ਤੇषਾਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਸ਼ੁष੍ਮਿਂ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਨਾ ਮਚष੍ਟ ਸਃ
ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਵੀ ਦੱਸੇ।
ਸ੍ਮृਤਂ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਯਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦੇਵ ਗੁਰੁਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਥਾਂ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਨ੍ਯਾਸਿਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿਆ ਹੈ; ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ।
ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਿਣਸ੍ਤਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਤੁ
ਹੋਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਪਂਥਾਨਃ ਪਿਤृਯਾਨਾਸ੍ਤੁ ਸਮृਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਵ ਤੇ
ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਚਾਰ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥੈਵ ਪਿਤृਯਾਨਾਨਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਦ੍ਵਾਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਲਈ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾ ਵਰ੍ਦ੍ਧਂਤ ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਸਮਾਸਿਕਾਃ
ਜਦੋਂ ਵਰਨ ਤੇ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵਧਦੇ ਨਹੀਂ,
ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਸ਼ਰੀਰੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵਾਤ੍ਮਨਾ ਤੁ ਤਾਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਬਣੇ।
ਤਤੋ ऽਨ੍ਯਾਂ ਮਾਨਸੀਂ ਸੋ ऽਥ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਨਾਂ ਸਾਧਕਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ
ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯੁਗਾਨੁਰੂਪਾ ਧਰ੍ਮੇਣ ਯੈਰਿਮਾ ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ, ਇਹ ਜੀਵ ਵਧਾਏ।
ਅਭਿਧ੍ਯਾਯ ਪ੍ਰਜਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਾਨਾਵੀਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਮਾਨਸੀਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।
ਕਲ੍ਪੇ ऽਤੀਤੇ ਪੁਰਾਣ੍ਯਾਸੀਦ੍ਦੇਵਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਜਾ ਇਹ
ਇਕ ਪੁਰਾਣੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲਏ ਸਨ।
ਮਨ੍ਵਂਤਰਕ੍ਰਮੇਣੇਹ ਕਨਿष੍ਠਾਃ ਪ੍ਰਥਮੇਨ ਤਾਃ
ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੀਵ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਸਨ।
ਕੁਸ਼ਲਾਕੁਸ਼ਲੈਃ ਕਂਦੈਰਕ੍ਸ਼ੀਣੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤਦਾ ਯੁਤਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਸਭ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਘਟਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਦੇਵਾਸੁਰਪਿਤॄਂਸ਼੍ਚੈਵ ਯਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਮਾਨੁषੈਃ
ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—
ਆਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਵੈ ਵਿਦਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਿਨਿਰ੍ਮਮੇ
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਲਈ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।
ਤਚ੍ਛਰੀਰਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੈਃ ਕਾਰ੍ਯੈਸ੍ਤੈਃ ਕਾਰਣੈਃ ਸਹ
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਸਮੇਤ—
ਤਤੋ ਦੇਵਾਸੁਰਪਿਤॄਨ੍ਮਨੁष੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਚਤੁषृਯਮ੍
ਫਿਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ—ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਜਨਮ ਲਏ।
ਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਮੋਮਾਤ੍ਰਾਸਮੁਦ੍ਭਵਃ
ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਉਪਜਿਆ।
ਤਤੋ ऽਸ੍ਯ ਜਘ ਨਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮਸੁਰਾ ਜਜ੍ਞਿਰ ਸੁਤਾਃ
ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ, ਅਸੁਰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਏ।
ਸृष੍ਟਾ ਯਯਾ ਸੁਰਾਸ੍ਤਨ੍ਵਾ ਤਾਂ ਤਨੁਂ ਸ ਵ੍ਯਪੋਹਤ
ਉਹ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਬਣੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਸਾ ਤਮੋਬਹੁਲਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤੋ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਮਿਕਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਸृष੍ਟ੍ਵਾਸੁਰਾਂਸ੍ਤਤਃ ਸੋ ऽਥ ਤਨੁਮਨ੍ਯਾਮਪਦ੍ਯਤ
ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਧਾਰਿਆ।
ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਯੁਞ੍ਜ ਮਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਮਾਸੀਤ੍ਪ੍ਰਭੋਃ ਕਿਲ
ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ।
ਯਤੋ ऽਸ੍ਯ ਦੀਵ੍ਯਤੋ ਜਾਤਾਸ੍ਤੇਨ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਜਦ ਉਹ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਜੋ ਜਨਮ ਲਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਵਾਸ੍ਤੁ ਦਿਵ੍ਯਾਯਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤੇਨ ਦੇਵਤਾਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇਵਤਮਈ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਜਨਮ ਲਏ।
ਉਤ੍ਸृष੍ਟਾ ਸਾ ਤਨੁਸ੍ਤੇਨ ਅਹਃ ਸਮਭਵਤ੍ਤਦਾ
ਉਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਛੱਡਿਆ, ਫਿਰ ਦਿਨ ਬਣ ਗਿਆ।
ਦੇਵਾਨ੍ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤਃ ਸੋ ऽਥ ਤਨੁਮਨ੍ਯਾਮਪਦ੍ਯਤ
ਦੇਵਤੇ ਰਚ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਧਾਰਿਆ।
ਪਿਤੇਵ ਮਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਯ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।