ଏକ ଦୁର୍ଗମ ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଭାବରେ, ଯୁଗର ଶେଷରେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଛାଡି ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ପଡିବ। ତାପରେ, ଦକ୍ଷକୁ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଧାରୀ ରୁଦ୍ର କଥା କହିଲେ। ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୂବ ଶରୀରକୁ ଛାଡି, ଏଠି ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଠି ଦେବମାନେ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ କରି ତିନି ପୂଜା କଲେ। ପର୍ବତର ଉପରେ ରାଜା ତାହା ଦେବୀ ଉମାକୁ ମେନାରେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ସଦା ଭବର ପତ୍ନୀ, ଭବ ତାଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡି ନାହାନ୍ତି। ଯେପରି ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଶଚୀ ମଘବନ୍କୁ ଅବିଭାଜ୍ୟ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଦେବୀମାନେ କେବେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଛାଡି ନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି ଦକ୍ଷ, ପ୍ରାଚେତସର ପୁତ୍ର, ଚାକ୍ଷୁଷ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହା ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥିଲା; ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଜନ୍ମ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ, ମନୁ ବୈବସ୍ବତର ପୂର୍ବରୁ, ଏହି ଦୁଃଖ ଉପଜିଲା, ଦୁଇ ଜନ୍ମର ବିନିମୟ ପରେ। ଏହି କାରଣରୁ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ କେବେ ଦ୍ୱେଷ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରାଣୀ କେବେ ମାନ ଛାଡି ନାହିଁ; ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବେ ଦକ୍ଷ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲା, ଏବେ ମୁଁ ପୂର୍ବଜମାନେ ପରେ ଦେବମାନେ କଥା କହିବି। ଯେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଦେବୟାମା ନାମରେ ଜଣାଯାଇଥିଲେ, ଯଜ୍ଞର ପୁତ୍ରମାନେ, ସେମାନେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୂବର ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତା ନାମରେ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୂବ ସୃଷ୍ଟିରେ ତିରିଶି-ତିନି ଜଣ ମନସୁତ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ହେଲେ—ବିଭାସା, କ୍ରତୁ, ପ୍ରୟାତି, ବିଶ୍ରୁତ, ଦ୍ୟୁତି, ଅସମ, ଉଗ୍ରଦୃଷ୍ଟି, ସୁନୟ, ଶୁଚିଶ୍ରବା, ତୁରୀୟ, ଇଦ୍ରୟୁକ୍, ଯୁକ୍ତ, ଗ୍ରାବଜିତ, ଜରା, ବିଭୁ, ବିଭାବ, ଋଚୀକ, ଦୁର୍ଦିହ। ଏମାନେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୂବର ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସୋମପାନୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏଇ ବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଥମ ଭୋଗକର୍ତ୍ତା ଓ ମହାନ୍ତ ଥିଲେ। ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ—ସ୍ୱାୟମ୍ଭୂବ ଅନ୍ତରାଳରେ ଏହି ପ୍ରକାର ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଏଠି ଦିଆଯାଇ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅନ୍ୟ କଥାକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିବା ହେବ। ଯାହା ଗତ, ତାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈବସ୍ବତ ଚକ୍ରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବରୁ ନାଗ ଋଷିମାନେ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ। ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୂବ ଯୁଗର ସପ୍ତ ଋଷିସହିତ—ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ହବ୍ୟ, ସବନ, ସତ୍ତ୍ର—ଏମାନେ ତୀବ୍ର, ବଡ଼ ଆତ୍ମା, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଯୁଗର ରାଜାମାନେ ଥିଲେ। ପିଶାଚ, ମାନବ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ ସହିତ ଏମାନେ ଥିଲେ। ନାମର ଅନେକତା ଦ୍ୱାରା, ବଂଶରେ କେତେ ଥିଲେ ତାହା କିପରି ଜଣାଯିବ? ବଡ଼ ସମୟ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ଉତ୍ସର୍ଗ, ବର୍ଷ, ଏବଂ ଯୁଗ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା। କେଉଁଠି ଉତ୍ପତ୍ତି, କେଉଁ ଆରମ୍ଭ, କେଉଁ ସ୍ବରୂପ, ଏବଂ କେଉଁ ତତ୍ତ୍ୱ? କେଉଁ ନାମ, କେଉଁ ସ୍ବ, କେଉଁ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ? ଏହା ସତ୍ୟରେ କହ।