ଋକ୍ସାମାନ୍ଯ୍ ଉଦ୍ଗିରନ୍ ଵକ୍ତ୍ରୈର୍ ଯଃ ପୁନାତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତଥେଶାନମ୍ ଏକାର୍ଣଵଵିନିର୍ଗତମ୍
ଯିଏ ନିଜ ମୁଖରୁ ଋକ୍ ଓ ସାମ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତିନି ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ସେଇ ଏକ ମହାସାଗରରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ।
ଯସ୍ଯାସୁରଗଣା ଯଜ୍ଞାନ୍ ଵିଲୁମ୍ପନ୍ତି ନ ଯାଜିନାମ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମତଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ
ଯାହାଙ୍କ ଅସୁର ଦଳ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ହରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମତ ମୁଁ କହିବି ।
ଯେନ ସୃଷ୍ଟିଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଧର୍ମାଦ୍ଯାଃ ପ୍ରକଟୀକୃତାଃ ଆପୋ ନାରା ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତା ମୁନିଭିସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ
ଯିଏ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ସେହି ଜଳକୁ 'ନାରା' ବୋଲି ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି ।
ଅଯନଂ ତସ୍ଯ ତାଃ ପୂର୍ଵଂ ତେନ ନାରାଯଣଃ ସ୍ମୃତଃ ସ ଦେଵୋ ଭଗଵାନ୍ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ନାରାଯଣୋ ଵିଭୁଃ
ସେଇ ଜଳଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା, ଏହିକାରଣେ ସେ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଛନ୍ତି । ସେ ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି, ସେଇ ନାରାୟଣ ସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ ।
ଚତୁର୍ଧା ସଂସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସଗୁଣୋ ନିର୍ଗୁଣସ୍ ତଥା ଏକା ମୂର୍ତିର୍ ଅନୁଦ୍ଦେଶ୍ଯା ଶୁକ୍ଲାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ତାଂ ବୁଧାଃ
ବ୍ରହ୍ମା ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ବିଦ୍ୟମାନ — ଗୁଣସହିତ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ଭାବେ । ଏକ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଶୁଭ୍ର ରୂପ ଅଛି, ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଦେଖନ୍ତି ।
ଜ୍ଵାଲାମାଲାଵନଦ୍ଧାଙ୍ଗୀ ନିଷ୍ଠା ସା ଯୋଗିନାଂ ପରା ଦୂରସ୍ଥା ଚାନ୍ତିକସ୍ଥା ଚ ଵିଜ୍ଞେଯା ସା ଗୁଣାତିଗା
ଯାଙ୍କର ଦେହ ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଘେରାଯାଇଛି, ସେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଦୂର ଓ ନିକଟ ଉଭୟରେ ଅଛନ୍ତି, ତିନି ଗୁଣ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଵାସୁଦେଵାଭିଧାନାସୌ ନିର୍ମମତ୍ଵେନ ଦୃଶ୍ଯତେ ରୂପଵର୍ଣାଦଯସ୍ ତସ୍ଯା ନ ଭାଵାଃ କଲ୍ପନାମଯାଃ
ସେ 'ବାସୁଦେବ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ନିର୍ମମ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ରୂପ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ କୌଣସି କଳ୍ପନା ନୁହେଁ ।
ଆସ୍ତେ ଚ ସା ସଦା ଶୁଦ୍ଧା ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠୈକରୂପିଣୀ ଦ୍ଵିତୀଯା ପୃଥିଵୀଂ ମୂର୍ଧ୍ନା ଶେଷାଖ୍ଯା ଧାରଯତ୍ଯ୍ ଅଧଃ
ସେ ସଦା ପବିତ୍ର, ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଯିଏ 'ଶେଷ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ତଳେ ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।
ତାମସୀ ସା ସମାଖ୍ଯାତା ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ସମୁପାଗତା ତୃତୀଯା କର୍ମ କୁରୁତେ ପ୍ରଜାପାଲନତତ୍ପରା
ତାମସ ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ସେ ତୃତୀୟ ରୂପଟି ଜଣାପଡ଼େ, ପଶୁ ରୂପ ଧରି ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲଗି ନିଜ କର୍ମ କରେ।
ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତା ତୁ ସା ଜ୍ଞେଯା ଧର୍ମସଂସ୍ଥାନକାରିଣୀ ଚତୁର୍ଥୀ ଜଲମଧ୍ଯସ୍ଥା ଶେତେ ପନ୍ନଗତଲ୍ପଗା
ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଅଧିକ ଥିବା ସେ ଚତୁର୍ଥ ରୂପଟି ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କରେ; ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ପନ୍ନଗ ଶୟନରେ ଶୟାନ ଅଛି।
ରଜସ୍ ତସ୍ଯା ଗୁଣଃ ସର୍ଗଂ ସା କରୋତି ସଦୈଵ ହି ଯା ତୃତୀଯା ହରେର୍ ମୂର୍ତିଃ ପ୍ରଜାପାଲନତତ୍ପରା
ରଜସ ଗୁଣ ସେ ରୂପର ବିଶେଷତା; ସେ ସଦା ସୃଷ୍ଟି କରେ—ହରିଙ୍କ ତୃତୀୟ ରୂପଟି ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲଗି ନିଜ କର୍ମ କରେ।
ସା ତୁ ଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ କରୋତି ନିଯତଂ ଭୁଵି ପ୍ରୋଦ୍ଧତାନ୍ ଅସୁରାନ୍ ହନ୍ତି ଧର୍ମଵ୍ଯୁଚ୍ଛିତ୍ତିକାରିଣଃ
ସେ ଭୂମିରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କରେ, ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ଲଗିଥିବା ଅହଂକାରୀ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ପାତି ଦେଵାନ୍ ସଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ଧର୍ମରକ୍ଷାପରାଯଣାନ୍ ଯଦା ଯଦା ଚ ଧର୍ମସ୍ଯ ଗ୍ଲାନିଃ ସମୁପଜାଯତେ
ସେ ଧର୍ମରକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଦେବମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରେ; ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମରେ ଅବନତି ଆସେ,
ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାନମ୍ ଅଧର୍ମସ୍ଯ ତଦାତ୍ମାନଂ ସୃଜତ୍ଯ୍ ଅସୌ ଭୂତ୍ଵା ପୁରା ଵରାହେଣ ତୁଣ୍ଡେନାପୋ ନିରସ୍ଯ ଚ
ଏବଂ ଅଧର୍ମର ଉତ୍ଥାନ ହେବା ସମୟରେ, ସେ ନିଜେ ଅବତରଣ କରେ; ପୁରାତନ କାଳରେ ବରାହ ରୂପ ଧରି ତୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଦୂର କରିଥିଲେ,
ଏକଯା ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯୋତ୍ଖାତା ନଲିନୀଵ ଵସୁଂଧରା କୃତ୍ଵା ନୃସିଂହରୂପଂ ଚ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ ହତଃ
ଏକ ଦାଁତରେ ଭୂମିକୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ଲୋଟସ ଫୁଲ ପରି; ନରସିଂହ ରୂପ ଧରି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ହତ କରିଥିଲେ।
ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିମୁଖାଶ୍ ଚାନ୍ଯେ ଦାନଵା ଵିନିପାତିତାଃ ଵାମନଂ ରୂପମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ବଲିଂ ସଂଯମ୍ଯ ମାଯଯା
ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ, ଭଳିପ୍ରମୁଖ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମଧୁକାଇଟଭ ଭଳି ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ; ବାମନ ରୂପ ଧରି ମାୟାରେ ବଳିଙ୍କୁ ବଶ କରିଥିଲେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ କ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ଏଵ ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ଦିତେଃ ସୁତାନ୍ ଭୃଗୋର୍ ଵଂଶେ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଜିତି ତିନି ଲୋକକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିଲେ; ଭୃଗୁ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରତାପୀ ପୁଅ ହୋଇଥିଲେ।
ଜଘାନ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ ରାମଃ ପିତୁର୍ ଵଧମ୍ ଅନୁସ୍ମରନ୍ ତଥାତ୍ରିତନଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଦତ୍ତାତ୍ରେଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ରାମ, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସ୍ମରଣ କରି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇ ପ୍ରତାପୀ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଅବତାର କରିଥିଲେ।
ଯୋଗମ୍ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗମ୍ ଆଚଖ୍ଯାଵ୍ ଅଲର୍କାଯ ମହାତ୍ମନେ ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ ଭୂତ୍ଵା ସ ତୁ ଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ଅଲର୍କଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗ ଶିଖାଇଥିଲେ; ଦାଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇ ଦେବତା ରାମ ଅବତାର କରିଥିଲେ।
ଜଘାନ ରାଵଣଂ ସଂଖ୍ଯେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ଭଯଂକରମ୍ ଯଦା ଚୈକାର୍ଣଵେ ସୁପ୍ତୋ ଦେଵଦେଵୋ ଜଗତ୍ପତିଃ
ସେ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ତିନି ଲୋକର ଭୟଙ୍କର ରାବଣଙ୍କୁ ହତ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତି ଏକ ମହାସାଗରରେ ଶୟାନ ଥିଲେ,
ସହସ୍ରଯୁଗପର୍ଯନ୍ତଂ ନାଗପର୍ଯଙ୍କଗୋ ଵିଭୁଃ ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ସମାସ୍ଥାଯ ସ୍ଵେ ମହିମ୍ନି ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସେ ପ୍ରଭୁ ନାଗଶୟନରେ ଶୟାନ ହୋଇ ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହି ନିଜ ମହିମାରେ ବସିଥିଲେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଉଦରେ କୃତ୍ଵା ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ ଜନଲୋକଗତୈଃ ସିଦ୍ଧୈଃ ସ୍ତୂଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ
ସେ ତିନି ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତକୁ ନିଜ ଉଦରରେ ରଖି, ଜନଲୋକର ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ନାଭୌ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ପଦ୍ମଂ ଦିକ୍ପତ୍ତ୍ରମଣ୍ଡିତମ୍ ମରୁତ୍କିଞ୍ଜଲ୍କସଂଯୁକ୍ତଂ ଗୃହଂ ପୈତାମହଂ ଵରମ୍
ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ପତ୍ର ଥିବା ଏକ ମହାପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ବାୟୁର ତନ୍ତୁ ଯୁକ୍ତ ଏହି ପଦ୍ମ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ଗୃହ ଭାବେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା।
ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଦେଵଦେଵଶ୍ ଚତୁର୍ମୁଖଃ ତଦା କର୍ଣମଲୋଦ୍ଭୂତୌ ଦାନଵୌ ମଧୁକୈଟଭୌ
ସେଠାରେ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବଦେବ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କର କାନ ମାଳାରୁ ଦାନବ ମଧୁ ଓ କାଇଟଭ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ମହାବଲୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ହନ୍ତୁମ୍ ଉଦ୍ଯତୌ ଜଘାନ ତୌ ଦୁରାଧର୍ଷୌ ଉତ୍ଥାଯ ଶଯନୋଦଧେଃ
ମଧୁ ଓ କାଇଟଭ ଦୁଇଜଣ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୂର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ହତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ଶୟନ ମହାସାଗରରୁ ଉଠି ସେମାନେ ଦୁର୍ଜୟ ଦୁଇଜଣକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ଏଵମାଦୀଂସ୍ ତଥୈଵାନ୍ଯାନ୍ ଅସଂଖ୍ଯାତୁମ୍ ଇହୋତ୍ସହେ ଅଵତାରୋ ହ୍ଯ୍ ଅଜସ୍ଯେହ ମାଥୁରଃ ସାଂପ୍ରତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯମ୍
ଏଭଳି ଅନେକ ଅନେକ ଅବତାର ନେଇ ଅଜ ନିଜେ ଏଠାରେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି; ବର୍ତ୍ତମାନ ମାଥୁରାରେ ଏହି ଅବତାର ହେଉଛି।
ଇତି ସା ସାତ୍ତ୍ଵିକୀ ମୂର୍ତିର୍ ଅଵତାରଂ କରୋତି ଚ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନେତି ସମାଖ୍ଯାତା ରକ୍ଷାକର୍ମଣ୍ଯ୍ ଅଵସ୍ଥିତା
ଏହିପରି, ସେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ରୂପ ଅବତାର ହୋଇ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ପରିଚିତ ହୁଏ ଏବଂ ସଦା ରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ରହିଥାଏ।
ଦେଵତ୍ଵେ ଽଥ ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵେ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନୌ ଚ ସଂସ୍ଥିତା ଗୃହ୍ଣାତି ତତ୍ସ୍ଵଭାଵଶ୍ ଚ ଵାସୁଦେଵେଚ୍ଛଯା ସଦା
ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ କିମ୍ବା ପଶୁ ଯେଉଁ ଜନ୍ମରେ ଥାଏ, ସେ ସେଠାର ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ୱଭାବକୁ ନେଇଥାଏ, ଏହା ସବୁ ଭାସୁଦେବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ହୁଏ।
ଦଦାତ୍ଯ୍ ଅଭିମତାନ୍ କାମାନ୍ ପୂଜିତା ସା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଏଵଂ ମଯା ସମାଖ୍ଯାତଃ କୃତକୃତ୍ଯୋ ଽପି ଯଃ ପ୍ରଭୁଃ ମାନୁଷତ୍ଵଂ ଗତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଚୋତ୍ତରଂ ପୁନଃ
ପୂଜିତ ହେଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏଭଳି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି, ସେ ପ୍ରଭୁ ଯେଉଁଠି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏବେ ପୁଣି ଆଗକୁ ଶୁଣ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାସତଃ ଅଵତାରଂ ହରେଶ୍ ଚାତ୍ର ଭାରାଵତରଣେଚ୍ଛଯା
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏଠାରେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ହରିଙ୍କ ଅବତାର ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ କିପରି ହେଇଥିଲା।