ଏକ ସମୟରେ, ପଞ୍ଚବିନ୍ଧ୍ୟା ନାମରେ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଥିଲା, ଯାହା 'ହ୍ରୀଂ' ଶବ୍ଦରେ ପରିଚିତ, କିନ୍ତୁ ପବିତ୍ର 'ପ୍ରଣବ' ଅଳ୍ପାତିରିକ୍ତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଅନେକ ଚାହିଦା, ବିଲାପ ଓ ଶୋକର ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଏହି ଲକ୍ଷଣ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବିବେଚିତ କରାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ରୂପ, ନିନ୍ଦା, ବଢ଼ାଇ, ଅପବାଦ ଓ ସନ୍ତୋଷ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଛି। ତପସ୍ବୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ବିଭାଗର ଚବିଶଟି ଲକ୍ଷଣ ବିବରଣା କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ। ଏହି ଚରିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ପ୍ରତିଅନୁଷ୍ଠାନ, ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର ଭାବରେ ବିବରଣା କରାଯାଏ। ଏଉଁପରି, ବିଭାଗ, ଅଭିଯୋଗ, କଥା, ଉପସଂହାର ଓ ପସନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ବିଲାପ ଏହି ଚବିଶଟି ମନ୍ତ୍ରର ଏକ ଭାଗ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କାରଣ, ପରିଭାଷା, ନିନ୍ଦା, ବଢ଼ାଇ, ସନ୍ଦେହ ଓ ଧନାଗାର ଭାବରେ ବିବେଚିତ କରାଯାଏ। ଏହି ଦଶଟି ବିଧି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ। କାରଣ ଶବ୍ଦ 'ହନ୍' ମୂଳରୁ ଆସିଥାଏ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହାକୁ ବିରୋଧ କରି ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ପରିଭାଷା ହେଉଛି କୌଣସି କଥାର ଅର୍ଥ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା। 'ପ୍ରଶଂସ' ଶବ୍ଦର ମୂଳ 'ଶଂସ' ଓ ପ୍ରତ୍ୟୟ 'ପ୍ର' ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, ଯାହା ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ବିବରଣା। ଏହିପରି ଭାବେ କରିବାକୁ ହେଉଛି ନିୟମ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୂର ଅର୍ଥ ଯାହାକୁ 'ପୁରାକଳ୍ପ' କୁହାଯାଏ। ମନ୍ତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଳ୍ପ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ନିଗମ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ବିବେଚନା ହୁଏ। ଏହିପରି ଏହା ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଅନ୍ୟଟି ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହିପରି ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହେଉଥିଲା। ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରିୟାରେ ନିୟମିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ। ଅତିରିକ୍ତ ଓ ଦୋଷ ନଥିବା ସୂତ୍ରକୁ ସୂତ୍ର ଜ୍ଞାତା ଲୋକ ଜାଣିଥାନ୍ତି। ଏହିପରି, ବେଦ କିପରି ଫେରି ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା? ଏହି ଜ୍ଞାନବାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା। ବ୍ରହ୍ମା ମନୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବେଦକୁ ସୁରକ୍ଷା କର, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ!" ଯୁଗର ଦୋଷରେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଲୁଚିଗଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏହାର ନିଜ ଅନୁକ୍ରମରେ। କୃତ ଯୁଗରେ ଏହି ଦଶ ହଜାର ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥିଲା। ବେଦିକ କ୍ରିୟା ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ନହିଁଲେ ବେଦର ନାଶ ହେବ। ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ନାଶ ହେଉଛି, ବେଦ ନାଶ ହୁଏ; ତେବେ ସମସ୍ତ କିଛି ନାଶ ହେଉଥିଲା। ପୁନଃ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞ ଦଶ ଗୁଣା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଭଗବାନ ଏକ ଚତୁର୍ପାଦ ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରିଦେଲେ। ଏହିପରି, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଗରେ ବେଦର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମୁଁ ସ୍ଥାପିତ କରିଛି। ଏହିକୁ ସାକ୍ଷାତ ଓ ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ବୁଝିବାକୁ, ମୁଁ ଏହା ଘୋଷଣା କରୁଛି। ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିତ୍ୟ ଅଂଶ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ବେଦର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ଚାରି ଶିଷ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଚାରି ମଧ୍ୟରେ ପୈଳ ଚତୁର୍ଥ ଏବଂ ଲୋମହର୍ଷଣ ପଞ୍ଚମ ଥିଲେ। ସେ ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କୁ ଯଜୁର୍ବେଦର ବ୍ୟାଖ୍ୟାତା କରିଦେଲେ। ଏହିପରି, ଅଥର୍ବବେଦ ପାଇଁ ସୁମନ୍ତୁ ନାମକ ଉତ୍ତମ ଋଷିକୁ ଚୟନ କଲେ। ଏବଂ ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ ମୁଁକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଚାରିପ୍ରକାର ପୁରୋହିତ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୂଚିତ ହେଲା। ସେ ସାମନ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଉଦ୍ଗାତ୍ରୀ ପାଇଁ ନିୟୁକ୍ତ କଲେ, ଅଥର୍ବବେଦକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ଦେଲେ। ଯଜୁର୍ବେଦ ସହିତ ହୋତା ପଦ ଦେଲେ। ଅଥର୍ବବେଦ ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିର୍ବାହ କରିଦେଲେ। ଏହି ଭାବରେ, ବେଦ ଓ ମନ୍ତ୍ରର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏବଂ ତାହାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏହି ବିଧି ଅନୁସରଣ କଲେ।