ଦ୍ଵଂଦ୍ଵୈସ୍ତୈଃ ପୀଡ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ଚୁକ୍ରୁଶୁରାଵୃଣାନି ଵା
ସେଇ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୋଇ ଲୋକମାନେ କଣ୍ଠସ୍ୱରେ କୁହିଲେ କିମ୍ବା ଆପଣିକୁ ଢାକିଲେ ।
ପୂର୍ଵ ନିକାମଚାରାସ୍ତେ ହ୍ଯନିକେତା ଯଥାଭଵନ୍
ପୂର୍ବରୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ ପୁନଃ ଘରହୀନ ହେଲେ ।
ମଧୁଧୁନ୍ଵତ୍ସୁ ନିଷ୍ଠେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ନଦୀଷୁ ଚ
ମଧୁରେ ଭରିଥିବା ପାହାଡ଼, ପର୍ବତ ଏବଂ ନଦୀରେ ।
ଯଥାଜୋଷଂ ଯଥାକାମଂ ସମେଷୁ ଵିଷମେଷୁ ଚ
ସେମାନେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସମତଳ ଓ ଅସମତଳ ଭୂମିରେ ଚାଲିଥିଲେ ।
ତତସ୍ତାନ୍ନିର୍ମଯାମାସୁଃ ଖେଟାନି ଚ ପୁରାଣି ଚ
ତାପରେ ସେମାନେ ଗ୍ରାମ ଓ ସହର ତିଆରି କଲେ ।
ତେଷାମାଯାମଵିଷ୍କଂଭାଃ ସନ୍ନିଵେଶାଂତରାଣି ଚ
ସେମାନଙ୍କ ଦୈର୍ଘ୍ୟ, ପ୍ରସ୍ତା ଓ ଭିତର ଗଠନ ।
ମାନାର୍ଥାନି ପ୍ରମାଣାନି ତଦା ପ୍ରଭୃତି ଚକ୍ରିରେ
ସେଇ ସମୟରୁ ମାପ ଓ ମାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଲା ।
ଦଶ ତ୍ଵଂଗୁଲପର୍ଵାଣି ପ୍ରାଦେଶ ଇତି ସଂଜ୍ଞିତଃ
ଦଶଟି ଆଙ୍ଗୁଳି ସଂଯୁକ୍ତିକୁ 'ପ୍ରାଦେଶ' ଭାବରେ ଡାକାଯାଏ ।
ତାଲଃ ସ୍ମୃତୋ ମଧ୍ଯମଯା ଗୋକର୍ଣଶ୍ଚାପ୍ଯନାମଯା
'ତାଳ' ମଧ୍ୟମ ମାପ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, 'ଗୋକର୍ଣ୍ଣ' ସବୁଠୁ ଛୋଟ ମାପ ।
ରତ୍ନିରଂଗୁଲପର୍ଵାଣି ସଂଖ୍ଯଯା ତ୍ଵେକଵିଶତିଃ
'ରତ୍ନି' ଏକେଇଶ ଆଙ୍ଗୁଳି ସଂଯୁକ୍ତିର ମାପ ।
କିଷ୍କୁଃ ସ୍ମୃତୋ ଦ୍ଵିରତ୍ନିସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଦଂଗୁଲଃ
'କିଷ୍କୁ' ଦୁଇ ରତ୍ନି, ଚଉଉଁଶି ଆଙ୍ଗୁଳି ସଂଯୁକ୍ତି ।
ଧନୁଃସହସ୍ତ୍ରେ ଦ୍ଵେ ତତ୍ର ଗଵ୍ଯୂତିସ୍ତୌଃ କୃତା ତଦା
ଦୁଇ ହଜାର ଧନୁସ ମିଶି 'ଗବ୍ୟୂତି' ନିର୍ମାଣ ହେଲା ।
ଏତେନ ଯୋଜନେନେହ ସନ୍ନିଵେଶାସ୍ତତଃ କୃତାଃ
ଏହି ଉପାୟରେ ଏଠାରେ ବସିବା ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ଏହିପରି ଭାବରେ ତିଆରି ହେଲା ।
ଚତୁର୍ଥ କୃତିମଂ ଦୁଗ ତସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିର୍ଣଯମ୍
ଚତୁର୍ଥ କୃତିମ ଦୁର୍ଗର ନିର୍ଣୟ ବିଷୟରେ ଏବେ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି ।
ରୁଚକଃ ପ୍ରତିକଦ୍ଵାରଂ କୁମାରୀପୁରମେଵ ଚ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ରୁଚକ ଅଛି, ଏବଂ କୁମାରୀପୁର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ।
ହସ୍ତସ୍ରୋତୋ ଦଶଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନଵହସ୍ତୋଷ୍ଟ ଏଵ ଚ
ହସ୍ତସ୍ରୋତ ଦଶଟି ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏବଂ ନବହସ୍ତ ଅଷ୍ଟଟି ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ।
ତ୍ରିଵିଧାନାଂ ଚ ଦୁର୍ଗାଣାଂ ପର୍ଵତୋଦକଧନ୍ଵିନାମ୍
ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁର୍ଗ — ପାହାଡ଼, ପାଣି ଓ ଧନୁଆକାର ଦୁର୍ଗ ।
ଯୋଜନାଦର୍ଦ୍ଧଵିଷ୍କମ୍ଭମଷ୍ଟଭାଗାଧିକାଯତମ୍
ଏହାର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ଏକ ଯୋଜନ, ଏବଂ ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଅଧିକ ଲମ୍ବ ।
ଛିନ୍ନକର୍ଣଵିକର୍ଣଂ ଚ ଵ୍ଯଜନାକୃତିସଂସ୍ଥିତମ୍
ଏହା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କାନ ଓ ବିକୃତ କାନ ସହିତ ବିଆଜନ ଆକୃତିରେ ଅଛି ।
ଚତୁରସ୍ରଯୁତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ତୈଃ ପୁରଂ କୃତମ୍
ଚତୁରସ୍ର ଆକୃତିର ଦିବ୍ୟ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ସହର ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହେଲା ।
ଅତ୍ର ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରଶଂସଂତି ହ୍ରସ୍ଵଂ କାଷ୍ଠଵିଵର୍ଜ୍ଜିତମ୍
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶକୁ ଛୋଟ ଓ କାଠ ବିହୀନ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ ।
ନଗରାଦର୍ଦ୍ଧଵିଷକଂଭଃ ଖେଟଂ ପାନଂ ତଦୂର୍ଦ୍ଧତଃ
ସହରର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ହେଉଛି ଖେଟ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ପାନ ଅଛି ।
ଦ୍ଵିକ୍ରୋଶଃ ପରମା ସୀମା କ୍ଷେତ୍ରସୀମା ଚତୁର୍ଦ୍ଧନୁଃ
ସର୍ବାଧିକ ସୀମା ଦୁଇ କ୍ରୋଶ, ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ର ସୀମା ଚାରି ଧନୁ ।
ଵିଂଶଦ୍ଧନୁର୍ଗ୍ରାମମାର୍ଗଃ ସୀମାମାର୍ଗୋ ଦଶୈଵ ତୁ
ଗ୍ରାମ ରାସ୍ତା ବିଶ ଧନୁ, ସୀମା ରାସ୍ତା ଦଶ ଧନୁ ।
ନୃଵାଜିରଥନାଗାନାମସଂବାଧସ୍ତୁ ସଂଚରଃ
ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଚଳାଚଳ ଅଟକା ନାହିଁ ।
ତ୍ରିକା ରଥ୍ଯୋପରଥ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁର୍ଦ୍ଵିକା ଶ୍ଚାପ୍ଯୁପରତ୍ଯକାଃ
ତିନିଟି ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତା ଓ ଉପରାସ୍ତା, ଦୁଇଟି ଉପରାସ୍ତା ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ଧୃତିମାର୍ଗସ୍ତୂର୍ଦ୍ଧଷଷ୍ଠଂ କ୍ରମଶଃ ପଦିକଃ ସ୍ମୃତଃ
ଧୃତି ରାସ୍ତା କ୍ରମେ ଷଷ୍ଠି ଛଅ, ପଦଚାରୀ ରାସ୍ତା ଏହିପରି ଗଣାଯାଏ ।
କୃତେଷୁ ତେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ପୁନର୍ଗେହଗୃହାଣି ଵୈ
ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ତିଆରି ହେଲାପରେ ପୁନି ଘର ଓ ଗୃହ ତିଆରି କରାଯାଏ ।
ତଥା କର୍ତୁଂ ସମାରବ୍ଧାଶ୍ଚିଂତଯିତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏପରି ତିଆରିବା ଆରମ୍ଭ କରି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ଭାବି ଯୋଜନା କରିଥିଲେ ।
ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ ଗତାଶ୍ଚାନ୍ଯା ଏଵଂ ତିର୍ଯଗ୍ଗତାଃ ପରା
ଏହାପରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଆଉ ଆଗକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ତିର୍ୟକ ଗତି କରିଥିବା ମାନେ ମଧ୍ୟ ।