ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ଅନ୍ଧକାର ରାତିରେ ଜେଇପରି ଜୁଗନ୍ତ ଉଲୁକା ଏଠି ସେଠି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅନ୍ଧକାର ବ୍ୟାପି ଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ପୃଥିବୀ କେଉଁଠି ଅଛି ଏହାକୁ ଅନୁମାନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା, କିନ୍ତୁ ମନରେ କୌଣସି ଭ୍ରମ ନଥିଲା। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ମହାତ୍ମା ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆକୃତିର ଚିନ୍ତନ କଲେ। ତେବେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ମୁଁ କେଉଁ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ପ୍ରଥମେ ପୃଥିବୀକୁ ଜଳରୁ ଉଠାଇବି?" ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରାରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯିବା ଏକ ଆକୃତି ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଯାହା ବାଣୀର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ସେ ଆକୃତି ଗାଢ଼ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଉଚ୍ଚ୍ୱସିତ ହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଦେହ ହେଉଥିଲା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ୱଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ତାଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିଲା। ତାଙ୍କର କଟି ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ଥିଲା, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିହ୍ନରେ ସମ୍ମାନିତ। ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇବା ପାଇଁ, ସେ ତଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କର ଜିହ୍ବା ଅଗ୍ନି, କେଶ ଦର୍ଭା ଘାସ, ମୁଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ତିନି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦେହ ପୂର୍ବ ଦିଗର ରେଖା ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ସେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭର ଚମକ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରବର୍ଗ୍ୟ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ମାୟା ଶକ୍ତି ଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଘୃତର ଗନ୍ଧ ତାଙ୍କୁ ମହକି ଦେଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ମୁଁ ହୋମ କୁଶାର ଚମଚ ପରି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ସାମବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ନଖ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ତିନି ଭୟାନକ, ତାଙ୍କର ଘୁଁଡ଼ି ଯଜ୍ଞ ପଶୁ, ସେ ନିଜେ ମହାଯଜ୍ଞ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେ ଯଜ୍ଞ ସଙ୍ଗୀତର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଧ୍ୱନି, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ନଥିଲା। ଅଗ୍ନିରେ ଢାକା ପୃଥିବୀକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ବିନ୍ୟାସ କଲେ, ଅଗ୍ନିରେ ଗଳିଗଲା ପାହାଡ଼ମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପାହାଡ଼ ରଖାଗଲା, ସେଉଁଠି ଏକ ପାହାଡ଼ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପ୍ରତି ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେକୁ ପୁଣିପୁଣି ବିଭାଜନ କରିଥିଲେ। ସେ ପୁନିପୁନି ଚାରିଟି ଲୋକ—ଭୂ ଆଦି—କୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଦେଖି, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ନାନା ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟି ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିଥିଲେ, ଏହି ଭାବନାରୁ ସୃଷ୍ଟି ଜନ୍ମ ନେଲା। ଆଦିରେ ଅନ୍ଧକାର, ମୋହ, ମହାମୋହ, ତମସା ଓ ଅଜ୍ଞାନର ଗୁଞ୍ଜନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ପଞ୍ଚପ୍ରକାର, ଯେଉଁମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅହଂକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ। ବାହ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନଥିଲା, ଚେତନା ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ନଥିଲା। ଏହିଠାରୁ ଲୁକାଯାଇଥିବା ସ୍ୱରୂପ ଥିବା ପ୍ରଧାନ ବୃକ୍ଷମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏହିକୁ ନିଜ ଜନ୍ମର ମୂଳ ଭାବିଲେ। ଏହା କେତେକ ଏଡ଼େଇ ଚଳିଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ତିର୍ୟକ୍ ପ୍ରବାହ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏମିତି ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ନିଜକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏଗାରୋଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ନଅଟି ଆତ୍ମାର ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଆଭ୍ୟନ୍ତରେ ଚମକୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାହ୍ୟରେ ପୁଣି ଆବୃତ ହେଉଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ତିର୍ୟକ୍ ପ୍ରବାହ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜକୁ ସଂଯମୀ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଚେତନା ଧାରଣ କରିଥିବା ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହିପରି ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସୃଷ୍ଟିକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ। ତୃତୀୟ ପ୍ରବାହ ହେଉଛି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତ, ଯାହା ଉପରକୁ ଭାଗିଥାଏ। ଏମାନେ ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବେ ଆବୃତ। ଏହି ନଅଟି ଆତ୍ମାର ରୂପକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ପୁଣି ଏକ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟିର ଇଚ୍ଛା କଲେ, ଯାହା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଓ ସୃଜନଶୀଳ।