मूलैः फलैश्च रोहैश्चगृह्णन्पुष्टाश्च यत्फलम्
मुळे, फळे आणि कोंब यांद्वारे त्यांनी त्या मिळवल्या आणि जे काही फळ मिळाले त्यावर पोसले.
ऋतुपुष्पफलास्ता वै ओषध्यो जज्ञिरे त्विह
येथील त्या औषधी ऋतूनुसार फुले आणि फळे घेऊन उत्पन्न झाल्या.
ततस्तासां च पृत्त्यर्थै वार्तोपायं चकार ह
मग त्यांच्या उपजीविकेसाठी त्यांनी एक मार्ग निर्माण केला.
ततः प्रभृति चौषध्यः कृष्टपच्यास्तु जज्ञिरे
त्या वेळेपासून नांगरून पिकणाऱ्या औषधी निर्माण झाल्या.
मर्यादां स्थापयामास ययारक्षत्परस्परम्
एकमेकांचे रक्षण व्हावे म्हणून त्यांनी मर्यादा ठरवल्या.
इतरेषां कृतत्राणान् स्थापयामास क्षत्रियान्
इतरांचे रक्षण करण्यासाठी त्यांनी क्षत्रियांची नेमणूक केली.
सत्यं बूत यथाभूतं ध्रुवं वो ब्रह्मणास्तु ताः
सत्य, खरी वस्तु आणि शाश्वत हे ब्रह्मदेवाने तुमच्यासाठी स्थिर केले जावोत.
क्रीतानि नाशयंति स्म पृथिव्यां ते व्यवस्थिताः
जे पृथ्वीवर स्थिर झाले होते, त्यांनी मिळवलेली सर्व वस्तू नष्ट केल्या.
सेवंतश्च द्रवंतश्च परिचर्यासु ये रताः
जे सेवा करण्यात आणि धावपळीत आनंद मानत होते.
तेषां कर्माणि धर्मांश्च ब्रह्मा तु व्यदधात्प्रभुः
त्यांच्या सर्व कर्मांना आणि कर्तव्यांना ब्रह्मदेवाने योग्य प्रकारे वाटप केले.
पुनः प्रजास्तु ता मोहाद्धर्म्मं तं नान्वपालयन्
पुन्हा एकदा, मोहामुळे लोकांनी तो धर्म पाळला नाही.
ब्रह्मा बुद्धा तु तत्सर्वं याथातथ्येन स प्रभुः
ब्रह्मदेवाने सर्व काही जसे आहे तसेच समजून घेतले.
याजनाध्यापने ब्रह्मा तथा दानप्रतिग्रहम्
यज्ञ, अध्यापन, दान आणि दान घेणे ही कामे ब्रह्मदेवाने दिली.
पाशुपाल्यं च वाणिज्यं कृषिं चैव विशां ददौ
पशुपालन, व्यापार आणि शेती ही कामे लोकांना दिली.
सामान्यानि च कर्माणि ब्रह्मक्षत्रविशां पुनः
पुन्हा एकदा ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य यांना सर्वसाधारण कर्तव्ये दिली.
कर्माजीवं तु वै दत्त्वा तेषामिह परस्परम्
त्यांना परस्पर कामांद्वारे उपजीविका दिली.
प्राजापत्यं द्विजातीनां स्मृतं स्थानं क्रियावताम्
कृती करणाऱ्या द्विजांचा स्थान प्रजापतींच्या वंशजांसाठी मानले जाते.
वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वस्वकर्मोपजीविनाम्
स्वतःच्या कामावर जगणाऱ्या वैश्यांसाठी मारुताचे स्थान आहे.
स्थानान्येतानि वर्णानां योग्याचारवतां सताम्
हे सर्व स्थान योग्य आचार करणाऱ्या आणि सच्च्या लोकांच्या जातींसाठी आहेत.
ततः स्थितेषु वर्णेषु स्थापयामास ह्याश्रमान्
नंतर, जाती स्थिर झाल्यावर, त्याने आश्रमांची स्थापना केली.
आश्रमाश्चतुरो ह्येतान्पूर्ववत्स्थापयन्प्रभुः
प्रभूंनी पूर्वीप्रमाणेच हे चारही आश्रम स्थापन केले.
कृतकर्म्म कृतावासा आश्रमादुपभुञ्जते
जे आपली कर्तव्ये पूर्ण करतात आणि आश्रमात राहतात, ते त्याचे फळ भोगतात.
निर्द्दिदेश ततस्तेषां ब्रह्मा धर्मान्प्रभा षते
ब्रह्मदेवाने त्यांच्यासाठी धर्म स्पष्टपणे सांगितले.
चतुर्वर्णात्मकः पूर्वं गृहस्थस्याश्रमः स्थितः
पूर्वी गृहस्थाश्रम हा चारही जातींसाठी स्थिर केला होता.
यथाक्रमं च वक्ष्यामि व्रतैश्च नियमैस्तथा
आता मी सर्व नियम आणि व्रतांचा योग्य क्रमाने खुलासा करून सांगतो.
इत्येष वै गृहस्थस्य समासाद्धर्मसंग्रहः
हेच गृहस्थासाठीच्या कर्तव्यांचा संक्षिप्त संग्रह आहे.
गुरुशुश्रूषणं भैक्ष्यंविद्यार्थी ब्रह्मचारिणः
विद्या मिळवू इच्छिणाऱ्या ब्रह्मचारीसाठी गुरूची सेवा करणे आणि भिक्षा मागणे हे कर्तव्य आहे.
उभे संध्ये वगाहश्च होमश्चारण्यवासिनाम्
वनवासासाठी दोन्ही संध्याकाळी स्नान करणे आणि होम करणे हे ठरवले आहे.
अप्रमादो ऽव्यवायश्च दया भूतेषु च क्षमा
सावधानता, विषयांपासून दूर राहणे, सर्व जीवांवर दया आणि क्षमा ठेवणे हे आवश्यक आहे.
दशलक्षणको ह्येष धर्मः प्रोक्तः स्वयंभूवा
हा दहा प्रकारचा धर्म स्वयंभूने सांगितला आहे.