रुक्मशृङ्गावदातेन दीप्तास्येन विराजता
त्याला सोन्याचे शिंगे, निर्मळपणा आणि तेजस्वी चेहरा आहे.
स जिह्वामालया दीप्तो लोलज्ज्वालानलार्चिषा
तो जिभांची माळ घातलेला, हलणाऱ्या ज्वाळांसारख्या अग्नीच्या तेजाने उजळलेला आहे.
स तु नेत्रसहस्रेण द्विगुणेन विराजता
त्याच्याकडे हजारो डोळे आहेत आणि त्याहून दुप्पट डोळ्यांनी तो तेजस्वी आहे.
तस्य कुन्देन्दुवर्णस्य नेत्रमाला विराजते
त्याच्या अंगावर कुंद आणि चंद्रासारख्या शुभ्र डोळ्यांची माळ शोभते.
विकरालोच्छ्रिततनुर्लक्ष्यते शयनासने
त्याचे शरीर उंच आणि विशाल असून तो झोपलेला किंवा बसलेला दिसतो.
महानागैर्महाभोगैर्महाविज्ञैर्महात्मभिः
महानाग, मोठ्या फण्यांचे, मोठ्या बुद्धीचे आणि महान आत्म्यांसह तो आहे.
स राजा सर्वनागानां शेषो ऽनन्तो महाद्युतिः
तो सर्व नागांचा राजा, शेष, अनंत, अत्यंत तेजस्वी आहे.
सप्तैवमेते कथिता व्यवहार्या रसातलाः
अशा प्रकारे हे सात रसातळ नावाचे तळ सांगितले गेले.
अतः परमनालोकमगम्यं सिद्धसाधुभिः
यापुढे एक असे क्षेत्र आहे जे सिद्ध आणि साधूंनाही गाठता येत नाही.
पृथ्व्यंबुव ङ्निवायूनां नभसश्च द्विजोत्तमाः
हे पृथ्वी, पाणी, अग्नी, वायु आणि आकाश यांचे, श्रेष्ठ द्विजांनो.
अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि सूर्याचन्द्रमसोर्गतिम्
आता मी सूर्य आणि चंद्र यांच्या मार्गाची माहिती सांगतो.
प्रकाशैस्तु प्रभाभिस्तौ मण्डलाभ्यां समुच्छ्रितौ
त्यांच्या तेजामुळे आणि प्रकाशामुळे ते दोघेही त्यांच्या वर्तुळांसह वर उचलले जातात.
विस्तरार्द्धे पृथिव्यास्तु भवेदन्यत्र बाह्यतः
पृथ्वीच्या अर्ध्या विस्ताराला इतरत्र बाहेरील भाग मानला जातो.
पर्यास्तात्पारिमाण्येन भूमेस्तुल्यं दिवं स्मृतम्
पृथ्वीच्या परिघाएवढेच आकाशाचेही माप समजले जाते.
अविधातुः प्रकाशाख्यो ह्यवनात्स रविः स्मृतः
प्रकाशाचा स्त्रोत म्हणून सूर्य ओळखला जातो आणि तो पृथ्वीवरून उगवतो असे मानले जाते.
महित्तत्त्वान्महीशब्दो ऽह्यस्मिन्वर्षे निपाद्यते
या प्रदेशात पृथ्वीच्या तत्त्वासाठी 'मही' हा शब्द वापरला जातो.
मण्डलं भास्करस्याथ योजनानि निबोधत
आता सूर्याच्या वर्तुळात किती योजन आहेत ते जाणून घ्या.
विस्तारात्र्रिगुणश्चास्य परिणाहस्तु मण्डले
त्याचा व्यास त्याच्या रुंदीपेक्षा तीनपट आहे आणि वर्तुळाचा परिघ त्यानुसार मोजला जातो.
अथ पृथिव्या वक्ष्यामि प्रमाणं योजनैः सह
आता मी पृथ्वीचे मोजमाप आणि त्यातील योजनांची संख्या सांगतो.
इत्येतदिह संख्यातं पुराणे परिमाणतः
या पुराणात येथे विस्ताराचे मोजमाप दिले आहे.
अभिमानिनोव्यतीता ये तुल्यास्ते सांप्रतैस्त्विह
जे अभिमानी होते आणि गेले, ते आता असलेल्या लोकांसारखेच आहेत.
तस्मात्तु सांप्रतैर्देवैर्वक्ष्यामि वसुधातलम्
म्हणून मी सध्याच्या देवांमध्ये पृथ्वीचे पृष्ठभाग कसा आहे ते सांगतो.
शतार्द्धकोटिविस्तारा पृथिवी कृत्स्नशः स्मृता
संपूर्ण पृथ्वीची रुंदी एकशे पन्नास कोटी योजन इतकी आहे असे मानले जाते.
पृथिव्या ह्यर्द्धविस्तारो योजनाग्रात्प्रकीर्त्तितः
पृथ्वीच्या अर्ध्या रुंदीचे मोजमाप योजनाच्या टोकापासून सांगितले आहे.
तथा शातसहस्राणामेकोन नवतिः पुनः
त्याचप्रमाणे, एक लाखाहून एक कमी म्हणजे नव्वद नऊ हजार योजना आहेत.
गणितं योजनाग्रात्तु कोट्यस्त्वेकादश स्मृताः
योजनाच्या टोकापासून मोजल्यास अकरा कोटी योजना आहेत असे मानले जाते.
इत्येतदिह संश्यातं पृथिव्यन्तस्य मण्डलम्
या ठिकाणी पृथ्वीच्या आतील वर्तुळाचे मोजमाप सांगितले आहे.
पर्याससन्निवेशश्च भूमेर्यावत्तु मण्डलम्
पृथ्वीचे मांडणी आणि विस्तार तिच्या वर्तुळाएवढेच आहे.
सप्तानामपि द्वीपानामेत त्स्थानं प्रकीर्तितम्
सातही द्वीपांची जागा येथे सांगितली आहे.
उपर्युपरि लोकानां छत्रवत्परिमण्डलम्
त्यांच्या वरच्या बाजूस, प्रत्येक लोकांची मांडणी छत्रासारख्या गोलाकार रूपात आहे.