ସୂର୍ୟ୍ୟଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଦେହ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ—ସେ ସୁନା ଶଙ୍ଖ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି, ସ୍ଫୁର୍ତିମାନ ମୁହଁ, ପବିତ୍ର ରୂପ ଓ ଅପୂର୍ବ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେ ଜ୍ୱାଳାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଅଗ୍ନିର ଫୁଟିଉଠୁଥିବା ଶିଖା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଅଛି, ଏବଂ ଏହାଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ଅଧିକ ଚକ୍ଷୁ ଅଛି। ଚନ୍ଦନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଧଳା ଚକ୍ଷୁର ମାଳା ତାଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଇଛି। ସେ ବିଶାଳ ଦେହରେ ଉଠିଥିବା, ଏକ ସମୟରେ ଶୟନ ଓ ଏକ ସମୟରେ ବସିଥିବା ରୂପରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସର୍ପ, ଭୟାନକ ଆକାର, ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଅଛନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ନାଗମାନଙ୍କର ରାଜା, ଶେଷ ଓ ଅନନ୍ତ ନାଗ, ମହା ଦୀପ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏପରି ଭାବରେ ସାତି ତଳ ଭୂମିକୁ 'ରସାତଳ' ଭାବେ ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି। ଏହା ପରେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ତଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି। ଏହି ତଳ ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ—ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶର ଉପରେ ଅଧିକାର ରଖିଛି। ଏବେ ସୂର୍ୟ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗତି ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦିଆଯିବ। ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତାଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ସହିତ ଉପରେ ଉଠିଥାନ୍ତି। ପୃଥିବୀର ଅର୍ଧ ଅଂଶକୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ବାହ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀର ଚୂଡା ଦ୍ୱାରା ସମାନ ଅଂଶରେ ବିସ୍ତୃତ। ସୂର୍ୟ୍ୟ ଆଲୋକର ଉତ୍ସ ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ପୃଥିବୀରୁ ଉଦୟ ହେବା ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏଠି 'ମହୀ' ଶବ୍ଦକୁ ପୃଥିବୀର ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ସୂର୍ୟ୍ୟର ମଣ୍ଡଳର ଯୋଜନା ସଂଖ୍ୟା ବିଷୟରେ ଏବେ ଜଣାଯିବ। ଏହାର ଡାୟାମିଟର ତାହାର ପ୍ରସ୍ତର ତିନି ଗୁଣା ଅଛି, ଏବଂ ତାହାର ବୃତ୍ତାକାର ମଣ୍ଡଳ ଏହା ଅନୁଯାୟୀ ମାପାଯାଇଛି। ପୃଥିବୀର ଯୋଜନା ସଂଖ୍ୟା ସହିତ ମାପ ବିଷୟରେ ଏବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯିବ। ଏହି ପୁରାଣରେ ଏହି ବିସ୍ତୃତି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଯେଉଁମାନେ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ ଏବଂ ଏବେ ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏବେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସମାନ। ଏହି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭୂମିର ବର୍ଣ୍ନନା ଦିଆଯିବ। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ପ୍ରସ୍ତ ଏକ ଶତ ପ୍ରକୋଟି ଏବଂ ଅର୍ଧ କୋଟି ଯୋଜନା ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ପୃଥିବୀର ଅର୍ଧ ପ୍ରସ୍ତ ଯୋଜନାର ଶିର୍ଷ ଠାରୁ ଗଣାଯାଏ। ଏହିପରି ଏକ ଶତ ହଜାର ଠାରୁ ଏକ ହଜାର କମ ହେବାର ଯୋଜନା ଅଛି। ଯୋଜନାର ଶିର୍ଷ ଠାରୁ ଏଗାର କୋଟି ଯୋଜନା ଗଣାଯାଏ। ଏପରି ଭାବରେ ପୃଥିବୀର ଅନ୍ତର୍ଗତ ବୃତ୍ତାକାର ବିସ୍ତୃତି ବର୍ଣ୍ନନା ହୋଇଛି। ପୃଥିବୀର ବିନ୍ୟାସ ଓ ବିତରଣ ତାଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ସାତି ଦ୍ୱୀପର ଅବସ୍ଥିତି ଏଠି ବର୍ଣ୍ନନା ହୋଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ଉପରେ ଲୋକମାନେ ଛତା ଭଳି ବୃତ୍ତାକାର ରୂପରେ ବିନ୍ୟାସ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି କୋସ୍ମିକ ଡିଂଗାର ମାପ ଏଠି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଭୂର୍ଲୋକ, ଭୁଵର୍ଲୋକ ଓ ତୃତୀୟ ସ୍ୱର୍ଗ ନିଜେ ନିଜେ ନିର୍ମିତ। ସାତି ଲୋକ ଛତା ଭଳି ବିନ୍ୟାସ ହୋଇଛି। ଏହାର ବାହ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଦଶମାଂଶ ଅଧିକ ତତ୍ତ୍ୱ ବିନ୍ୟାସ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ କୋସ୍ମିକ ଡିଂଗାକୁ ଘେରି ଏକ ଘନ ମହାସାଗର ଅଛି। ଏହି ଘନ ମହାସାଗର ପରେ ସଂକ୍ରାନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରାଯାଏ। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନିର୍ମିତ, ଧନର ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରାକୃତିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଏହି ପ୍ରାକୃତିକକୁ ମହାତତ୍ତ୍ୱ ଆବୃତ କରିଛି। ଏବେ ଆମେ ପ୍ରାଚୀନ ଦିଗପାଳମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଶୁଣିବା। ମେରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଏବଂ ମାନସ ସିଖରରେ...