विद्वांसः जानन्ति यत् उदरस्थो वह्निः, यः मृत्युसंयुक्तः अस्ति, सः अग्नेः पुत्रः इति कथ्यते। तस्य अग्नेः मन्युमान् नामकः पुत्रः, भीषणः संवार्तकः इति स्मृतः। समुद्रवासिनः पुत्रः, दानवैः सहितः, एवं विज्ञेयः। तस्य पुत्रः मांसशः अग्निः, यो मृतान् नरान् भक्षयति। ततः, शुद्धः सः, सूर्यस्वरूपः, गन्धर्वैः आयुः इति कथ्यते। आयुः नाम्ना सः भगवतः, प्रवाहितः इति कीर्त्यते। पाकयज्ञेषु, तत्र प्रमुखः वह्निः सहः इति अभिधीयते। विचित्रस्य वह्नेः पुत्रः अपि विविधिः इति उच्यते। विविधेः पुत्रः अर्कः; एवं एते अग्नेः पुत्राः। सुरभिः, वसुरन्नादः, प्रविष्टः, यः रुकमराट् इति विख्यातः, एवम् ज्ञायन्ते। एवं एते वह्नयः यज्ञेषु प्रवाहिताः इति घोषिताः। पूर्वे स्वायम्भुवे मन्वन्तरे, ते वह्नयः एव तेषां अधिदेवताः आसन्। लोके, स्थानानां अधिदेवताः पूर्वं हविः वहन्तः आसन्। पूर्वे मन्वन्तरे, ये गताः, तैः सह शुद्धयज्ञाः अपि आसन्। एवं एतानि स्थानानि तेषां च अधिदेवताः मया निगदिताः। सर्वेषु मन्वन्तरेषु, जातवेदसः लक्षणानि समानानि भवन्ति। सर्वे प्रजापतयः तेजस्विनः इति कथ्यन्ते। सर्वेषु मन्वन्तरेषु, स्वनामरूपकर्मभिः सह एव भवन्ति। भविष्यति, येऽपि अजाता वह्नयः, तेऽपि अजातैः देवैः सह भविष्यन्ति। पितॄणां परम्परा पुनः विस्तारतः क्रमशः वर्ण्यते। तस्याङ्गेभ्यः मानवाः, असुराः, देवाः च जाताः। तेषां स्वभावः पूर्वं उक्तः; पुनः संक्षेपेण शृणु। ये आत्मानं पितॄन् मन्यन्ते, ते तस्य पार्श्वात् अभवन्। ऋतवः, पितरः, देवाः—एषा वैदिकी शिक्षा। एते पूर्वे स्वायम्भुवे मन्वन्तरे शुभे च अन्तराले अभवन्। तेषु केचन गार्हस्थ्यं कुर्वन्तः, यज्ञं न अकुर्वन्। तेषु ये यजमानाः, ते सोमपाः पितरः अभवन्। ऋतवः, पितरः, देवाः च इयम् शास्त्रे निश्चिताः। नभसः, नभस्याः, प्राणिनः, अपुदात्दृतात् उत्पन्नाः। सहः, सहस्याः, भीषणा अपि अपुदात्दृतात् उत्पन्नाः। षट्सु मासेषु, कालविभागेषु, एते प्रतिष्ठिताः। ऋतवः ब्रह्मणः पुत्राः, आत्मभावसम्पन्नाः इति ज्ञेयाः। स्थानात् पृथक्, स्थानपालाः अपि विज्ञेयाः। वर्षाणि अपि स्थानानि, स्वस्वाधिकारिणां भवन्ति। तेषां स्वरूपं तत्त्वं च अद्य प्रवक्ष्यामि; शृणुत ध्यानपूर्वकम्। क्षणाः, कलाः, कष्ठाः, मुहूर्ताः, दिवा रात्रयः—त्रयः ऋतवः, अयनद्वयं, दक्षिणायनम् उत्तरायणम् च—ऋतवः क्षणस्य अपत्यं ज्ञातव्याः; एवम् षट् ऋतवः। एतेभ्यः एव ऋतुभ्यः, सर्वे स्थावरजङ्गमाः प्राणिनः उत्पद्यन्ते। तेषां संयोगे, ते प्रजापतेः प्रजाः उत्पादयन्ति।