నారదాత్ప్రాప్తవాఞ్ఛక్రః శక్రాదపి పరాశరః । పరాశరాత్తతో వ్యాసో వ్యాసాదపి మయా విభో
నారదుడు దీనిని గ్రహించెను, అనంతరం శక్రుడు దానిని గ్రహించెను; శక్రుడివల్ల పరికారశాస్త్రజ్ఞ పారాశరుడికి, ఆ తరవాత పారాశరుని నుండి వ్యాసుడికి, వ్యాసుని నుండి, రాజా, ఇది నాకూ సంపాదించబడినది.
ఏవం పరమ్పరాప్రాప్తం పురాణమిదముత్తమమ్ । శృణు త్వమపి రాజేన్ద్ర మత్సకాశాత్పరం హితమ్
ఈ విధంగా ఉత్తమ పురాణము తరవతులుగా అందుకొనబడినది; విను, రాజా, నీవు కూడ వినుము—ఇది పరమోపయోగకరముగా మరియు శోధకులకోసమూ లాభదాయకమనేది.
సర్వాణ్యేవ పురాణాని సంజ్ఞేయాని నరర్షభ । ద్వాదశైవ సహస్రాణి ప్రోక్తానీహ మనీషిభిః
హే మానవులలో శ్రేయస్సికి తొచ్చినవ, సమస్త పురాణాలు ఇలాంటి పేర్లనే పొంది ఉండాలి; పండితులు చెప్పుచున్నారెం వేల ద్వాదశశతములెనని ఖచ్చితంగా ఉంటాయని.
పునర్వృద్ధిం గతానీహ ఆఖ్యానైర్వివిధైర్వృష । యథా స్కాన్దం తథా చేదం భవిష్యం కురునన్దన
మరల, హే కురుజాతి వంశజా, విస్తరణమును మరియు వృద్ధిని సంగ్రహించిన అనేక కథనములు ఇక్కడ పలుకబడును — ఈ విధంగా స్కందుడు అలాగే శేఢుడు కూడా చెప్పబడతారు.
స్కాన్దం శతసహస్రం తు లోకానాం జ్ఞాతమేవ హి । భవిష్యమేతదృషిణా లక్షార్ద్ధం సంఖ్యయా కృతమ్
స్కందుని లక్ష్యంగా లక్షల లోకాలు ఉన్నవని ప్రసిద్ధి; భవిష్యద్భాగమైన ఈ వివరణ ద్రష్టుడు వేలకొద్దీ మరియు పున్నరుపై భాగాలుగా రచించిఉన్నది.
తచ్ఛ్రుత్వా పురుషో భక్త్యా ఇదం ఫలమవాప్నుయాత్ । ఋద్ధిర్వృద్ధిస్తథా శ్రీశ్చ భవన్తి తస్య నిశ్చితమ్
భక్తితో దీనిని శ్రవణించి ఎదిరితే, సస్యఫలము పొందుతాడు; ఆయనకు నిశ్చయంగా సంపద, వికాసం మరియు గొప్ప వైభవం లభిస్తుంది.
సుమన్తురువాచ శృణుష్వేదం మహాబాహో పురాణం పఞ్చలక్షణమ్ । యచ్ఛ్రుత్వా ముచ్యతే రాజన్పురుషో బ్రహ్మహత్యయా
సుమంతు అన్నారు: ఐదు లక్షణాల గొప్పసాహస గ్రమమైన ఈ పురాణాన్ని ఇప్పుడు వినుముక్తిని పొందుటయితే రాజు అయినా స్త్రీపురుషుడైనా బ్రాహ్మణహంతా పాపమును కూడా తన్నెరా విడిపిపోతాడు.
పర్వాణి చాత్ర వై పఞ్చ కీర్తితాని స్వయమ్భువా । ప్రథమం కథ్యతే బ్రాహ్మం ద్వితీయం వైష్ణవం స్మృతమ్
ఆ పరంపరలో స్వయంభువు ఐదు రకాల పర్వాలను వర్ణిస్తాడని చెప్పెదరు: మొదట బ్రాహ్మ పర్వం, ద్వితీయం వైష్ణవ పర్వము.
తృతీయం శైవమాఖ్యాతం చతుర్థం త్వాష్ట్రముచ్యతే । పఞ్చమం ప్రతిసర్గాఖ్యం సర్వలోకైః సుపూజితమ్
తృతీయాన్ని శైవము అంటారు, చతుర్థం త్వష్ట్రము అంటారు, ఐదవమును ప్రతిసర్గము అంటారు—అది లోకమంతలో గౌరవింపబడును.
ఏతాని తాత పర్వాణి లక్షణాని నిబోధ మే । సర్గశ్చ ప్రతిసర్గశ్చ వంశో మన్వన్తరాణి చ
అయ్యా, ఆ పర్వాలు అవి సూచించే గుర్తుల గురించి నన్ను వివరణ చేయుములేదు: సర్గము, ప్రతిసర్గము, వంశాలు మరియు మన్వంతరాలు.
వంశానుచరితం చైవ పురాణం పఞ్చలక్షణమ్ । చతుర్దశభిర్విద్యాభిర్భూషితం కురునన్దన
ఈ పురాణం రాజుల వంశవ్యవస్థను వర్ణిస్తుండి ఐదు ముఖ్య లక్షణాలను కలిగియుంటుంది; ఇది పద్నాలుగు శాస్త్రసంచయాలతో అలంకరించబడియుండి కురు వంశధరుడికి పలికబడుచుంది.
అఙ్గాని చతురో వేదా మీమాంసా న్యాయవిస్తరః । పురాణం ధర్మశాస్త్రం చ విద్యా హ్యేతాశ్చతుర్దశ
చతుర్భుజాలు వేదములు; మీమాంసా మరియు న్యాయము వాటి విశేష వ్యాఖ్యలు చేయునవి. ఈ పురాణము ధర్మశాస్త్రమే, పద్నాలుగు విజ్ఞానశాఖలు కలిపి విజ్ఞానంగా పిలవబడును.
ఆయుర్వేదో ధనుర్వేదో గాన్ధర్వశ్చైవ తే త్రయః । అర్థశాస్త్రం చతుర్థం తు విద్యా హ్యష్టాదశైవ తాః
ఆయుర్వేదం, ధనుర్వేదం మరియు గాంధర్వశాస్త్రం ఇవి మూడు కళలు; అర్థశాస్త్రం త‌రువాతి — ఈ విధంగా ఈ పధ్ధతి పద్దెనిమిదు విద్యాశాఖలు లెక్కించబడ్డాయి.
ప్రథమం కథ్యతే సర్గో భూతానామిహ సర్వశః । యచ్ఛ్రుత్వా పాపనిర్ముక్తో యాతి శాన్తిమనుత్తమామ్
మొదటస్థాయిలో సమస్త సృష్టి (సర్గం) విశదీకరించబడును; దీనిని వింటే పాపం నుంచి విముక్తి కలిగిఉంటుంది మరియు పరమ శాంతి చాటుతుంది.
జగదాసీత్పురా తాత తమోభూతమలక్షణమ్ । అవిజ్ఞేయమతర్క్యం చ ప్రసుప్తమివ సర్వశః
దూరమేనైనా కాలంలో లోకం అంధకారంగా ఉంది, లక్షణరహితం మరియు విచ్ఛిన్నంగా; వ్యతిరేక తీర్పుకు లోబెక్కని, అజ్ఞేయంగా అన్ని వస్తువులు ఉనికిలో ఉన్నాయి.
తతః స భగవానీశో హ్యవ్యక్తో వ్యఞ్జయన్నిదమ్ । మహాభూతాని వృత్తౌజాః ప్రోత్థితస్తమనాశనః
ఆపై ప్రభువు, పరమ సత్యుడు, అధోరూపుడు, ఈ ప్రకాశవంతమైన ప్రపంచాన్ని సృష్టించాడు: మహా భౌతికానలు వరుసగా వెలిగి, ప్రాథమిక రాత్రి అంధకారాన్ని ధ్వంసం చేసేవిగా ఉదయించాయి.
యోఽసావతీన్ద్రియోఽగ్రాహ్యః సూక్ష్మోఽవ్యక్తః సనాతనః । సర్వభూతమయోఽచిన్త్యః స ఏష స్వయముత్థితః
ఇంద్రియాలలో ప్రథమమైనది, అవర్ణనీయమయ్యదో, సూక్ష్మమయ్యదో, అబుద్ధితో ఉన్నదో, శాశ్వతమయ్యదో — సమస్త జీవులన్నింటిలో వ్యాపించిన, ఆలోచనకుపర్వమైన ఆ ఆత్మ స్వయంగా ఉద్భవించింది.
యోఽసౌ షడ్వింశకో లోకే తథా యః పురుషోత్తమః । భాస్కరశ్చ మహాబాహో పరం బ్రహ్మ చ కథ్యతే
ప్రపంచంలో ఇరవై ఆరు రూపాలలో ఉన్న అతడు, మానవులలో ఉత్తముడైన అతడు; ఓ మహా బాహువూ, అతడిని సూర్యుడుపోలా మరియు పరమ బ్రహ్మగా వర్ణిస్తారు.
సోఽభిధ్యాయ శరీరాత్స్వాత్సిసృక్షుర్వివిధాః ప్రజాః । అత ఏవ ససర్జాదౌ తాసు వీర్యమవాసృజత్
'శరీరం' అని పిలవబడినదునించి ఎన్నో జాతుల జీవులు జన్మించాయి; ప్రథమ సృష్టిలో కూడా ఆయన తప్రాణశక్తుల్ని వాటిలో ప్రవహింపజేశారు.
యస్మాదుత్పద్యతే సర్వం సదేవాసురమానుషమ్ । బీజం శుక్రం తథా రేత ఉగ్రం వీర్యం చ కథ్యతే
అతనికుండి దేవతలు, రాక్షసులు మరియు మనుష్యులు సర్వముగా జన్మించుచున్నారెనే: బీజం, శుక్రధారము, రేటా అనే తీవ్రశుక్రము, మరియు వీర్యము ఈ విధంగా పేరొందవచ్ఛినవి.
వీర్యస్యైతాని నామాని కథితాని స్వయమ్భువా । తదణ్డమభవద్ధైమం జ్వాలామాలాకులం విభో
ఆయన స్వజాతుడిచేసిన పేర్లు వీటే: ఆ వీర్యబీజం నుంచే మహాజ్వాల ఉద్భవించిందె, అశుభ్రహస్తమాలలాగే వెలిగుతూ.
యస్మిఞ్జజ్ఞే స్వయం బ్రహ్మా సర్వలోకపితామహః । సురజ్యేష్ఠశ్చతుర్వక్త్రః పరమేష్ఠీ పితామహః
తాను ఇలాగా తెలుసుకున్నప్పుడు బ్రహ్మాయుడిని అన్నివిశ్వాల దాదాపు — నాలుగు ముఖాల వారిలో అగ్రగామి, దేవతలలో అత్యున్నతమైన గౌరవనీయ తాతగారు అంతగా పిలిచారు.
క్షేత్రజ్ఞః పురుషో వేధాః శమ్భుర్నారాయణస్తథా । పర్యాయవాచకైః శబ్దైరేవ బ్రహ్మా ప్రకీర్త్యతే
అతనిని వ్యోమజ్ఞుడూ, పురుషుడూ, విభేదకుడూ అని మించిపిలుస్తారు; శంభు, నారాయణళలూ — ఈ పర్యాయపరమైన నామాలతో బ్రహ్మ కూడా ప్రస్తావింపబడును.
సదా మనీషిభిస్తాత విరఞ్చిః కఞ్జజస్తథా । ఆపో నారా ఇతి ప్రోక్తా ఆపో వై నరసూనవః
జ్ఞానవంతులచేత అమేషుడిగా నిత్యంగా విరాంఛిగా, కమలజన్మి అని పిలవబడ్డాడు; నార అని నీళ్లను కొంతవరకు సూచిస్తారు, నీళ్లు నిజానికి మనిషుల కుమారులేనని కాదు.
తా యదస్యాయనం పూర్వం తేన నారాయణః స్మృతః । అరమిత్యేవ శీఘ్రాయ నియతాః కవిభిః కృతాః
ఆ నామకరణాలు పుర్వకాలంరుండి కేటాయించబడి, తరువాత నారాయణగా గుర్తింపబడతాయి; కవులు త్వరగానే ఆయనకు అరామ అనే పురస్కారపేరు సంశ్లేషించారు.
ఆప ఏవార్ణవీభూత్వా సుశీఘ్రాస్తేన తా నరాః । యత్తత్కారణమవ్యక్తం నిత్యం సదసదాత్మకమ్
నీళ్లుగా మార్చుకొని మహనీయ నదులై, ఆ మనుష్యులు త్వరగా ఆ స్థితిని పొందినారు — అది అప్రత్యక్షమైనదికి, నిత్యానికి, సత్తా-అసత్య స్వభావానికి కారణమయ్యే విధంగా.
తద్విసృష్టః స పురుషో లోకే బ్రహ్మేతి కీర్త్త్యతే । ఏవం స భగవానణ్డే తత్త్వమేవ నిరూప్య వై
ప్రపంచంలో అలాోత్పత్తి చేసిన వ్యక్తిని బ్రహ్మనే ప్రశంసిస్తారు; అంతేలా పరమేశ్వరుడు బ్రద్దండంలో ఆ సిద్ధాంతాన్ని వివరణచేశాడు.
ధ్యానమాస్థాయ రాజేన్ద్ర తదణ్డమకరోద్ద్విధా । శకలాభ్యాం చ రాజేన్ద్ర దివం భూమిం చ నిర్మమే
ధ్యానంగా తీర్చుకొని రాజు ఆ బీజాన్ని రెండు భాగాలుగా విభజించివేశాడు; ఆ విడివిడిచేలు సంధి ద్వారా రాజు స్వర్గాన్ని భూమిని నశ్వరరహితంగా సృష్టించాడు.
అన్తర్వ్యోమ దిశశ్చాష్టౌ వారుణం స్థానమేవ హి । ఊర్ధ్వం మహాన్గతో రాజన్ సమన్తాల్లోకభూతయే
అంతరగర్భంలో ఎనిమిది ఆకాశాలు, దిశలు ఉన్నాయి; వరుణుడు తన స్థానంలో స్థాపించబడ్డాడు — పైగా మహాత్ముడు ముందుకు సాగి, ప్రపంచాన్ని పరివేశించి దాని ఆచార్యత్వం చల్లిశాడు.
మహతశ్చాప్యహంకారస్తస్మాచ్చ త్రిగుణా అపి । త్రిగుణా అతిసూక్ష్మాస్తు బుద్ధిగమ్యా హి భారత
ఆ మహాత్ముడినుండే అహంకారం కూడా జన్మించింది; అందుకే మూడు గుణాలు జరిగాయి — ఆ మూడు గుణాలు అందరికంటే సూతికరంగా, విచక్షణా బుద్ధితోనే గ్రహించదగినవని హుడే భరత.