनं उवाच। कुन्ती उवाच—नमः पुरुषायाद्याय प्रभवे प्रकृतेः पराय। अव्यक्ताय सर्वभूतान्तरबहिरवस्थिताय ते। मायाजवनिकाच्छन्नमज्ञादृष्टोऽक्षरोऽव्ययः। न लभ्यसे मूढदृशा नाटवद्गृह्यते गुणैः। तस्मै नमः परमं ब्रह्मणि, यस्य भक्त्युपपत्तये, निवृत्तात्मसु सुद्धात्मसु, कथं स्त्रियः वयं प्रभो, त्वां पश्येमहि। नमः कृष्णाय वासुदेवाय देवकीनन्दनाय च। नन्दगोपकुमाराय गोविन्दाय नमो नमः। नमः पङ्कजनाभाय, नमः पङ्कजमालिने। नमः पङ्कजनेत्राय, नमस्ते पङ्कजाङ्घ्रये। यथा हृषीकेशः देवकीं, कंसबन्धनात् दुःखिताम्, मोचितवान्, तथा मां च पुत्रांश्च, बहुधा, महाभयात्, रक्षितवान्। कालकूटविषात्, महाग्नेः, राक्षसदर्शनात्, दुष्टसभायाः, वनक्लेशात्, महायुद्धेभ्यः, महाबलैः शत्रुभिः, द्रौणास्त्रस्य च, हे हरि, त्वया रक्षिताः स्मः।