कदा अपि श्रीकृष्णेन स्यमन्तक-मणिः सत्यरजिते प्रदत्तः। ततः बभ्रुः तं मणिं गृहीत्वा न्ययच्छत्, भोजः च शतधन्वा च अपि तत्र प्रवृत्ताः। अक्रूरः सदा निर्दोषां सत्यभामां प्रार्थयन् स्यमन्तक-मणिं च अन्विष्यन् आसीत्। अथ बलवान् शतधन्वा सत्यरजितं निशि हत्वा तं मणिं गृहीत्वा अक्रूराय दत्तवान्। अक्रूरः तं श्रेष्ठं मणिं लब्ध्वा शपथं कृतवान्—‘त्वया मम नाम न प्रकाशयितव्यम्।’ तदा उचुः—‘यदा कृष्णेन पीडिता वयं त्वाम् उपसर्पिष्यामः; अद्य सर्वा द्वारका नूनं मम वशे अस्ति।’ यदा सत्यभामायाः पिता हतः, सा शोकातुराः रथमारुह्य वाराणवत-नगरं प्रति जगाम। सा दुःखिता सत्यभामा पत्युः समीपे स्थित्वा भोजवंशजस्य शतधन्वनः कर्माणि न्यवेदयत्, तत्र च तिष्ठन्ती रुरोद। हरिः तदा दग्धपाण्डवानां जलकर्म अकरोत्, पाण्डुवंशस्य रक्षार्थम् सत्यकिं नियुक्तवान्। ततः मधुसूदनः शीघ्रं द्वारकां गत्वा स्वबन्धुं हलिनं महात्मानं वाक्यं प्रोवाच— ‘प्रसेनः सिंहेन हतः, सत्यरजित् शतधन्वना; किन्तु स्यमन्तक-मणिः मम एव, अहं तस्य स्वामी। अतः शीघ्रं रथमारोह, भोजं महारथिं हत्वा स्यमन्तक-मणिं प्राप्स्यामः।’ ततो भोजस्य कृष्णस्य च घोरः समरः प्रवृत्तः। शतधन्वा अक्रूरं दृष्ट्वा सर्वतः अपश्यत्। युद्धे क्रुद्धौ भोजं जनार्दनं च विलोक्य, अक्रूरः शप्तः सन्, यद्यपि शक्तः, न प्रविवेश। तदा भयाकुलः भोजः पलायनाय मतिं चकार, हृदया नाम अश्व्या शतयोजनाधिकं व्यतीयाय। हृदया सा विख्याता अश्वा, या शतयोजनगामिनी भोजस्य युद्धे कृष्णेन सह सती। यदा शतयोजनगतौ तस्याः वेगः क्षीणः, तदा स्वस्य रथस्य लाभं दृष्ट्वा शतधन्वा निपातितः। तदा, हे विप्राः, श्रान्तायाः तस्याः अश्वायाः प्राणाः व्योम्नि निष्पेतुः; कृष्णः रामं प्रति वचः प्रोवाच— ‘इह स्थातव्यं, महाबाहो, मम अश्वाः श्रान्ताः; अहं पादातिः स्यामन्तक-मणिं ग्रहीष्यामि।’ ततः अच्युतः पादैः गत्वा मिथिलासमीपे दिव्यास्त्रधारी शतधन्वानं हत्वा। किन्तु भोजं हत्वा अपि स्यमन्तक-मणिं न दृष्टवान्। कृष्णः प्रतिनिवृत्तः सन्, हलिनं प्राह—‘मणिः नास्ति।’ तदा रामः कोपसमन्वितः पुनः पुनः जनार्दनं परुषैः वाक्यैः तुदति स्म— ‘त्वं मम भ्राता इति क्षमामि; गच्छामि; मम द्वारकया, त्वया, वा वृष्णिभिः न कार्यम् अस्ति।’ एवमुक्त्वा शत्रुसूदनः रामः मिथिलां प्रविश्य तत्र मिथिलाधिपेन सर्वाभिः काम्याभिः पूजितः। तस्मिन्नेव काले बभ्रुः प्राज्ञः विविधरूपैः यज्ञैः अकृपणैः सर्वतः प्रवृत्तः। स गान्दिनीसुतः महात्मा स्यमन्तक-मणेः रक्षणार्थम् दीक्षायाः कवचं प्रविवेश। षष्टिवर्षाणि धर्मात्मा अन्यरत्नानि वित्तानि च केवलं यज्ञाय न्ययोजयत्। तस्य महात्मनः ते यज्ञाः ‘अक्रूरयज्ञाः’ इति प्रसिद्धाः, सर्वे अन्नदानबहुलाः, सर्वकामदाः। तदा राजा दुर्योधनः मिथिलां गत्वा तत्र बलदेवात् गदायुद्धविद्याम् अधिगच्छत्। ततः प्रसन्नः रामः श्रीकृष्णेन वृष्ण्यन्धकवीरैः सहितः द्वारकां नीतः। अक्रूरः पुरुषश्रेष्ठः अन्धकैः सह आगत्य, महाबलः सन्, सत्यरजितं स्वबान्धवैः सह स्वपन्तं हत्वा। स्वजनकलहे भीतः कृष्णः तदा तं न निगृह्य, यदा अक्रूरः निर्गतः, वर्षपतिर्न वर्षम्। तस्मात् क्षुत्पिपासया भूमिः क्षीणा अभवत्; तदा कुकुरान्धकाः अक्रूरं प्रशमयितुम् उपचक्रमुः। यदा स दानपतिः पुनः द्वारकां प्रत्यागच्छत्, तदा सहस्राक्षः सागरतीरे वर्षम् अवर्षयत्। अक्रूरः प्राज्ञः स्नेहात् स्वां भगिनीं धर्मपत्नीं वसुदेवाय दत्तवान्। ततः योगेन वेत्तारः कृष्णः स्यमन्तक-मणिः बभ्रवे गतः इति ज्ञात्वा, अक्रूरं सभायाम् एव संबोध्य उवाच— ‘यः मणिः तव हस्ते अस्ति, स मम दातव्यः; मां न अवमंस्थाः।’ षष्टिवर्षे गते, मयि कोपोऽयं पुनः पुनः जातः; तदा महती विलम्बिता। ततः कृष्णवाक्येन बभ्रुः प्राज्ञः स मणिं सत्त्वतः सर्वेषां सात्वतानां मध्ये अदत्त दुःखेन विना। ततः शत्रूनां विनाशकः कृष्णः मुदितः बभ्रोहस्तात् प्रामाण्येन लब्धं तं मणिं पुनः बभ्रवे दत्तवान्। तं मणिं श्रीकृष्णहस्तात् लब्ध्वा गान्दिनीसुतः स्यमन्तकाभूषितः सूर्यार्क इव बभासे।