ସେଠାରେ ମୁଁ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର—ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅନ୍ଧକାରରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲୁ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ହଠାତ୍ ଏକ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ଯାହା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିଦେଲା। ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସେ ସମୟରେ ସବିତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲୁ। ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଜାଣିବା ପରେ, ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଅଲଗା ଭାବରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କଲୁ। ଆମେ କହିଲୁ—“ହେ ଦେବମଧ୍ୟରେ ଆଦିଦେବ, ଆପଣଙ୍କର ଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଭୁ; ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଦି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ—ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ଋଷି, କିନ୍ନର, ସିଦ୍ଧ, ନାଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ। ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା, ଆପଣ ମହାଦେବ, ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରଜାପତି; ଆପଣ ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ, ବିବସ୍ୱାନ୍ ଓ ବରୁଣ ମଧ୍ୟ। ଆପଣ କାଳ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ପାଳକ ଓ ସ୍ୱାମୀ; ନଦୀ, ସାଗର, ପାହାଡ଼, ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର। ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ସଂହାର ଓ ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ, ନିତ୍ୟ; ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ଏବଂ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶିବ ଅଛନ୍ତି। ଶିବ ପରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଆପଣଙ୍କର ହାତ ଓ ପାଦ ସମସ୍ତଠାରେ, ଆଖି, ମୁଣ୍ଡ, ମୁହଁ ସମସ୍ତଠାରେ। ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ସହସ୍ର କିରଣ, ସହସ୍ର ମୁଣ୍ଡ, ସହସ୍ର ପାଦ ଓ ସହସ୍ର ଦୃଷ୍ଟି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୂଳ—ଭୂମି, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମହତ୍ତ୍ୱ, ସତ୍ୟ, ତପସ୍ୟା ଓ ପିତୃଲୋକ। ସେଇ ଆପଣଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ସେଇ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, ଭୃଗୁ, ଅତ୍ରି, ପୁଲହ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଯାହା ଅପ୍ରକଟ ଓ ପରମ। ଆପଣଙ୍କ ସେଇ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର, ଯାହାକୁ ବେଦଜ୍ଞମାନେ ସଦା ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଧାରକ, ଦେବତାମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କର। ଆପଣଙ୍କ ସେଇ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର, ଯାହା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ, ବୈଶ୍ୱାନର ଓ ଦେବତାମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ। ଆପଣଙ୍କ ସେଇ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର, ଯାହା ବଳି, ବେଦ, ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ ସମସ୍ତ ଉପରେ, ଯାହା ପରମାତ୍ମା ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଆପଣଙ୍କ ସେଇ ରୂପକୁ ନମସ୍କାର, ଯାହାକୁ ଜାଣିହେବା ଯା କ୍ଷମା ନୁହେଁ, ଯାହା ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଅବିନାଶୀ, ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣକୁ ନମସ୍କାର, ପାପ ମୁକ୍ତିଦାତାକୁ ନମସ୍କାର, ଦିତିର ସନ୍ତାନଙ୍କ ନାଶକୁ ନମସ୍କାର, ରୋଗ ହରଣକୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ବରଦାତାକୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ସୁଖଦାତାକୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ଧନଦାତାକୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନଦାତାକୁ ନମସ୍କାର। ଏପରି ଭାବରେ ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ଭଗବାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମଙ୍ଗଳମୟ ବାଣୀରେ କହିଲେ—“କ’ଣ ବର ଦେବି? ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଦେବି।” ତେଣୁ ଆମେ ଅନୁରୋଧ କଲୁ—“କେହି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର ଏହି ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ରୂପକୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ଏହି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସହନୀୟ ହେଉ।” ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ।” ଏବଂ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, ସେ ତାପ, ବର୍ଷା ଓ ଶୀତ ଦାତା ହେଲେ। ତାପରେ ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ପାଳନକାରୀ, ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ, ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ବିହୀନ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍କ ଦେବଙ୍କର ଶରଣ ନେଇ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ବେଦ କିମ୍ବା ବହୁ ଦାନ ସହିତ ବଳି, ଭାନୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ନମସ୍କାରର ଏକ ଷୋଡ଼ଶଂଶ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳକାରୀ ବସ୍ତୁରେ ସେ ଅତି ମଙ୍ଗଳକାରୀ; ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅତିଶୟ ଶୁଦ୍ଧ—ମଣିଷମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଶରଣ ନେନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହେଲା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ସେ ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଆଠଶ ନାମ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି, ଯାହା ଆପଣ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲେ। ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମେ ଭାସ୍କରଙ୍କର ଏକଶଏ ଆଠି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବି, ଯାହା ସର୍ବସ୍ବ ଗୁପ୍ତ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାୟକ। ଓମ୍—ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆର୍ୟମାନ୍, ଭଗ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପୁଷା, ଅର୍କ, ସବିତା, ରବି, ଗଭସ୍ତିମାନ୍, ଅଜ, କାଳ, ମୃତ୍ୟୁ, ଧାତା ଓ ପ୍ରଭାକର। ସେ ଭୂମି, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ପରମ ଗତି, ସୋମ, ବୃହସ୍ପତି, ଶୁକ୍ର, ବୁଧ ଓ ଅଙ୍ଗାରକ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱାନ୍, ତେଜୋମୟ, ଶୁଚି, ସୌରି, ଶନିଶ୍ଚର, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ସ୍କନ୍ଦ, ବୈଶ୍ରବଣ ଓ ଯମ। ସେ ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଜଠରାଗ୍ନି, ହୌତ୍ରାଗ୍ନି, ଶକ୍ତିର ନାଥ, ଧର୍ମର ଧ୍ୱଜ, ବେଦକର୍ତ୍ତା, ବେଦର ଅଙ୍ଗ ଓ ବେଦର ବାହନ। ସେ କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, କଳି; ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ; କାଳ, କଷ୍ଠ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ରାତି, ପ୍ରହର, ଏବଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ। ସେ ବର୍ଷ ନିର୍ମାତା, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷ, କାଳଚକ୍ର, ଅଗ୍ନି, ନିତ୍ୟ ପୁରୁଷ, ଯୋଗୀ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ, ପୁରାତନ। ସେ କାଳର ନିରୀକ୍ଷକ, ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନିରୀକ୍ଷକ, ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅନ୍ଧକାର ଦୂରକର୍ତ୍ତା, ବରୁଣ, ସମୁଦ୍ର, ଅଂଶ, ବର୍ଷାମେଘ, ପ୍ରାଣଦାତା, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ସେ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଧାର, ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତର ମୂଳ, ଲୋଭ ଶୂନ୍ୟ। ସେ ଅନନ୍ତ, କପିଲ, ଭାନୁ, ଇଛ୍ଛାଦାତା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ, ବିଜୟୀ, ବିଶାଳ, ବରଦାତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସେବିତ।