ଏହି ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣର କଥାରେ, ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଛି—ସୋମ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜାତି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ସେଇ ଦେବତା ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ଏମିତି ଉପାସକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିଷୟରେ କେବେ ମନ୍ଦ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅନୁଚିତ କିଛି ବି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏମିତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦେବତା କେବେ ଅପକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତାପରେ, ଯେଉଁ ଅଷ୍ଟମ ନାମକୁ ‘ମହାଦେବ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ସେଇ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ହେବା ପରେ ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମନ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଲଗି ଗଲା। ଏହିପରି ଜଣାଯାଉଛି ଯେ, ମହାଦେବ ସ୍ୱୟଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଟୁଟ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ। ମହାଦେବଙ୍କୁ ସୋମ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ସେଠି ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଉଦ୍ଭିଦର ମୂଳ। ଯିଏ ଏହିପରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଜାଣେ, ତାଙ୍କୁ ସେ କେବେ ଅପକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏକ ରାତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁହେଁ ଏକାସାଥି ଆସନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ଓ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଭୋଜନ ହୁଏ। ସେଇ ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଯାହା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରାଣର ଚଳନ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେଠି ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଉପଚୟ କରନ୍ତି। ଦେହର ଭିତରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଗହ୍ବର ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ବୈତାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୀକ୍ଷିତ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରୀ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଯାହା ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମନର ସଙ୍କଳ୍ପର ମୂଳ, ତାହା ସ୍ଥିତ। ଯାହା ପୁନଃପୁନଃ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯାହା ସଦା ନୂତନ, ମହାଦେବଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଅମୃତମୟ ଓ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସୁବର୍ଚ୍ଚଳା ଓ ପୁତ୍ର ଶନୈଶ୍ଚର। ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀ ଧାତ୍ରୀ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଉଶନା। ଅନ୍ୟା ଭାବେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ବିକେଶୀ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗାରକ। ଅନ୍ୟା ଭାବେ ଶିବା, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମନୋଜବ। ପଶୁପତି ରୂପକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଗ୍ନି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଛଠଠ ଭୟଙ୍କର ରୂପକୁ ଆକାଶ ନାମରେ କୁହାଯାଏ। ସପ୍ତମ ପ୍ରମୁଖ ରୂପ ଦ୍ୱିଜ ଦୀକ୍ଷିତ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ। ଅଷ୍ଟମ ମହାରୂପ ଚନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହିପରି ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ରୂପ ଓ ନାମ ସହ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ ଓ ଦୀକ୍ଷିତ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦେବତା ବିଦ୍ୟମାନ। ଯିଏ ତାଙ୍କର ଏହି ରୂପ ଓ ନାମ ଜାଣେ, ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣିଥାଏ। ଏହି ଭୀମାସ୍ୟ ମହିମାର ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ହେ ଭୃଗୁବଂଶୀମାନେ, ଏବେ ମହାଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ବଡ଼ଭଉଣୀ ଦେବୀ ଶ୍ରୀ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କଠାରୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ବାଳ ଓ ଉନ୍ମାଦ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନେ ମନରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ଆକାଶରେ ଚାଲିଗଲେ। ମେରୁ ଯୁଗରେ ବିଧାତୃ ଓ ଧାତୃଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ସ୍ମରଣୀୟ। ପ୍ରାଣ ଓ ମୃକଣ୍ଡ ଦୁଇଜଣ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶାଶ୍ୱତ ଭଣ୍ଡାର। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଧୂମ୍ରାଠାରୁ ପୁତ୍ର ବେଦଶିରା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କ ଅନେକ ରୂପ, ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଓ ଦେବତାମୟ କୁଳ ଏହି କଥାରେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।