ਇਹ ਜਗਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀਅ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਸਮਰਥਾ, ਫੈਲਾਅ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦੇਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਦੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਪਕਰਨ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਦਿ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਹੈ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਬ੍ਰਹਮਣ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਜਦੋਂ ਜੁਗਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀ-ਕਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਸੱਤਾਂ ਦਵੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ, ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅੰਡ-ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੋਕ ਅਤੇ ਅਲੋਕ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਇਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਬਾਹਰੋਂ ਇਹ ਹਵਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਅੱਗ, ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰੀ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰੋਂ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਸੱਤ ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪਰਤਾਂ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ-ਬਦਲਾਅ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ, ਪਰਸਪਰ ਮੋਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਲੇ। ਉਹ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰ ਸਾਥੀ ਹਨ—ਨਾ ਕੋਈ ਅੱਗੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਪਿੱਛੇ। ਜਦੋਂ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਥਿਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀ ਨੋਕ ‘ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਰਜੋ ਗੁਣ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਤੱਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਬੀਜ ਲਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੁਣ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਤ੍ਵ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ, ਰਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਮੋ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਬਣ ਕੇ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਵੇਦ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਅੱਗ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਹੀ ਉਹ ਇਕ ਰਚਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵੀ, ਜੋ ਸੱਤਰ ਤੱਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਆਤਮ-ਭੂਤ ਪੁਰੁਸ਼ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਆਤਮ-ਭੂਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਤ੍ਵਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਦਾਸੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਤਮ-ਭੂਤ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪੁਰੁਸ਼, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੈਤਰ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।