ਤਸ੍ਯ ਮਾਤਾ ਤਥਾ ਪਤ੍ਨੀ ਭਗਿਨੀ ਪ੍ਰੇਮਦੁਃਖਿਤਾਃ ਨ ਬੋਧਿਤਸ੍ਤਦਾ ਵੀਰਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਮਾਯਾਵਿਮੋਹਿਤਃ ।। 3.3.23.
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਭੈਣ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੀਰ ਅਜੀਬ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਦਾ ਪੁष੍ਪਵਤੀ ਦੇਵੀ ਸ੍ਵਪਤਿਂ ਭ੍ਰਾਤृਪੀਡਿਤਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਣੀ ਪੁਸ਼ਪਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਵੇਖਿਆ।
ਵਿਨਾਪਰਾਧਂ ਕृष੍ਣਾਂਸ਼ੋ ਮਹਾਨਿਂਦਾਮਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਂਸ਼ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਸੂਰ ਦੇ ਵੱਡੀ ਨਿੰਦਾ ਸਹੀ।
ਵਧਸ੍ਤ੍ਯਾਗਃ ਸਮੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਯੋਗ੍ਯਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਯ
ਮੌਤ ਤੇ ਤਿਆਗ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਜੋ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰ।
ਚਾਂਡਾਲਾਂਸ਼੍ਚ ਸਮਾਹੂਯ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤਂ ਪੁਤ੍ਰਘਾਤਿਨਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਚੁੰਡਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ।
ਅਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰੇ ਸਮੁਤ੍ਪਾਟ੍ਯ ਮਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤ ਸਂਯੁਤਾਃ
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਅੱਖ ਕੱਢੋ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਓ।
ਦੇਵਸਿਂਹਸ੍ਤਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇਭ੍ਯੋ ਮਹਦ੍ਧਨਮ੍
ਫਿਰ ਦੇਵਸਿੰਘ ਉਥੋਂ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਧਨ ਦਿੱਤਾ।
ਬਲਖਾਨੇਸ੍ਤੁ ਯਾ ਪਤ੍ਨੀ ਗਜਮੁਕ੍ਤਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ
ਪਰ ਬਲਖਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗਜਮੁਕਤਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।
ਚਾਂਡਾਲਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਸਂਗਤ੍ਯ ਮृਗਨੇਤ੍ਰੇ ਚ ਤਂ ਦਦੁਃ ਧਿਕ੍ਤ੍ਵਾਂ ਪਾਪਂ ਦੁਰਾਚਾਰਂ ਤ੍ਵਯਾ ਮੇ ਹਿਂਸਿਤਃ ਸਖਾ
ਉਹ ਚੁੰਡਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਗਨੇਤਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਾਪੀ ਤੇ ਮਾੜੇ ਆਦਮੀ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ।"
ਜੀਵਿਤਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਸੁਤੋ ਭੂਮੌ ਤਦਨ੍ਵੇषਣਹੇਤਵੇ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਯੌ ਵੀਰਃ ਸ਼ਿਰੀषਾਖ੍ਯਪੁਰਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵੀਰ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਾ ਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਤੁਰ ਗਿਆ।
ਗਜਮੁਕ੍ਤਾਮਨੁਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਦਂਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਰ੍ਭਯਃ 3.3.23.
ਗਜਮੁਕਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
ਮਕਰਂਦਸ੍ਤੁ ਬਲਵਾਨ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਮ੍
ਫਿਰ ਮਕਰੰਦ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਜਾਣ ਗਿਆ।
ਧਰ੍ਮਮਾਰਾਧਯਾਮਾਸ ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਸ੍ਤਵੈਃ
ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੱਗਾਂ ਤੇ ਭਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
ਅਭਿਨਂਦਨਭੂਪਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਚਿਤ੍ਰਪ੍ਰਪੂਜਿਨੀ
ਅਭਿਨੰਦਨ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਚਿਤ੍ਰਪ੍ਰਪੂਜਨੀ ਸੀ।
ਕੇਸਰਿਣ੍ਯਾ ਗੁਰੁਰ੍ਜ੍ਞੇਯਃ ਕੁਤੁਕੋ ਯੋਗੁਰੂਪਧृਕ੍
ਕੇਸਰੀਣੀ ਦਾ ਗੁਰੂ ਕੁਤੁਕ ਸੀ, ਜੋ ਜੋਗੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਭਿਰ੍ਦੁਰ੍ਗਮਾ ਭੂਮਿਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਪਾषਾਣਕਾਰਿਣੀ
ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਕਰਕੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਔਖੀ ਸੀ, ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਖਤਰਨਾਕ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਚਿਤ੍ਰਰੇਖਾਭੂਪਸੁਤਾ ਜਯਂਤਸ੍ਤੁ ਤਯਾ ਹृਤਃ ਇਨ੍ਦੁਲਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੁਃਖੀ ਚਿਤ੍ਰਮਾਯਾਵਿਮੋਹਿਤਃ
ਚਿਤ੍ਰਰੇਖਾ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਨੇ ਜਯੰਤ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ; ਇੰਦੁਲਾ ਉਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਜੀਬ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ।
ਕृष੍ਣਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਭਵਾਨ੍ਦੇਵਃ ਸਹਿਤਃ ਸੂਰ੍ਯਵਰ੍ਮਣਾ ਚਿਤ੍ਰਰੇਖਾਂ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਨृਤ੍ਯਾਦੀਂਸ੍ਤੈਃ ਸਮਂ ਕੁਰੁ
ਤੂੰ, ਹੇ ਦੇਵ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੈਂ, ਸੂਰ੍ਯਵਰਮਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚਿਤ੍ਰਰੇਖਾ ਕੋਲ ਜਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨੱਚਣ-ਗਾਉਣ ਆਦਿ ਕਰ।
ਮੋਹਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਤਾਂ ਦੇਵੀਂ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਤਨ੍ਮਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਚੰਗਾ ਮਤ ਪੜ੍ਹ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਦੇਵਸ੍ਸ ਰਾਜਾ ਵਿਸ੍ਮਯਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਫਾਲ੍ਗੁਨੇ ਮਾਸਿ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੇ ਯੋਗਿਰੂਪਿਣਃ 3.3.23.
ਜਦ ਫਾਲਗੁਣ ਮਹੀਨਾ ਆਇਆ, ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਜੋਗੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਮृਦਂਗਾਂਕਸ੍ਤਦਾ ਦੇਵੋ ਮਕਰਂਦੋ ਵਿਪਂਚਿਮਾਨ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵ ਨੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵਜਾਇਆ ਤੇ ਮਕਰੰਦ ਨੇ ਵੀਣਾ ਚੁੱਕੀ।
ਮੋਹਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਨਗਰਂ ਤਥਾ ਗਜਪਤਿਂ ਨृਪਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ।
ਵਾਂਛਿਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਯੋਗਿਨ੍ਸ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਹ ਨਮ੍ਰਧੀਃ
ਮਹਾਤਮਾ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸੋ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਮਹਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪੁਨਰ੍ਦਾਸ੍ਯਮਿ ਤੇ ਸੁਤਮ੍
ਮੈਂ ਕੰਮ ਜਲਦੀ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗਜਪਤਿਰ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਕਂ ਸੁਤਮ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਪਕ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇਣ ਬਾਹ੍ਲੀਕਂ ਨਗਰਂ ਪ੍ਰਯਯੁਰ੍ਮੁਦਾ
ਅੱਧੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਾਹਲੀਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਆਯਯੁਰ੍ਲਾਸ੍ਯਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾ ਨृਪਮੋਹਨਤਤ੍ਪਰਾਃ
ਨੱਚਣ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਲਈ ਆਏ ਸਨ, ਉਥੇ ਆ ਗਏ।
ਮੋਹਿਤਾਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਗੀਤਨृਤ੍ਯਵਿਸ਼ਾਰਦੈਃ
ਉਹ ਗੀਤ ਤੇ ਨੱਚ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਆ ਗਏ।
ਤਾਨਾਦਾਯ ਪੁਨਰ੍ਭੂਪਃ ਸ੍ਵਗੇਹਮਭਿਨਂਦਨਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ।