ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ କହାଯାଉଛି—ବେଦ ସ୍ୱୟଂ ଭୟଭୀତ ହୁଏ ଯେଉଁଠାରେ ଅଳ୍ପ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିବା ଲୋକ ଥାଏ, କାରଣ ସେମାନେ ଭାବେ, “ଏମାନେ ମୋତେ ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ।” ଏହି ଅଂଶକୁ ଯେଉଁଠାରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଏ, ସେଠି ମନୁଷ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଅଭିଷ୍ଟ ମାର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହାର ନିର୍ବଚନା ଯିଏ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ବିଶ୍ୱ ବିନାଶ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବେଦ ଏକ ମାର୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଏବଂ ବିନାଶ ସମୟରେ ଫେରିବାର କିଛି ଥାଏ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, କେଉଁଠି ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ? ସେଠି କିପରି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ପୁରାଣ କଥା ପଢ଼ିଥିଲେ? ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲାପରେ, ସୂତ ମୁଁହରୁ ଶୁଭ କଥା ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା। ସେଉଁଠି ଯେଉଁଯେଉଁ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିଲା ଏବଂ କିପରି ଚାଲିଥିଲା, ସେ କଥା ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ସେଉଁଠି ସେମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଥିଲା ଏବଂ ହଜାର ବର୍ଷ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଲା। ଏଠି ଇଡା ହେଲେ ପତ୍ନୀ, ଏବଂ ସାମିତ୍ର ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ସୋମପାନ କରିଥିଲେ। ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନୈମିଷ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେଉଁଠି ରୋହିଣୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ଜଣେ କନ୍ୟାକୁ, ଗୋମତୀ ନଦୀ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ରୁନ୍ଧତୀଙ୍କର କନ୍ୟାଠାରୁ ଜଣେ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେଉଁଠି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁତା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ବାଧା ପାଇଲା ଓ ସେ ହାରିଗଲେ। ଏଠି ନୈମିଷ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବାରୁ ଏଠାର ଲୋକଙ୍କୁ ନୈମିଷିୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ପୁରୁରବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ପୃଥିବୀରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସେ କେବେ ରତ୍ନର ଅଧିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଲୋଭୀ ନଥିଲେ। ସେ ଉର୍ବଶୀ ସହିତ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଯେଉଁ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ଅଗ୍ନିର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ। ତାପରେ ସେ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଯଜ୍ଞ ବେଦି ତିଆରି କଲେ। ସେ ତାପରେ ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ଲୋକଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବେଦିକୁ ଦେଖି, ନୈମିଷିୟାମାନେ ରାଜା ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ ତାପସମାନେ ରାଜାଙ୍କ ବିରୋଧ କଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଉର୍ବଶୀ ନ୍ବଂଶଜମାନେ ସହିତ ପୃଥିବୀରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କାଳରେ ଧର୍ମକୁ ଅଟୁଟ ରଖିଲେ। ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଜ୍ଞାନୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କରି, ଉଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞସଭାରେ, ମହାପୁରୁଷମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପାଳନ କଲେ। ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ବୈଖାନସ, ବାଳଖିଲ୍ୟ, ଏବଂ ମରୀଚିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ପିତୃଦେବତା, ଦେବ, ଅପ୍ସରା, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ତୋତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର, ଗୃହ, ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିବତ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ପୂଜାରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ। ଋଷିମାନେ ଶୁଭ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦ ଓ ଅକ୍ଷର ରହିଛି। ତାଲିଲେ ତାଙ୍କ ବିପକ୍ଷୀମାନେ ତର୍କକୁ ହରାଇ ଦେଲେ। ସେଠି କିଛି ହରାଇଯାଇନଥିଲା; ବ୍ରହ୍ମ ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ସେଠି କି ତପସ୍ୟା ଥିଲା, କି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଆସିନଥିଲା। ଏଭଳି ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞସଭା ବାରୋ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଆଦି ହୋଇ, ଯଜ୍ଞପାତ୍ରମାନେ ଅଲଗା ଭାବରେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ କଥା ଏଠି ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି।