ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ଏକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଏବଂ ପ୍ରୀତିଙ୍କର ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ପୁତ୍ର, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତ୍ରେତା ଅଗ୍ନିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଧାରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର କୀର୍ତି ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଏହି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ କନକପୀଠ ନାମକ ଋଷି ଓ ଶୁଭ ଅପରାଜିତା ପୀବରୀ ନାମକ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସାମିଲ କରିଥିଲେ। ପୀବରୀଙ୍କର ଏକ ପୁତ୍ର ଶଂଖପଦ ଏବଂ ଏକ କନ୍ୟା କାମ୍ୟା ଥିଲେ। କାମ୍ୟା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ, ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କୁ ବିବାହ ଦିଆଯାଇଥିଲେ। ଏହି ରୂପରେ ଦଶ ଓ ଦୁଇ କନ୍ୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜବଂଶର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା। ଯଶୋଧରା କାମ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଁଁ କାମର ଉପାଧି ନେଇଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର କୌଣସି ପତ୍ନୀ କିମ୍ବା ପୁତ୍ର ନଥିଲେ; ସେମାନେ ତପସ୍ୱୀ ମୂଳର ଥିଲେ। ସେମାନେ ଅରୁଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଯାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ଅରୁଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୁଇ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ସତ୍ୟବତୀ ଓ କେଟେ ଥିଲେ, ଯେଁଁ ଧର୍ମିକ ଓ ଶୁଭ ଥିଲେ। ଉର୍ଜାଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟବାନ ବସିଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଯେଁଁ ସପ୍ତ ପୁତ୍ର ରଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ବସିଷ୍ଠ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଉର୍ଜା ପ୍ରାଣଙ୍କର ଆଦର୍ଶ ରାଣୀ ଦ୍ୟୁତିମତଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ରକ୍ଷା, ଗର୍ତ୍ତ, ଉର୍ଧ୍ୱବାହୁ, ସବନା ଓ ପବନା ଏହି ରାଣୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ରତ୍ନ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଁଁ ବରାଙ୍ଗୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏପରି ଭାବରେ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କ ଉତ୍ପତି ବିବରଣ ହୋଇଛି। ଏବେ ଆମେ ଶୁଣିବା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ର ଠାରୁ ସ୍ୱାହା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ନିର୍ମଥ୍ୟ, ପବମାନା ଓ ବୈଦ୍ୟୁତ ଅଗ୍ନିର ରୂପରେ ପରିଚିତ। ନିର୍ମଥ୍ୟ, ପବମାନା, ଶୁଚି ଓ ସୌର ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ରୂପରେ ପରିଚିତ। ପବମାନାଙ୍କର ପୁତ୍ର କାବ୍ୟବାହନା ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ହବି ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ କାବ୍ୟବାହନା ହବି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଚାଳିଶ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ବୈଶ୍ରୁପ୍ତ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଲୋକାଗ୍ନି। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବୈଶ୍ୱାନର, ଯିଁଁ ଏକଶ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହବି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏପରେ ଅଥର୍ବ, ଲୋକାଗ୍ନି ଭାବରେ ଦର୍ପହା ଅଥର୍ବଣ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଦଧ୍ୟାଙ୍ଗ ଅଥର୍ବଣ ଭାବରେ ଅଗ୍ନି ପରିଚିତ। ସେ ଗୃହପତ୍ୟା ଅଗ୍ନି ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର ଶୁକ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଯିଁଁ ଉଦ୍ଗମ ଅଗ୍ନି। ଶଂସି ଅଗ୍ନି ପ୍ରଶଂସିତ; ହବି ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏହି ଅଗ୍ନି ଶୋଳ ନଦୀ ଆଶା କରିଥିଲେ। କାବେରୀ, କୃଷ୍ଣବେଣା, ନର୍ମଦା, ଯମୁନା, ବିପାଶା, କୌଶିକୀ, ଶତଦ୍ରୁ, ସରୟୂ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଏହି ଶୋଳ ନଦୀର ଉପାସ୍ଥାନ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇଥିଲା। କୃତିକାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥିବା ଧିଷ୍ଣୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ଧିଷ୍ଣୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଭାବରେ ନଦୀମାନଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ଧିଷ୍ଣୀମାନେ ମାଧ୍ୟମରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏବେ ସଂକ୍ଷେପରେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଶୁଣ। ସେମାନେ ସଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ, ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ହବି ଦେବା ସମୟରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗ୍ନି କୃଶାନୁ ଦ୍ୱିତୀୟ, ବେଦିରେ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନରେ ରଖାଯାଇଥିଲେ। ପରିଷତ ଓ ପବମାନା ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଅନ୍ତେ, ଅସ୍ଵୀପ୍ତ ଅଗ୍ନି ହବ୍ୟବାହନା, ଶାମିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରକାଶ ମିଳିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ଋଷିମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ଅଗ୍ନିର ରୂପ ଓ ଉତ୍ପତି, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରମାନେ, ନଦୀମାନେ ଓ ଧିଷ୍ଣୀମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମ ଓ ଉତ୍ପତି କ୍ରମ ଉପରେ ଏହି ବିବରଣ ଦିଆଯାଇଛି।