ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ଭୃଶଂ ଦୀନାଃ ପ୍ରତିଭାନ୍ତି ଦ୍ଵିଜପ୍ରଭୋ । ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷସ୍ଯ ଶସ୍ତାଃ ସ୍ଯୁରଵନେ କଥମ୍
ହେଉଛି ଏହି ପ୍ରବଚନ କହେ — ଶୂଦ୍ରମାନେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି ତଥାପି ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଜଣାପଡନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ କିପରି ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ — ଏହି ଚାରିଷ୍ଟି ଲକ୍ଷ୍ୟର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସାଧନ ହେବେ?
ଆଗମେନ ଵିହୀନା ହି ଅହୋ କଷ୍ଟଂ ମତଂ ମମ୍ । କଶ୍ଚୈଷାମାଗମଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୁରା ଦ୍ଵିଜମନୀଷିଭିଃ । ତ୍ରିଵର୍ଗପ୍ରାପ୍ତଯେ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଛ୍ରେଯସେ ଚ ତଥୋଭଯୋଃ
ହାୟ — ମୋତେ ଦୁଃଖ ଲାଗେ ଯେ ସେମାନେ ଆଗମ ପରମ୍ପରାରୁ ବଞ୍ଚିତ; କୌଣସି ପୌଣ୍ୟ ପାଠ୍ୟ ଯାହାକି ପୂର୍ବେ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶିଖାଇଥିଲେ, ଯାହା ତ୍ରିତ୍ଵ ଫଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ — ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭ — ଦେଇପାରିଵ?
ସୁମନ୍ତୁରୁଵାଚ ସାଧୁ ସାଧୁ ମହାବାହୋ! ଶୃଣୁ ମେ ପରମଂ ଵଚଃ । ଚତୁର୍ଣାମପି ଵର୍ଣାନାଂ ଯାନି ପ୍ରୋକ୍ତାନି ଶ୍ରେଯସେ
ସୁମନ୍ତୁ କହିଲେ: ଭଲ କହିଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ-ଶକ୍ତିଶାଳୀ! ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କଥା ଶୁଣ: ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଗୁଡ଼ିକ ସୁକୃତିକର, ସେହି ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ଏଖନି ଘୋଷିତ ହେଉଛି।
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଶୃଣୁ ତାନି ନୃପୋତ୍ତମ । ଵିଶେଷତଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ପାଵନାନି ମନୀଷିଭିଃ
ହେ ପ୍ରଧାନ ରାଜା, ସେହି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ଶୁଣ; ଋଷିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷଭାବେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ରତା ବାଙ୍କର ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି।
ଅଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନି ଚରିତଂ ରାଘଵସ୍ଯ ଚ । ରାମସ୍ଯ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ! ଧର୍ମକାମାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ଅଠର ପୁରାଣରେ ରାଘବଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି; ହେ କୁରୁଙ୍କର ଶେର, ଏହିଗୁଡ଼ିକ ଧର୍ମ, କାମ ଏବଂ ଅର୍ଥ ଲାଭ ପାଇଁ ଲେଖାଯାଇଛି।
ତଥୋକ୍ତଂ ଭାରତଂ ଵୀର! ପାରାଶର୍ଯେଣ ଧୀମତା । ଵେଦାର୍ଥସକଲଂ ଯୋଜ୍ଯ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ପ୍ରଭୋ!
ଏହିଭଳି କୁହାଗଲା, ହେ ଭାରତ! ପରାଶର-ଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ୱାରା: ସମସ୍ତ ବେଦାର ଅର୍ଥକୁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ସହିତ ଯୋଡ଼ିଦିଅ, ହେ ମହାପତି।
କୃପାଲୁନା କୃତଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚତୁର୍ଣାମିହ ଶ୍ରେଯସେ । ଵର୍ଣାନାଂ ଭଵମଗ୍ନାନାଂ କୃତଂ ପୋତୋ ହ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍
ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ହିତର୍ଥରେ ଏଠାରେ ଏକ ଦୟାଳୁ ଶାସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରାଯାଇଛି; ଦ୍ୱିଜଜନ୍ମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ପରିପକ୍ୱ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ।
ଅଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନି ଅଷ୍ଟୌ ଵ୍ଯାକରଣାନି ଚ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସତ୍ଯଵତୀସୂନୁଶ୍ଚକ୍ରେ ଭାରତସଂହିତାମ୍
ଅଠାରୋଟି ପୁରାଣ ଓ ଆଠଟି ବ୍ୟାକରଣ-ଗ୍ରନ୍ଥ ଅଛନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣି ସତ୍ୟବତୀର ପୁତ୍ର ଭାରତ-ସଂହିତା ରଚିଥିଲେ।
ଯାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁରୁଷୋ ରାଜନ୍! ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା । ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚୈନ୍ଦ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ହେ ରାଜା, ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ: ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ଘୋଷିତ ହୋଇଥାଏ, ତାପରେ ଦ୍ୱିତୀୟଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦିଆଯାଏ।
ଯାମ୍ଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତତୋ ରୌଦ୍ରଂ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଵାରୁଣଂ ତଥା । ସାଵିତ୍ରଂ ଚ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତମଷ୍ଟମଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ତଥା
ତା'ପରେ ଆସେ ରାତ୍ରି-ଭୟଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର, ଉତ୍ତର ବାୟୁ-ମନ୍ତ୍ର, ବରୁଣ-ମନ୍ତ୍ର, ସବିତ୍ରୀ-ମନ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଶେଷରେ ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ର।
ଏତାନି ଵ୍ଯାକରଣାନି ପୁରାଣାନି ନିବୋଧ ମେ । ବ୍ରାହ୍ମଂ ପାଦ୍ମଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚ ଶୈଵଂ ଭାଗଵତଂ ତଥା
ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏହା ରଖିଛି, ଏହି ଭାଷା-ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ — ବ୍ରାହ୍ମ, ପାଦ୍ମ, ବୈଷ୍ଣବ, ଶୈବ ଏବଂ ଭାଗବତ।
ତଥାନ୍ଯନ୍ନାରଦୀଯଂ ଚ ମାର୍କଣ୍ଡେଯଂ ଚ ସପ୍ତମମ୍ । ଆଗ୍ନେଯମଷ୍ଟମଂ ଵୀର ଭଵିଷ୍ଯଂ ନଵମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଆଉ ଅନ୍ୟାନ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ: ଆରାଦୀୟ, ସାତରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ; ଆଠରେ ଆଗ୍ନେୟ; ନଅରେ ବୀର, ଏହା ବଲାଯାଏ।
ଦଶମଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତ୍ତଂ ଲୈଙ୍ଗମେକାଦଶଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଵାରାହଂ ଦ୍ଵାଦଶଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍କାନ୍ଦଂ ଚୈଵ ତ୍ରଯୋଦଶମ୍
ଦଶମ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ; ଏଗାରୋ ଲୈଙ୍ଗ; ବାରୋ ଵାରାହ; ତେରୋ ସ୍କନ୍ଦ।
ଚତୁର୍ଦଶଂ ଵାମନଂ ଚ କୌର୍ମଂ ପଞ୍ଚଦଶଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ମାତ୍ସ୍ଯଂ ଚ ଗାରୁଡଂ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ଚ ତତଃ ପରମ୍
ଚୌଦୋ ହେଉଛି ଵାମନ; ପନ୍ଦରୋ କୌର୍ମ; ତା ପରେ ମାଟ୍ସ୍ୟ ଓ ଗାରୁଡ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ।
ଏତାନି କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ପଣ୍ଡିତୈଃ । ସାଧାରଣାନି ପ୍ରୋକ୍ତାନି ଵର୍ଣାନାଂ ଶ୍ରେଯସେ ସଦା
ହେ କୁରୁମଣ୍ଡଳର ବାଘ, ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାମକରଣ କୃତ ଧର୍ମ-ଶାସ୍ତ୍ର; ସେମାନେ ସାଧାରଣ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଉପକାରକ ଭାବରେ ଘୋଷିତ।
ଚତୁର୍ଣାମିହ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରୋତୁମର୍ହାଣି ସୁଵ୍ରତ । କିମିଚ୍ଛସି ମହାବାହୋ ଶ୍ରୋତୁମେଷାଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ହେ ଲୋକନାଥ, ରାଜା ପାଇଁ ଏହି ଚାରିଟି ଶୁଣିବା ଆବଶ୍ୟକ; କି ଚାହାଁଛ ତୁମେ, ବଳଶାଳୀ? ତୁମେ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁ କରୁଛ କି?
ଶତାନୀକ ଉଵାଚ ଭାରତଂ ତୁ ଶ୍ରୁତଂ ଵିପ୍ର ତାତସ୍ଯାଙ୍କଗତେନ ତୁ । ରାମସ୍ଯ ଚରିତଂ ଚାପି ଶ୍ରୁତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସମନ୍ତତଃ
ଶତନୀକ କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଓ ହୃଦୟରେ ବସନ୍ତା ଯେ ଶ୍ରବଣକରନ୍ତି ସେଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଭାରତଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଛି; ମୁଁ ପଣି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଠାରୁ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଛି।”
ପୁରାଣାନି ଚ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଭଵିଷ୍ଯଂ ନ ତୁ ସୁଵ୍ରତ । ପୁରାଣଂ ଵଦ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଭଵିଷ୍ଯଂ କୌତୁକଂ ହି ମେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ-ପ୍ରଧାନ ଉତ୍ତର ଦେଲା: “ହେ ସୁବ୍ରତ, ମୁଁ ଭବିଷ୍ୟତ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକୁ କହିବି ନାହିଁ। କହ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ପ୍ରଧାନ, ଭବିଷ୍ୟତର ପୁରାଣ କହ; ମୁଁ ଜିଜ୍ଞାସୁ, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।”
ସୁମନ୍ତୁରୁଵାଚ ସାଧୁ ସାଧୁ ମହାବାହୋ ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ମାନଦ । ଶୃଣୁ ମେ ଵଦତୋ ରାଜନ୍ ପୁରାଣଂ ନଵମଂ ମହତ୍
ସୁମନ୍ତ କହିଲେ: “ଭଲ କହିଲା, ଭଲ କହିଲା! ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ପଚାରିଥିବାରେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଛି। ଏବେ ଶୁଣ ହେ ରାଜା, ଯେପରିକରେ ମୁଁ ଏହି ବିଶାଳ ନବମ ପୁରାଣ କୁ କହେ।”
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ମାନଵୋ ନୃପ । ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗଚ୍ଛେଦ୍ ଭାନୌ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେ କେହି ଏହାରୁ କିଛି ଶୁଣିବ, ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ; ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧର ଫଳ ପାଇଥିବା ପରେ ସନ୍ଦେହ ବିନା ସେ ସୂର୍ୟ-ଦେବଙ୍କଠାରେ ଯିବ।
ଇଦଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମନୁତ୍ତମମ୍ । ଵିଦୁଷା ବ୍ରାହ୍ମଣେନେଦମଧ୍ଯେତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ-ନିୟମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ଏହିକୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯତ୍ନରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯେଭ୍ଯ ଏଵ ହି । ଅଧ୍ଯେତଵ୍ଯଂ ନ ଚାନ୍ଯେନ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କ୍ଷତ୍ରିଯଂ ଵିନା । ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମେଵ ଶୂଦ୍ରେଣ ନାଧ୍ଯେତଵ୍ଯଂ କଦାଚନ
ଏହାକୁ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଓ ଚାରିଟି ବର୍ଗକୁ ପଢ଼ିବାକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଦରକାର — ବାସ୍ତବରେ କେବଳ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କୁ; ଏହାକୁ କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ବାହାରେ ଥିଲେ ଛାଡି ଶିଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏକ ଶୂଦ୍ର କେବେ ଏହା ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।”
ଦେଵାର୍ଚାଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚ ନୃପୋତ୍ତମ । ଶ୍ରୋତଵ୍ଯମେଵ ଶୂଦ୍ରୈଶ୍ଚ ତଥାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ
ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କରିବା ଉଚିତ; ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମାତ୍ର ସୁନିବାକୁଯୋଗ୍ୟ, ଏହିଭଳି ଉତ୍ତରାର୍ଧଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ।
ଶ୍ରୌତଂ ସ୍ମାର୍ତଂ ହି ଵୈ ଧର୍ମଂ ପ୍ରୋକ୍ତମସ୍ମିନ୍ନୃପୋତ୍ତମ । ତସ୍ମାଚ୍ଛୂଦ୍ରୈର୍ଵିନା ଵିପ୍ରାନ୍ନ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ କଥଞ୍ଚନ
ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାଜା, ଏଠାରେ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିକୁ ଆଇନ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି; ତେଣୁ ଶୂଦ୍ର ଛାଡ଼ି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଠିକ ଭାବେ ଶିକ୍ଷା ମିଳିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବେ ନାହିଁ ।
ଇଦଂ ଶାସ୍ତ୍ରମଧୀଯାନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ମନୋଵାଗ୍ଦେହଜୈର୍ନିତ୍ଯଂ କର୍ମଦୋଷୈର୍ନ ଲିମ୍ପତେ
ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ଏବଂ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଅଦ୍ୟୟୀ, ଯିଏ ନିରନ୍ତର ମନ, ମାନ୍ତ୍ର ଓ ଦେହ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥାଏ ଏବଂ ପାପକାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ଚାପି ଯେ ରାଜନ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦଯଃ । ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ପାତକୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଚ ଦିଵଂ ପ୍ରଭୋ
ହେ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶୁଣୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ବର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି, ମୋର ପ୍ରଭୁ।
ଶ୍ରାଵଯେଚ୍ଚାପି ଯୋ ଵିପ୍ରଃ ସର୍ଵାନ୍ଵର୍ଣାନ୍ନୃପୋତ୍ତମ । ସ ଗୁରୁଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ତାତ ଵର୍ଣାନାମିହ ସର୍ଵଶଃ
ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାଜା, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଗୁରୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କୁ ବିନା ଅପବାଦର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଘୋଷଣା କରାଯିବା ଉଚିତ।
ସ ପୂଜ୍ଯଃ ସର୍ଵକାଲେଷୁ ସର୍ଵୈର୍ଵର୍ଣୈର୍ନରାଧିପ । ପୃଥିଵୀଂ ଚ ତଥୈଵେମାଂ କୃତ୍ସ୍ନାମେକୋଽପି ସୋଽର୍ହତି
ହେ ସାର୍ବଭୌମ, ସେହି ବେଳେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ସେ ସବୁ ସମୟରେ ସମ୍ମାନ କରାଯିବା ଉଚିତ; ତାହା ଏକାଙ୍କରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଧରିବା ଯୋଗ୍ୟତା ରହିଛି।
ଇଦଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମିଦଂ ବୁଦ୍ଧିଵିଵର୍ଧନମ୍ । ଇଦଂ ଯଶସ୍ଯଂ ସତତମିଦଂ ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ପରମ୍
ଏହା ହେଉଛି ମଙ୍ଗଳମୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପାଠ, ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହା ବୁଦ୍ଧିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ; ଏହା ସଦା ପ୍ରଶଂସାର ଉତ୍ସ ଓ ଉତ୍ତମ କଲ୍ୟାଣର ମୂଳ।
ଅସ୍ମିନ୍ଧର୍ମୋଽଖିଲେନୋକ୍ତୋ ଗୁଣଦୋଷୌ ଚ କର୍ମଣାମ୍ । ଚତୁର୍ଣାମପି ଵର୍ଣାନାମାଚାରଶ୍ଚାପି ଶାଶ୍ଵତଃ
ଏହି ଧର୍ମରେ କ୍ରିୟାର ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ, ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଆଚରଣ ଓ ତାହାଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ବର୍ଣ୍ଣିତ — ଏହା ସମସ୍ତ ଶାଶ୍ବତ।