ആ സ്ഥലത്ത് സ്വയംഭവൻ, മന്ദബുദ്ധികളും ബുദ്ധിമാന്മാരും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ജീവികളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നു. വിശ്ണുവിന് ഉപദേശകനായ ഈ ദൈവം, പിതാവും പിതാമഹനും ആണ്. സൃഷ്ടിയിലെ ജീവികൾ എപ്പോഴും വലിയ ശക്തിയുള്ള ആറു രുചികൾ ആസ്വദിക്കുന്നു. മധുരജലത്തിൽ നിറഞ്ഞ സമുദ്രം അതിനെ മുഴുവൻ ചുറ്റിപ്പറയുന്നു. രണ്ടിരട്ടിയോളം വലിപ്പമുള്ള ഈ സ്വർണ്ണഭൂമി, മുഴുവൻ ഒരു കല്ലുപോലെയാണ്, അതിന്റെ പേരാണ് ലോകാലോകം — അതിൽ പ്രകാശവും അപ്രകാശവും ഒന്നിച്ചു നിലനിൽക്കുന്നു. അതിന്റെ ഉയരം പത്തായിരം യോജനങ്ങൾ എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. പ്രകാശമുള്ള ഭാഗത്താണ് ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്; അപ്രകാശം ലോകങ്ങൾക്ക് അതീതമായ ഭാഗമാണ്. അപ്രകാശഭാഗം മുഴുവൻ ലോകങ്ങളുടെ പരിധിക്ക് പുറത്താണ്. പ്രകാശഭാഗത്തിന് അപ്പുറത്താണ് ബ്രഹ്മാണ്ഡം, അതെല്ലാം പൊതിഞ്ഞ് നിലനിൽക്കുന്നത്. അതിനുശേഷം ഭൂർലോകം, ഭുവർലോകം, സ്വർലോകം, മഹർലോകം എന്നിവയും വരുന്നു. ഇതാണ് ലോകങ്ങളുടെ പരിധിയും അതിന്റെ അറ്റവും. ശുക്ലപക്ഷത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ രൂപം ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ്. അതിന്റെ അകത്ത്, മുകളിൽ, താഴെ — എല്ലായിടത്തും അതിന്റെ കാരണത്തിന്റെ അക്ഷയസ്വഭാവം നിലനിൽക്കുന്നു. ഒന്നൊന്നായി പരസ്പരം പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഈ ഘടനയിൽ ഓരോത് മുൻവത്തേക്കാൾ പത്ത് യോജനങ്ങൾ കൂടുതലാണ്. ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ചുറ്റും ദ്രവ്യമായ സമുദ്രം നിലനിൽക്കുന്നു. അതിന്റെ പുറത്ത്, അതിന്റെ ദ്രവ്യത്തിൽ, അതിന്റെ ഗോളം മുകളിലും അകത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അകത്ത് വൃത്താകൃതിയിലുള്ള അഗ്നിയുടെ പ്രദേശം, ഇരിമ്പ് കട്ടപോലെ ചുറ്റുമാണ്. അതിന് ചുറ്റും ദ്രവ്യമായ വായുവും ആകാശവും നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ മഹത്തായ ഘടനയെ അനന്തവും അവ്യക്തവുമായത് പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. അവൻ അനന്തൻ, സ്വയംഭവൻ, ആരംഭവും അവസാനവും ഇല്ലാത്തവൻ. ആയിരക്കണക്കിന് യോജനങ്ങൾ ദൂരത്തിലായാണ് ഈ വിഭജനം, അതിന്റെ വലിപ്പം അതിമഹത്തായതാണ്. ദേവന്മാർക്കു പോലും അതിന്റെ യഥാർത്ഥം അറിയാനാവില്ല; അതിലെ ഇടപാടുകൾക്ക് അതീതമായതാണ്. ഇതാണ് മഹാ ആസ്ഥാനം, അനന്തദൈവത്തിന്റെ പരിധി. മഹാദേവന്റെ പരിധികൾ ഈ രീതിയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവയാണ് സൃഷ്ടിയിലെ ലോകങ്ങൾ, സംശയമില്ലാതെ. ഏഴ് പാളികൾ ഉണ്ട്, ദ്വിജന്മാരേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആസ്ഥാനങ്ങളും കൂടെ. ഇതാണ് ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ അളവ്; ഇതാണ് സംസാരസാഗരം. ഈ അത്ഭുതമായ ബ്രഹ്മാണ്ഡസ്വഭാവം ബ്രഹ്മന്റെ സ്വഭാവമായാണ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. ഏറ്റവും ഭാഗ്യവാന്മാരായ സിദ്ധന്മാർക്കും ഈ സൃഷ്ടിയെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾകൊണ്ട് ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല. ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഇതാണ് അനന്തന്റെ മാനസീകശരീരം. ഈ അനന്തൻ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും ഈ രീതിയിൽ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. പദ്മനാഭൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ, അതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ രൂപം ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ്. ഭൂമിയിൽ, പാതാളത്തിൽ, ആകാശത്തിൽ, വായുവിൽ, അഗ്നിയിൽ — അതുപോലെ അന്ധകാരത്തിലും — അവനെ, മഹാ പ്രകാശവാനായവനെ, മാത്രം അറിയേണ്ടതുണ്ട്. എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ ഈ മഹാവൻ, അനേകം രൂപങ്ങളിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്തുണയ്ക്കുന്നവനും പിന്തുണയുള്ളവനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിലൂടെ, മാറ്റങ്ങൾ അചലമായവനിൽ സംഭവിക്കുന്നു. ഇവ പരസ്പരം അകത്തേക്ക് കടന്നു, വിവിധ രീതിയിൽ പരസ്പരം മികച്ചവയാകുന്നു. ആദ്യം അവയെല്ലാം വ്യത്യാസമില്ലാത്തവയായിരുന്നു; പിന്നീട് മറ്റ് വ്യത്യാസങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് വ്യത്യാസം വരുന്നത്. ഗുണങ്ങളുടെ സമാഹാരത്തിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് വ്യക്തമായ വേർപാടുകൾ ഉണ്ടാകുന്നത്.