അഥര്വവേദോ രാജേന്ദ്ര മുഖാച്ചാപ്യുത്തരാന്നൃപ । ഋഷിശ്ചാപി തഥാ രാജഞ്ഛൌനകോ ലോകപൂജിതഃ
രാജാവിന്റെ മുഖത്തിൽനിന്നും അതർവവേദവും ജനിച്ചു; രാജാവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നുതന്നെയാണ് വടക്കൻ വേദം ഉദിച്ചത്; ആ മുഖത്തിൽ നിന്നൊരു റിഷിയും ജനിച്ചു — അങ്ങനെയായിരുന്നു ജനങ്ങളുടെ നണക്കിൽ രാജാവിന്റെ നാൾ വരണ്ടണക്കു.
യത്തന്മുഖം മഹാബാഹോ പഞ്ചമം ലോകവിശ്രുതമ് । അഷ്ടാദശപുരാണാനി സേതിഹാസാനി ഭാരത
ആ മഹാഭുജൻ മുഖം ലോകപ്രസിദ്ധമായ പാഠ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ അഞ്ചാമതായി പ്രശസ്തമായി; അതിൽനിന്നാണ് പതിനെട്ടു പുരാണങ്ങളും ഭാരതചരിതങ്ങളും ജനിച്ചുകിട്ടിയത്.
നിര്ഗതാനി തതസ്തസ്മാന്മുഖാത്കുരുകുലോദ്വഹ । തഥാന്യാഃ സ്മൃതയശ്ചാപി യമാദ്യാ ലോകപൂജിതാഃ
ആ മുഖത്തിൽ നിന്നായി കുരുകുലവും അതുപോലുള്ള വംശപരമ്പരകളും പ്രചരിച്ചു; യമനിർദ്ദേശത്തോടെ തുടങ്ങി ലോകോത്സാഹ്യത്തോടെ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന മറ്റു ഓർമ്മിക്കപ്പെട്ട ശാസ്ത്രങ്ങളും നിയമങ്ങളും പ്രസിദ്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
തതഃ സ ഭഗവാന്ദേവോ ദ്വിധാ ദേഹമകാരയത് । ദ്വിധാ കൃത്വാത്മനോ ദേഹമര്ധേന പുരുഷോഽഭവത്
തുടർന്ന് ആ ആചാര്യൻ തൻ്റെ ശരീരം രണ്ട് ഭാഗങ്ങളായി നിർമ്മിച്ചു; തൻറെ സ്വഭാവം തകർത്തുകൊണ്ട് അവൻ തന്റെ അന്നഭാഗത്തിലുള്ളൊരു പഹളിലൂടെ പുരുഷനായി രൂപം മാറ്റി.
അര്ധേന നാരീ തസ്യാം ച വിരാജമസൃജത്പ്രഭുഃ । തപസ്തപ്ത്വാസൃജദ്യം തു സ സ്വയം പുരുഷോ വിരാട്
മറ്റുള്ള അര ഭാഗത്തിൽ നിന്ന് അവൻ ആ സ്ത്രീയെ രൂപപ്പെടുത്തിയതു; ആ അർദ്ധത്തിൽ അവൾ ദീപ്തിയായി വിട്ടു; തപസ്യയുടെ ഉപകരണതാപത്തിൽ രൂപം കിട്ടിയതുകൊണ്ടുതന്നെ, അവൻ തന്നെ മഹാപുരുഷനായി നിലകൊണ്ടാൾ.
സ ചകാര തപോ രാജന്സിസൃക്ഷുര്വിവിധാഃ പ്രജാഃ । പതീന്പ്രജാനാമസൃജന്മഹര്ഷീനാദിതോ ദശ
ആ ഭാഗ്യാധിപൻTapusayā.perform ചെയ്തശേഷം അനേകം വർഗ്ഗങ്ങളായ സന്തതികൾ സൃഷ്ടിച്ചു — യഥാർത്ഥം ഭർത്താക്കളും പ്രജാസ്വാമീന്മാരും ജന്മം ലഭിച്ചു; ആ ആരംഭത്തിൽ നിന്നു പത്തു മഹാ സിദ്ധരായ സംവൃതൻമാർ ജനിച്ചു.
നാരദം ച ഭൃഗും താത കം പ്രചേതസമേവ ഹി । പുലഹം ക്രതും പുലസ്ത്യം ച അത്രിമങ്ഗിരസം തഥാ
അവരിൽ നാരദൻ, ഭൃഗു എന്നിവരും താടാകയും ഉണ്ടായി; പ്രജാപതിയായിരുന്നു; പുലാഹ, ക്രതു, പുലസ്ത്യ; അത്രമാൻ, അങ്ങീരസ് എന്നവരും അവക്കടുത്തു എണ്ണപ്പെട്ടതു.
മരീചിം ചാപി രാജേന്ദ്ര യോഽസാവാദ്യഃ പ്രജാപതിഃ । ഏതാംശ്ചാന്യാംശ്ച രാജേന്ദ്ര അസൃജദ് ഭൂരിതേജസഃ
മരിചിയും, ഭാരതാ, ഇനപിതൃത്തന്മാരിലൊരാളായിരുന്നു; ഇവയുമായി ചേർന്ന് മഹതായ ഈ പ്രസന്നരാജാവ് അനേകം ജീവജാലങ്ങളേയും ജനിപ്പിച്ചു.
അഥ ദേവാനൃഷീന്ദൈത്യാന്സോഽസൃജത്കുരുനന്ദന । യക്ഷരക്ഷഃ പിശാചാംശ്ച ഗന്ധര്വാപ്സരസോഽസുരാന്
അപ്പോൾ ആ രാജാവ് ദേവന്മാരും ശ്രീമന്ത്രികളും അസുരന്മാരും സൃഷ്ടിച്ചു; യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പിശാചന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരാസ്വഭാവികൾ കൂടെ ജനിച്ചു.
മനുഷ്യാണാം പിതൄണാം ച സര്പാണാം ചൈവ ഭാരത । നാഗാനാം ച മഹാബാഹോ സസര്ജ വിവിധാന്ഗണാന്
അദ്ദേഹം മനുഷ്യരെയും പിതൃണ്മാരെയും നാഗന്മാരെയും രാഷയാഹേന, മഹാവീരനായ ഭാരതാ, വകവിവിധ നാഗകുലങ്ങലെയും രചിച്ചു — ഇങ്ങനെ വൈവിധ്യമാർന്ന സേനകൾ രൂപപ്പെട്ടു.
ക്ഷണരുചോഽശനിഗണാന്രോഹിതേന്ദ്രധനൂംഷി ച । ധൂമകേതൂംസ്തഥാ ചോല്കാ നിര്യാതാഞ്ജ്യോതിഷാം ഗണാന്
അച്ഛന്റേത് വേഗത്തിൽ പ്രക്ഷോഭമേകുന്ന ജ്വാലാവഹരായ ജീവികളായും, ധനോഹരവുമുള്ള ധനുഷ്‌ധാരികളായ പോരാളികളായി, പുകകൊണ്ട പതാകകൾ കയറിക്കൊണ്ടുള്ളവരായും, പ്രകാശവാഹകരായും — പ്രകാശമേറിയ വിഭാഗങ്ങളായി സൂര്യൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
മനുഷ്യാന്കിന്നരാന്മത്സ്യാന്വരാഹാംശ്ച വിഹങ്ഗമാന് । ഗജാനശ്വാനഥ പശൂന്മൃഗാന്വ്യാലാംശ്ച ഭാരത
മനുഷ്യരും കിന്നരസദൃശരും മത്സ്യന്മാരും വലിപാടുള്ളവർാരും ചിറകോടിയുള്ള പക്ഷികളും ഉണ്ടായി; ആനകൾ, കുതിരകൾ, മറ്റ് വന്യമൃഗങ്ങളും ഹരിണുകളും നാഗങ്ങളും ഭാരതഭൂമിയിൽ പ്രത്യക്ഷമായി.
കൃമികീടപതങ്ഗാംശ്ച യൂകാലിക്ഷകമത്കുണാന് । സര്വം ച ദംശമശകം സ്ഥാവരം ച പൃഥഗ്വിധമ്
ചേനകൾ, കീടങ്ങളെപ്പോലെ കൃഷ്ടജാലങ്ങൾ, പറക്കുന്ന ജീവികള്‍, കുഴിയിറങ്ങുന്നവരും മതിലാർന്നൂക്കുകക്കാരും ദൃശ്യപ്പെട്ടു; കടിക്കുന്നതും അരച്ചുകയറുന്നതുമായ എല്ലാ ജീവികളും ഒക്കെ പലതരം ജന്മങ്ങൾകൊണ്ട് ഉണ്ടായവ.
ഏവം സ ഭാസ്കരോ ദേവഃ സസര്ജ ഭുവനത്രയമ് । യേഷാം തു യാദൃശം കര്മ ഭൂതാനാമിഹ കീര്തിതമ്
ഇങ്ങനെ ഭാസ്കരദേവൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചു; ഇവയെുണ്ടാക്കിയ പ്രവൃത്തികൾ ഏവയെന്നു ഞാൻ ഇവിടെ വിശദീകരിക്കും.
കഥയിഷ്യാമി തത്സര്വം ക്രമയോഗം ച ജന്മനി । ഗജാ വ്യാലാ മൃഗാസ്താത പശവശ്ച പൃഥഗ്വിധാഃ
ജനനക്രമമനുസരിച്ച്, ബന്ധമിട്ടുകൊണ്ടുള്ളവയെന്ന നിലയിൽ എല്ലാം ഞാൻ വിവരിക്കാം: ഇതാ ആനകൾ, നാഗങ്ങൾ, ഹരിണങ്ങൾ — പിന്നെ മറ്റ് വ്യത്യസ്ത ജീവജാലങ്ങളും.
പിശാചാ മാനുഷാസ്താത രക്ഷാംസി ച ജരായുജാഃ । ദ്വിജാസ്തു അണ്ഡജാഃ സര്പാ നക്രാ മത്സ്യാഃ സകച്ഛപാഃ
ഭൂതങ്ങളും പിശാചുകളും ഉണ്ടായി; പിന്നീട് ദമ്പതികളിൽ നിന്നുണ്ടായ മനുഷ്യരും രക്ഷസരും; ദ്വിജജനകർക്കും അടിത്തട്ടായി ביצ egg-born എന്നതിന്റെ മനോവിശേഷം ഉൾക്കൊണ്ടു; പാമ്പുകളും മത്തങ്ങകളും മത്സ്യങ്ങളും ആമകൾക്കും ജനനം ആയിരുന്നു.
ഏവംവിധാനി യാനീഹ സ്ഥലജാന്യൌദകാനി ച । സ്വേദജം ദംശമശകം യൂകാലിക്ഷകമത്കുണാഃ
ഇങ്ങനെ ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചവരും ജലജീവികളുമുണ്ടായി; പാൽവിരിയാവലാൽ ഉത്പാദിതരും, കടിച്ച്, വീഴ്ത്തുന്ന ജീവികളും, കുഴിയിലേറിവരുന്നവരും ചെറുതിലും വളരുന്നവരും ഉണ്ടായിരിന്നു.
ഊഷ്മണാ ചോപജായന്തേ യച്ചാന്യത്കിഞ്ചിദീദൃശമ് । ഉദ്ഭിജ്ജാഃ സ്ഥാവരാഃ സര്വേ ബീജകാണ്ഡപ്രരോഹിണഃ
ഉഷ്ണതിൽനിന്നും മറ്റൊന്നും ഉദിച്ചത് — നിലയിൽ നിശ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നതായ എല്ലാ സസ്യങ്ങളും വിത്തിൽനിന്നു വളർന്നുള്ളവ, കണ്ടികൾ, വെറ്റിലകൾ എന്നിവ.
ഓഷധ്യഃ ഫലപാകാന്താ നാനാവിധഫലോപഗാഃ । അപുഷ്പാഃ ഫലവന്തോ യേ തേ വനസ്പതയഃ സ്മൃതാഃ
ഒറുവിഭവിച്ച പജീവികൾ, ഫലം നൽകുന്ന സസ്യങ്ങൾ, പലവിധ ഫലങ്ങളുള്ള വിത്തുകൾ, പൂവില്ലാത്തതിൽനിന്നും ഫലം ഉണ്ടാക്കുന്നവ — ഇവവെല്ലാം വനസസ്യങ്ങളായി അറിയപ്പെടുന്നു.
പുഷ്പിണഃ ഫലിനശ്ചൈവ വൃക്ഷാസ്തൂഭയതഃ സ്മൃതാഃ । ഗുച്ഛഗുല്മം തു വിവിധം തഥൈവ തൃണജാതയഃ
പൂവും ഫലവും ഉള്ള വൃക്ഷങ്ങളും ഇപ്രകാരം തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു; അതേപോലെ ഘടനയുള്ള ബൂട്ട് കൊമ്പുകൾക്കും വിവിധ സൂക്ഷ്മഘടകങ്ങളുള്ള പതിവ് പുഴുങ്ങളുടെ കുടുംബങ്ങൾക്കും трав്ഷ എന്നിവയും.
ബീജകാണ്ഡരുഹാണ്യേവ പ്രതാനാ വല്ല്യ ഏവ ച । തമസാ ബഹുരൂപേണ വേഷ്ടിതാഃ കര്മഹേതുനാ
ബീതങ്ങളും കിഴങ്ങോലികളുമാണ് അതിന്റെ ആദ്യ പൂക്കളെപ്പോലെ; വളഞ്ഞ കൊമ്പുകളാണ് അവയുടെ ചേർക്കുന്ന തണ്ടുകൾ; അനേകം രൂപങ്ങൾ ഇരുണ്ടതിൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ആ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് കാരണങ്ങളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
അന്തഃസംജ്ഞാ ഭവന്ത്യേതേ സുഖദുഃഖസമന്വിതാഃ । ഏതാവത്യസ്തു ഗതയഃ പ്രോദ്ഭൂതാഃ കുരുനന്ദന
ഇവയെല്ലാം ആന്തരികമായ ആശയങ്ങളായി രൂപപ്പെട്ട് സന്തോഷവും ദു:ഖവുമൊപ്പങ്ങളായീ ബാധിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെയാണ് നമുക്ക് ഉള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന ഗതിക്രമങ്ങൾ ഉണ്ടായതെന്നുള്ളത്, കുരു വംശജനനേ.
തസ്മാദ്ദേവാദ്ദീപ്തിമന്തോ ഭാസ്കരാച്യ മഹാത്മനഃ । ഘോരേഽസ്മിംസ്താത സംസാരേ നിത്യം സതതയായിനി
അതിനാൽ മഹാസൂര്യത്തിന്റെ പോലെയും പ്രകാശമുള്ള ദേവന്മാർ ഭീതികരമായ ആ ലോകത്ത് വസിക്കുന്നു; ഈ ജീവകാരുണ്യത്തിന്റെ നിത്യസ്രോതസിലൂടെ അവർ നിത്യമായി പ്രകാശിക്കുന്നവരാണ്.
ഏവം സര്വം സ സൃഷ്ട്വേദം രാജഁല്ലോകഗുരും പരമ് । തിരോഭൂതഃ സ ഭൂതാത്മാ കാലം കാലേന പീഡയന്
ആകെയാണ് അവൻ ഈ മുഴുവൻ ലോകം സൃഷ്ടിച്ച് ജനങ്ങളുടെ പരം ഗുരുവായി നിന്നത്; അവൻ ആത്മാവായി ജീവികളിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു, മരണത്തെ സമയത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ പീഡിപ്പിച്ചു.
യദാ സ ദേവോ ജാഗര്തി തദേദം ചേഷ്ടതേ ജഗത് । യദാ സ്വപിതി ശാന്താത്മാ തദാ സര്വം നിമീലതി
ആ ദൈവം ജാഗരതിമുഖമാണ് എങ്കിൽ ലോകം അതിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ നടത്തുന്നു; ശാന്തമായ ജ്യോതിഷ് ഉറങ്ങുമ്പോൾ എല്ലാ കാലങ്ങളും واپس çekിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നും ഒളിക്കുന്നു.
തസ്മിന്സ്വപിതി രാജേന്ദ്ര ജന്തവഃ കര്മബന്ധനാഃ । സ്വകര്മഭ്യോ നിവര്തന്തേ മനശ്ച ഗ്ലാനിമൃച്ഛതി
ആ രാജാവിന്റെ നിദ്രയിൽ ജീവികൾ പ്രവൃത്തികളാൽ ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവരുടെ കർമങ്ങൾ നിർത്തപ്പെടുന്നു, മനസ്സ് മന്ദതയിൽ പതിക്കുന്നു.
യുഗപത്തു പ്രലീയന്തേ യദാ തസ്മിന്മഹാത്മനി । തദായം സര്വഭൂതാത്മാ സുഖം സ്വപിതി ഭാരത
അതു തന്നെ മഹാത്മാവ് ലയിക്കുമ്പോൾ എല്ലാതിയുള്ളവരും ഒരേ സമയം ലയിക്കപ്പെടുന്നു; ആ സമയത്ത് എല്ലാ ജീവജാതികളുടെ ആത്മാവ് ആനന്ദകരമായ നിദ്രയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു, ഭാരതാ.
തമോ യദാ സമാശ്രിത്യ ചിരം തിഷ്ഠതി സേന്ദ്രിയഃ । ന നവം കുരുതേ കര്മ തദോത്ക്രാമതി മൂര്തിതഃ
വിഭവങ്ങൾ ഏറെനാൾ അവബോധാവസ്ഥയുടെ നിരവത്കൃതിയിൽ കുടുങ്ങിയിരിക്കുമ്പോൾ അവ പുതിയ കര്‍മ്മങ്ങൾ ചൊരിക്കില്ല; സാരീരം ധരിച്ചിരിക്കുന്നത് വ്യക്തി പുതിയ പ്രവൃത്തികൾക്ക് തനിക്ക് ആസക്തനാകും എന്നില്ല.
യദാഹംമാത്രികോ ഭൂത്വാ ബീജം സ്ഥാസ്നു ചരിഷ്ണു ച । സമാവിശതി സംസൃഷ്ടസ്തദാ മൂതിം വിമുഞ്ചതി
ഞാൻ, ബീജറൂപമെന്ന് ചിന്തിച്ച്, ബീജമായിരിക്കുമ്പോൾ തിരിഞ്ഞുകിടക്കിയാൽ, സൃഷ്ടിച്ച ലോകം എന്നിലേക്കു പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ മോക്ഷം വിടുന്നു.
ഏവം സ ജാഗ്രത്സ്വപ്നാഭ്യാമിദം സര്വം ജഗത്പ്രഭുഃ । സംജീവയതി ചാജസ്രം പ്രമാപയതി ചാവ്യയഃ
അങ്ങനെ ജാഗ്രതയും നിദ്രയും വഴി ലോകാധിപൻ എല്ലാം വണങ്ങിപ്പുലർത്തുകയും എന്നും അപ്രമാദമായി അവയെ പിൻവലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.