ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਕ੍ਸ਼ੀਵਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੈਂਤੀਸ ਮਹਾਨ ਆਂਗੀਰਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਵਤਸਾਰ, ਨੈਧ੍ਰੁਵ ਅਤੇ ਰੈਭ੍ਯਾ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ। ਅਤਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤ੍ਰਿ, ਅਰਵਸਨਾ, ਸ਼੍ਯਾਵਾਸ਼੍ਵ ਅਤੇ ਗਵੀਸ਼੍ਠਿਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਸਤਕਰਮਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜੋ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੌਥਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਭਰਦਵਾਸੁ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਸੱਤ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਮਧੁਚਛੰਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਵੀ ਉੱਤਮ ਜਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਦੇਵਸ਼੍ਰਵਾ, ਰੇਣੁ, ਪੂਰਣ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯਾ ਦੇ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਗਸਤਯ, ਆਯੁ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਯੁ ਅਤੇ ਵਿਧ੍ਮਵਾਹਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁ, ਜੋ ਵਿਵਸ੍ਵਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਇਲਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਖਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਭਲੰਦਨਾ, ਵਤਸ ਅਤੇ ਸੰਕੀਲਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਵੀ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ। ਅਗਲੇ ਪੈੜੇ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ। ਬਹਵ੍ਰਿਚ, ਭਾਰਗਵ, ਪੈਲਾ, ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਯ ਅਤੇ ਜਾਜਲੀ ਜਿਹੜੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਪਮਨਯੁ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਤੀ, ਮਾਡੂਕੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਲੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੰਨਗ ਅਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ਗੰਤਾ, ਛਿਆਸੀ ਉੱਚਕੋਟੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ, ਲੌਹਿਤਯ, ਕੰਠਕ, ਕਾਲਾਵ ਅਤੇ ਸ਼ਾਵਧ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੌਤ੍ਰ ਸ਼ਿਸ਼—ਛਿਆਸੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ। ਚੈਮਿਨੀ, ਸਭਰਦਵਾਜ, ਕਾਵ੍ਯਾ ਅਤੇ ਪੌ੍ਯੰਜੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਲੰਗਲੀ, ਸ਼ਾਲਿਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਾਜ ਭਾਰਗਵ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ। ਚਾਲੀ-ਛੇ ਹੋਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਭਾਲੋਭ, ਜੋ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਬਲਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਨੱਬੇ ਜਣੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਤ੍ਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਕਲੂ, ਸੁਮਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵਵਰ ਵੀ ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਥਾਪ੍ਰੀਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼੍ਵ, ਸੁਮੂਲੀ ਅਤੇ ਬਾਸ੍ਕਲੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਵੈਯਾਸਕੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ੁਕ, ਲੌਕੀ ਅਤੇ ਭੂਰਿਸ਼੍ਰਵਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਰਣਯ, ਇਲਕ, ਉਪਮਨਯੁ ਅਤੇ ਵਿਦਾਸ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਜਾਦਰਪ, ਕਹੋੜ, ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਅਦਿਤੀ, ਜਲਾਪਾ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਮੁਦਗਲਾ, ਅਤੁਜੀਵ, ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ੀਤਿਕਾ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਥੇ, ਅਦ੍ਵੈਤ ਗਿਆਨ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਧੁਨੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਉਪਹਾਰ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਾਂਵਾਂ ਦੀ ਵਿਅਖਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦ, ਰੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਸ਼ਾਮਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸੰਦਹ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਪਰ ਅਰਥ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਸਭ ਵੀ ਉਥੇ ਵਿਅਪਕ ਹਨ।