ବିଭିନ୍ନ ମତରେ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରଭେଦ ଓ ତାହାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏଥିବା ଅସ୍ପଷ୍ଟତାର କାରଣରୁ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କାରଣ ଓ ଫଳର ଅନିଶ୍ଚିତତା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ଥିବା ଲୋକମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିଛନ୍ତି। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ମଣିଷମାନଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ପାଇଁ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗଠନରେ ଏବଂ ଶବ୍ଦ, ସ୍ୱର ଓ ଅକ୍ଷରର ଅନ୍ତରରେ କେଉଁଠି ଏକତା ଥାଏ, କେଉଁଠି ପୁନଃ ବିଭେଦ ହୋଇଯାଏ—ଏହି ଭିନ୍ନ ମତରେ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଏ। କିଛି ଲୋକ ନୂତନ ପଥ ଦେଖାଇଛନ୍ତି, କିଛି ତାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ପୂର୍ବେ ଏକ ଏକାଧ୍ଵର୍ୟବ ପରମ୍ପରା ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପରେ ସେଠାରୁ ଦୁଇଟି ପ୍ରଧାନ ଶାଖା ହେଲା। ଏହି ଏକାଧ୍ଵର୍ୟବ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ବିଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ବିକ୍ରମ ହେଲା। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସବୁବେଳେ ଏହି ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ବିଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଲୋକମାନେ ପୂଜା-ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏହି ପରମ୍ପରା ଚାଲିଥାଏ, କିନ୍ତୁ କଳି ଯୁଗରେ ଏହା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଯୁଗରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖ ଯଥା ଅନାବୃଷ୍ଟି, ମୃତ୍ୟୁ, ଓ ରୋଗର ପୀଡ଼ା ଆସିଥାଏ। ଏହି ଦୁଃଖରୁ ବିମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଦୋଷ ଦେଖି ଅଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଯୁଗରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ବିଘ୍ନ ବଢ଼ିଯାଏ। ଧନ ଓ ନ୍ୟାୟ ଶାସ୍ତ୍ର ନେଇ ଭିନ୍ନ ମତ ଦେଖାଯାଏ। ସ୍ମୃତି ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ। ମନ, କର୍ମ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଜୀବିକା ଚାଲିଥାଏ। ଲୋଭ ସାଧାରଣ ହୋଇଯାଏ, ବ୍ୟବସାୟ ପ୍ରଧାନ ଉପାର୍ଜନ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତତା ରହିନଥାଏ। ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନାଶ ହୁଏ, କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହି ଦ୍ୱାପର ଓ ପରେ ବ୍ୟାସଦେବ ଚାରି ଭାଗରେ ବେଦକୁ ବିଭକ୍ତ କରିଦେଇଥିଲେ। ଦ୍ୱାପରରେ ଧର୍ମ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ତାହାର ଗୁଣରୁ ବଞ୍ଚିତ। ଦ୍ୱାପର ଶେଷ ଏବଂ ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ, ଏହି ବିଷୟ ଏବେ ଶୁଣ। ସେଠାରେ ହିଂସା, ଇର୍ଷ୍ୟା, ମିଥ୍ୟା, ଧୋଖା ଓ ତପସ୍ବୀ ହତ୍ୟା ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଧର୍ମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କ୍ଷୟ ପାଏ ଏବଂ ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କମିଯାଏ। କଳି ଯୁଗରେ ନିତ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ରୋଗ, ଭୂଖ ଓ ଭୟ ରହିଥାଏ। ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ସ୍ମୃତିର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ନଥାଏ। କଳିରେ କେତେକ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଶିଶୁ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କର୍ମର ଦୋଷରୁ ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହୁଏ। ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମନରେ ଆସକ୍ତି ଓ ଲୋଭ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହି ଯୁଗରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁଷ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ହୋଇଯାଏ। ପୁରୁଷ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଏକ ପରେ ଏକ କ୍ଷୟ ହୁଏ। କଳି ଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଖାଇବା, ଶୋଇବା ଓ ବସିବା ପାଇଁ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। ସେ ସମୟରେ ଗୁଣହୀନ ଲୋକ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଚରଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯୁଗ ଶେଷରେ ଏହି ଦାସମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏହି ଶେଷ ଯୁଗରେ ଚତୁର ଓ ଧୋଖାବାଜ ଲୋକ ଦେଖାଯିବେ। ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ ଓ ଗୋଧନର ହ୍ରାସ ହେବ। ଏହି ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରରେ ଦାନମୂଳକ ଧର୍ମ ଦୁର୍ଲଭ ହୋଇଯିବ। ସେ ସମୟରେ ଭୂମି କମ୍ ଫଳ ଦେବ, କିନ୍ତୁ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ବହୁତ ଫଳ ମିଳିପାରେ।