ପଞ୍ଚମ ତଳରେ, ଯାହାକୁ ସଦା ସମୟରେ ପଥର ଗୁଡିକର ଷ୍ଟୂପ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ସେଠି ସୁପର୍ବନ, ପୁଲୋମନ ଏବଂ ମହିଷା ନାମକ ନଗର ଅଛି। ସେଠି ଦେବୀ ସୁରମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶତଶୀର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବାସ କରୁଛନ୍ତି। ଏଭଳି, ଏଠାରେ ନାଗ, ଦାନବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ନଗର ଅଛି। ଏହି ପରେ ସପ୍ତମ ତଳ, ଯାହାକୁ ପାତାଳ ଭାବରେ ପଶ୍ଚିମର ଅତି ସୀମାରେ ଜଣାଯାଏ, ସେଠି ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଛନ୍ତି। ସେଠି ଦିତିର ପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବମାନେ ଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ନଗରରେ ଭିଡ଼ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ପାତାଳର ଶେଷ ଅଂଶରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବହୁ ଯୋଜନ ଯାଏଁ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି, ସେଠି ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେହ ଥିବା ଜଣେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହା ଧୋଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶଙ୍ଖପରି ଦେହ, ନୀଳ ଚେପା ଓଡ଼ିଆ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତାଙ୍କର ସୁନା ଶିଙ୍ଗ, ଶୁଦ୍ଧ ମୁହଁ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ଚେହେରା ତାଙ୍କୁ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ କରିଛି। ତାଙ୍କର ଜିଭାର ମାଳା ଆଗ୍ନିର ଶିଖାପରି ତେଜ ହୋଇ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଛି। ତାଙ୍କର ହଜାର ଆଖି ଏବଂ ତାହାର ଦୁଇ ଗୁଣା ଅଧିକ ଆଖି ତାଙ୍କୁ ଅତି ମହାନ କରିଛି। ଚମକୁଥିବା ଚାନ୍ଦ ଓ ଚମ୍ପାପୁଷ୍ପ ପରି ଆଖିର ମାଳା ତାଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି। ତାଙ୍କର ଦେହ ଉଠି ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ, ସେ ଶୟନ ଏବଂ ବସିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ବଡ଼ ବଡ଼ ସର୍ପ, ଭାରୀ ବେଳା, ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ମହାନ ଆତ୍ମା ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଛି। ସେ ନାଗମାନଙ୍କର ରାଜା, ଶେଷ, ଅନନ୍ତ, ମହାଦୀପ୍ତିମାନ। ଏଭଳି, ଏହି ସପ୍ତ ତଳ, ଯାହାକୁ ରସାତଳ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ବିବରଣ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହା ପରେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ତଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସାଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରାପ୍ତ ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ତଳ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ପବନ ଏବଂ ଆକାଶର ସଂଯୋଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଗତି ବିଷୟରେ ବିବରଣ ଦିଆଯିବ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ପ୍ରଭାରେ, ତାଙ୍କର ଗତିପଥ ସହିତ ଉତ୍ତୋଳିତ ହୁଅନ୍ତି। ପୃଥିବୀର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶକୁ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ବାହ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଆକାଶକୁ ପୃଥିବୀର ପରିଧି ସମାନ ମାନାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଲୋକର ଉତ୍ସ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ ଏବଂ ସେ ପୃଥିବୀରୁ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ତଳରେ 'ମହୀ' ଶବ୍ଦ ପୃଥିବୀର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଉପଲକ୍ଷ କରିବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଗତିପଥର ଯୋଜନା ସଂଖ୍ୟା ଶିଖିବାକୁ ମିଳିବ। ଏହାର ବ୍ୟାସ ତାହାର ପ୍ରସ୍ତର ତିନି ଗୁଣା ଅଟେ, ଏବଂ ତାହାର ପରିଧି ଏହି ଅନୁସାରେ ମାପାଯାଏ। ପୃଥିବୀର ମାପ ଏବଂ ଯୋଜନା ସଂଖ୍ୟା ପରେ ବିବରଣ ଦିଆଯାଇଛି। ପୁରାଣରେ ଏହି ବିସ୍ତୃତି ଏଠାରେ ଗଣନା ହୋଇଯାଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ ଏବଂ ଚଳିଗଲେ, ସେମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସମାନ। ଏହିପରି, ମୁଁ ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବିବରଣ କରିବି। ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ଚୌଡ଼ା ଏକ ଏବଂ ଅଧା କୋଟି କୋଟି ଯୋଜନା ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ପୃଥିବୀର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ଯୋଜନାର ଟିପ୍ରୁ ଗଣନା ହୁଏ। ଏହିପରି, ଏହି ଅଂଶରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନାରୁ ଏକ ହଜାର ଯୋଜନା କମ୍ ଅଛି। ଯୋଜନାର ଟିପ୍ରୁ ଏଗାର କୋଟି ଯୋଜନା ଗଣନା କରାଯାଏ। ଏହିପରି, ପୃଥିବୀର ଅନ୍ତର୍ଗତ ପରିଧି ଏଠାରେ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି। ପୃଥିବୀର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ବିତରଣ ତାଙ୍କ ଗତିପଥ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପର ଅବସ୍ଥିତି ଏଠାରେ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପର ଉପରେ ଲୋକଗୁଡିକ ଛତାର ପରି ବୃତ୍ତାକାର ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।