पञ्चमे ऽस्मिंस्तले ज्ञेयं शर्करानिचये सदा
या पाचव्या तळावर नेहमीच शर्करांचा ढीग म्हणून ओळखले जाते.
सुपर्वणः पुलोम्नश्च नगरं महिषस्य च
सुपर्वण, पुलोमन आणि महिष यांच्या नगऱ्या.
तत्रास्ते सुरमापुत्रः शतशीर्षो मुदा युतः
तेथे सुरमा हिचा पुत्र शतशीर्ष आनंदाने वास करतो.
एवं पुरसहस्राणि नागदानवरक्षसाम्
अशा प्रकारे नाग, दानव आणि राक्षस यांच्या हजारो नगऱ्या आहेत.
सप्तमे तु तले ज्ञेयं पाताले सर्वपश्चिमे
सप्तम्या तळात, पाताळाच्या अगदी पश्चिम टोकाला,
असुराशीविषैः पूर्णं सुखितैर्देवशत्रुभिः
तेथे असुर आणि विषारी सर्प, देवांचे शत्रू, आनंदाने भरलेले आहेत.
अनेकैर्दितिपुत्राणां समुदीर्णैर्महापुरैः
अनेक दितीपुत्रांच्या मोठ्या नगऱ्यांनी तेथे गजबजले आहे.
दैत्यानां दानवानां च समुदीर्णैर्महापुरैः
दैत्य आणि दानव यांच्या मोठ्या नगऱ्यांनी तेथे गर्दी झाली आहे.
पातालान्ते च विप्रेन्द्रा विस्तीण बहुयोजने
पाताळाच्या शेवटी, श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, अनेक योजनांमध्ये पसरलेले आहे.
धौतशङ्खोदरवपुर्नील वासा महाबलः
त्याचे शरीर धुतलेल्या शंखासारखे शुभ्र, निळ्या वस्त्रात आणि प्रचंड बळवान आहे.
रुक्मशृङ्गावदातेन दीप्तास्येन विराजता
त्याला सोन्याचे शिंगे, निर्मळपणा आणि तेजस्वी चेहरा आहे.
स जिह्वामालया दीप्तो लोलज्ज्वालानलार्चिषा
तो जिभांची माळ घातलेला, हलणाऱ्या ज्वाळांसारख्या अग्नीच्या तेजाने उजळलेला आहे.
स तु नेत्रसहस्रेण द्विगुणेन विराजता
त्याच्याकडे हजारो डोळे आहेत आणि त्याहून दुप्पट डोळ्यांनी तो तेजस्वी आहे.
तस्य कुन्देन्दुवर्णस्य नेत्रमाला विराजते
त्याच्या अंगावर कुंद आणि चंद्रासारख्या शुभ्र डोळ्यांची माळ शोभते.
विकरालोच्छ्रिततनुर्लक्ष्यते शयनासने
त्याचे शरीर उंच आणि विशाल असून तो झोपलेला किंवा बसलेला दिसतो.
महानागैर्महाभोगैर्महाविज्ञैर्महात्मभिः
महानाग, मोठ्या फण्यांचे, मोठ्या बुद्धीचे आणि महान आत्म्यांसह तो आहे.
स राजा सर्वनागानां शेषो ऽनन्तो महाद्युतिः
तो सर्व नागांचा राजा, शेष, अनंत, अत्यंत तेजस्वी आहे.
सप्तैवमेते कथिता व्यवहार्या रसातलाः
अशा प्रकारे हे सात रसातळ नावाचे तळ सांगितले गेले.
अतः परमनालोकमगम्यं सिद्धसाधुभिः
यापुढे एक असे क्षेत्र आहे जे सिद्ध आणि साधूंनाही गाठता येत नाही.
पृथ्व्यंबुव ङ्निवायूनां नभसश्च द्विजोत्तमाः
हे पृथ्वी, पाणी, अग्नी, वायु आणि आकाश यांचे, श्रेष्ठ द्विजांनो.
अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि सूर्याचन्द्रमसोर्गतिम्
आता मी सूर्य आणि चंद्र यांच्या मार्गाची माहिती सांगतो.
प्रकाशैस्तु प्रभाभिस्तौ मण्डलाभ्यां समुच्छ्रितौ
त्यांच्या तेजामुळे आणि प्रकाशामुळे ते दोघेही त्यांच्या वर्तुळांसह वर उचलले जातात.
विस्तरार्द्धे पृथिव्यास्तु भवेदन्यत्र बाह्यतः
पृथ्वीच्या अर्ध्या विस्ताराला इतरत्र बाहेरील भाग मानला जातो.
पर्यास्तात्पारिमाण्येन भूमेस्तुल्यं दिवं स्मृतम्
पृथ्वीच्या परिघाएवढेच आकाशाचेही माप समजले जाते.
अविधातुः प्रकाशाख्यो ह्यवनात्स रविः स्मृतः
प्रकाशाचा स्त्रोत म्हणून सूर्य ओळखला जातो आणि तो पृथ्वीवरून उगवतो असे मानले जाते.
महित्तत्त्वान्महीशब्दो ऽह्यस्मिन्वर्षे निपाद्यते
या प्रदेशात पृथ्वीच्या तत्त्वासाठी 'मही' हा शब्द वापरला जातो.
मण्डलं भास्करस्याथ योजनानि निबोधत
आता सूर्याच्या वर्तुळात किती योजन आहेत ते जाणून घ्या.
विस्तारात्र्रिगुणश्चास्य परिणाहस्तु मण्डले
त्याचा व्यास त्याच्या रुंदीपेक्षा तीनपट आहे आणि वर्तुळाचा परिघ त्यानुसार मोजला जातो.
अथ पृथिव्या वक्ष्यामि प्रमाणं योजनैः सह
आता मी पृथ्वीचे मोजमाप आणि त्यातील योजनांची संख्या सांगतो.
इत्येतदिह संख्यातं पुराणे परिमाणतः
या पुराणात येथे विस्ताराचे मोजमाप दिले आहे.