પ્લક્ષદ્વીપપ્રમાણેન પ્લક્ષદ્વીપઃ સમાવૃતઃ તથૈવેક્ષુરસોદેન પરિવેષાનુકારિણા
પલક્ષદ્વીપ જેટલી જ પહોળાઈમાં પલક્ષદ્વીપને આખા તરફથી શેરડીના રસનું સમુદ્ર ઘેરીને વહે છે.
ઇત્ય્ એતદ્ વો મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્લક્ષદ્વીપ ઉદાહૃતઃ સંક્ષેપેણ મયા ભૂયઃ શાલ્મલં તં નિબોધત
હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, પલક્ષદ્વીપનું વર્ણન મેં સંક્ષિપ્તમાં કર્યું છે; હવે તમે શાલમલી દ્વીપ વિશે સાંભળો.
શાલ્મલસ્યેશ્વરો વીરો વપુષ્માંસ્ તત્સુતા દ્વિજાઃ તેષાં તુ નામ સંજ્ઞાનિ સપ્તવર્ષાણિ તાનિ વૈ
શાલમલી દ્વીપના સ્વામી વીરસ્વરૂપ છે અને તેજસ્વી છે; તેમના સાત પુત્રો છે, હે દ્વિજગણ, અને તેમના નામ આ પ્રમાણે છે.
શ્વેતો ઽથ હરિતશ્ ચૈવ જીમૂતો રોહિતસ્ તથા વૈદ્યુતો માનસશ્ ચૈવ સુપ્રભશ્ ચ દ્વિજોત્તમાઃ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, શ્વેત, હરિત, જીમૂત, રોહિત, વૈદ્યુત, માનસ અને સુપ્રભ – એ તેમના નામો છે.
શાલ્મનશ્ ચ સમુદ્રો ઽસૌ દ્વીપેનેક્ષુરસોદકઃ વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણેનાથ સર્વતઃ સંવૃતઃ સ્થિતઃ
શાલમલી દ્વીપને શેરડીના રસથી ભરેલું સમુદ્ર બધે બાજુથી, દ્વીપની પહોળાઈ કરતાં બમણી પહોળાઈમાં ઘેરીને છે.
તત્રાપિ પર્વતાઃ સપ્ત વિજ્ઞેયા રત્નયોનયઃ વર્ષાભિવ્યઞ્જકાસ્ તે તુ તથા સપ્તૈવ નિમ્નગાઃ
ત્યાં પણ સાત પર્વતો છે, જે રત્નોના સ્ત્રોત તરીકે જાણીતા છે, અને સાત નદીઓ છે, જે દરેક પ્રદેશને દર્શાવે છે.
કુમુદશ્ ચોન્નતશ્ ચૈવ તૃતીયસ્ તુ બલાહકઃ દ્રોણો યત્ર મહૌષધ્યઃ સ ચતુર્થો મહીધરઃ
કુમુદ અને ઉન્નત – આ બે પર્વતો છે; ત્રીજો પર્વત બલાહક છે; ચોથો મહીધર દ્રોણ છે, જ્યાં મહાન ઔષધિઓ ઉગે છે.
કઙ્કસ્ તુ પઞ્ચમઃ ષષ્ઠો મહિષઃ સપ્તમસ્ તથા કકુદ્માન્ પર્વતવરઃ સરિન્નામાન્ય્ અતો દ્વિજાઃ
પાંચમો પર્વત કંક છે, છઠ્ઠો મહિષ છે અને સાતમો શ્રેષ્ઠ પર્વત કકુદ્માન છે; હવે, હે દ્વિજગણ, નદીઓના નામ સાંભળો.
શ્રોણી તોયા વિતૃષ્ણા ચ ચન્દ્રા શુક્રા વિમોચની નિવૃત્તિઃ સપ્તમી તાસાં સ્મૃતાસ્ તાઃ પાપશાન્તિદાઃ
શ્રોણી, તોયા, વિતૃષ્ણા, ચંદ્રા, શુક્રા, વિમોચની અને નિવૃત્તિ – આ સાત નદીઓ છે, જે પાપ દૂર કરતી માનવામાં આવે છે.
શ્વેતં ચ લોહિતં ચૈવ જીમૂતં હરિતં તથા વૈદ્યુતં માનસં ચૈવ સુપ્રભં નામ સપ્તમમ્
શ્વેત, લોહિત, જીમૂત, હરિત, વૈદ્યુત, માનસ અને સાતમો સુપ્રભ – આ સાત પ્રદેશો છે.
સપ્તૈતાનિ તુ વર્ષાણિ ચાતુર્વર્ણ્યયુતાનિ ચ વર્ણાશ્ ચ શાલ્મલે યે ચ વસન્ત્ય્ એષુ દ્વિજોત્તમાઃ
આ સાત પ્રદેશોમાં ચાર વર્ણના લોકો વસે છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, અને શાલમલી દ્વીપમાં રહેતા લોકો આ વર્ણોમાં આવે છે.
કપિલાશ્ ચારુણાઃ પીતાઃ કૃષ્ણાશ્ ચૈવ પૃથક્ પૃથક્ બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ ચૈવ યજન્તિ તમ્
કપિલ, આરુણ, પીળા અને કૃષ્ણ – દરેક અલગ અલગ – બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર છે, જે તેની પૂજા કરે છે.
ભગવન્તં સમસ્તસ્ય વિષ્ણુમ્ આત્માનમ્ અવ્યયમ્ વાયુભૂતં મખશ્રેષ્ઠૈર્ યજ્વાનો યજ્ઞસંસ્થિતમ્
તેઓ સર્વના આત્મા, અવિનાશી, પવનરૂપ અને શ્રેષ્ઠ યજ્ઞોમાં સ્થાપિત એવા ભગવાન વિષ્ણુની ઉપાસના કરે છે.
દેવાનામ્ અત્ર સાંનિધ્યમ્ અતીવ સુમનોહરે શાલ્મલિશ્ ચ મહાવૃક્ષો નામનિર્વૃત્તિકારકઃ
અહીં દેવતાઓની હાજરી અત્યંત સુખદાયી છે; અને મહાન શાલમલી વૃક્ષ નામની સિદ્ધિ આપે છે.
એષ દ્વીપઃ સમુદ્રેણ સુરોદેન સમાવૃતઃ વિસ્તારાચ્ છાલ્મલેશ્ ચૈવ સમેન તુ સમન્તતઃ
આ દ્વીપને સુરોદ નામના સમુદ્રે ચારેય બાજુથી ઘેરી રાખ્યો છે, જે શાલમલી જેટલી જ પહોળાઈમાં છે.
સુરોદકઃ પરિવૃતઃ કુશદ્વીપેન સર્વતઃ શાલ્મલસ્ય તુ વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણેન સમન્તતઃ
સુરોદ સમુદ્રને બધે બાજુથી કુશદ્વીપ ઘેરીને છે, જે શાલમલી દ્વીપથી બમણી પહોળાઈ ધરાવે છે.
જ્યોતિષ્મતઃ કુશદ્વીપે શૃણુધ્વં તસ્ય પુત્રકાન્ ઉદ્ભિદો વેણુમાંશ્ ચૈવ સ્વૈરથો રન્ધનો ધૃતિઃ
કુશદ્વીપમાં જ્યોતિષ્માનના પુત્રો વિશે સાંભળો: ઉદ્ભિદ, વેણુમાન, સ્વૈરથ, રંધન અને ધૃતિ.
પ્રભાકરો ઽથ કપિલસ્ તન્નામ્ના વર્ષપદ્ધતિઃ તસ્યાં વસન્તિ મનુજૈઃ સહ દૈતેયદાનવાઃ
પ્રભાકર અને કપિલ પણ તેમાં છે; આ પ્રદેશોના નામ છે, અને તેમાં મનુષ્યો દૈત્ય અને દાનવો સાથે રહે છે.
તથૈવ દેવગન્ધર્વા યક્ષકિંપુરુષાદયઃ વર્ણાસ્ તત્રાપિ ચત્વારો નિજાનુષ્ઠાનતત્પરાઃ
એ જ રીતે, દેવો, ગંધર્વો, યક્ષો, કિમ્પુરુષો અને બીજા પણ ત્યાં ચાર વર્ણો છે, દરેક પોતપોતાના કર્મમાં તત્પર રહે છે.
દમિનઃ શુષ્મિણઃ સ્નેહા માન્દહાશ્ ચ દ્વિજોત્તમાઃ બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ ચાનુક્રમોદિતાઃ
શાંતિપ્રિય, ઉર્જાવાન, પ્રેમાળ અને ધીમી બુદ્ધિવાળા, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર એમ ક્રમશઃ વર્ણાવ્યા છે.
યથોક્તકર્મકર્તૃત્વાત્ સ્વાધિકારક્ષયાય તે તત્ર તે તુ કુશદ્વીપે બ્રહ્મરૂપં જનાર્દનમ્
જેવી રીતે કર્મો કહેવામાં આવ્યા છે, એ પ્રમાણે જ પોતપોતાના અધિકાર પૂરા થતાં, તેઓ કુશદ્વીપમાં બ્રહ્મારૂપી જનાર્દનનું પૂજન કરે છે.
યજન્તઃ ક્ષપયન્ત્ય્ ઉગ્રમ્ અધિકારફલપ્રદમ્ વિદ્રુમો હેમશૈલશ્ ચ દ્યુતિમાન્ પુષ્ટિમાંસ્ તથા
યજ્ઞ કરીને, તેઓ તીવ્ર અધિકારફળ આપનારા પાપોને દૂર કરે છે; વિદ્રુમ, હેમશૈલ, દ્યુતિમાન અને પુષ્ટિમાન એમ નામ ધરાવે છે.
કુશેશયો હરિશ્ ચૈવ સપ્તમો મન્દરાચલઃ વર્ષાચલાસ્ તુ સપ્તૈતે દ્વીપે તત્ર દ્વિજોત્તમાઃ
કુશેશય અને હરિ તથા સાતમો મંદરાચલ—આ સાતે પર્વતો ત્યાંના મુખ્ય પર્વતો છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
નદ્યશ્ ચ સપ્ત તાસાં તુ વક્ષ્યે નામાન્ય્ અનુક્રમાત્ ધૂતપાપા શિવા ચૈવ પવિત્રા સંમતિસ્ તથા
અને ત્યાં સાત નદીઓ છે; હું તેમનાં નામ ક્રમશઃ કહું છું: ધૂતપાપા, શિવા, પવિત્રા અને સમ્મતિ.
વિદ્યુદ્ અમ્ભો મહી ચાન્યા સર્વપાપહરાસ્ ત્વ્ ઇમાઃ અન્યાઃ સહસ્રશસ્ તત્ર ક્ષુદ્રનદ્યસ્ તથાચલાઃ
વિદ્યુત, અંબા અને મહી—આ બધી પાપ દૂર કરનારી નદીઓ છે; ઉપરાંત, ત્યાં હજારો નાનાં નદીઓ અને નાળાઓ પણ છે.
કુશદ્વીપે કુશસ્તમ્બઃ સંજ્ઞયા તસ્ય તત્ સ્મૃતમ્ તત્પ્રમાણેન સ દ્વીપો ઘૃતોદેન સમાવૃતઃ
કુશદ્વીપમાં કુશસ્તંભ એ નામથી ઓળખાય છે; તેની જ માપ પ્રમાણે એ દ્વીપ ઘીથી ભરેલા સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે.
ઘૃતોદશ્ ચ સમુદ્રો વૈ ક્રૌઞ્ચદ્વીપેન સંવૃતઃ ક્રૌઞ્ચદ્વીપો મુનિશ્રેષ્ઠાઃ શ્રૂયતાં ચાપરો મહાન્
અને ઘૃતોદ સમુદ્રને કૌંચદ્વીપ ઘેરી રાખે છે; હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, હવે તમે મહાન કૌંચદ્વીપ વિશે સાંભળો.
કુશદ્વીપસ્ય વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણો યસ્ય વિસ્તરઃ ક્રૌઞ્ચદ્વીપે દ્યુતિમતઃ પુત્રાઃ સપ્ત મહાત્મનઃ
કુશદ્વીપ કરતાં કૌંચદ્વીપનું વિસ્તાર બે ગણી છે; કૌંચદ્વીપમાં મહાત્મા દ્યુતિમાનના સાત પુત્રો વસે છે.
તન્નામાનિ ચ વર્ષાણિ તેષાં ચક્રે મહામનાઃ કુશગો મન્દગશ્ ચોષ્ણઃ પીવરો ઽથાન્ધકારકઃ
મહાન મનવાળા એ પુત્રોના અને પ્રદેશોના નામ આપ્યા છે: કુશગ, મંદગ, ઉષ્ણ, પીવર અને અંધકારક.
મુનિશ્ ચ દુન્દુભિશ્ ચૈવ સપ્તૈતે તત્સુતા દ્વિજાઃ તત્રાપિ દેવગન્ધર્વસેવિતાઃ સુમનોરમાઃ
મુનિ અને દુન્દુભિ પણ તેમાં છે; આ સાતેય એના પુત્રો છે, હે દ્વિજ. ત્યાં પણ દેવો અને ગંધર્વો સેવા કરે છે અને પ્રદેશો સુમનોરમ છે.