तस्मात् सदा बुद्धिमद्भिः रुद्रः एवं पूजनीयः। स एव सर्वभूतानां कारणं, सर्वात्मा, नीललोहितश्च। प्रजापतिप्रमुखैः देवैः यज्ञफलार्थिभिः स भगवान् पूज्यते, तस्मात् स त्र्यम्बक इति कथ्यते। त्र्यम्बकस्नेहात् कुशस्य याः प्ररोहाः, ताः त्रिसाधनसमाख्याताः, स एव त्रिसाधनः, त्रिपिण्डकः, त्रिशीर्षश्च इति प्रसिद्धः। एवं पञ्चवर्षमयं कालं युगं विद्वांसः प्राहुः। ततो मधुमासादिसंज्ञकः षट्कसमूहः जातः। कालः सर्वं संगृह्य, नदीवेगवत् शीघ्रं धावति। अनन्ताः पुत्रपौत्रादयः, तेषां गणना न शक्या, बहुत्वात्। यः पुण्यकीर्तीन् स्तौति, महान् सिद्धिम् आप्नोति। सर्वे समुत्पद्यन्ते सममानमानिनः, स्वनामस्वरूपयुक्ताः। ऋषयश्च मनवश्च, सर्वे समानार्थिनः। तेषां यशः क्रमशः विस्तारतः शृणु। येन सप्तद्वीपपुरीसमेता पृथिवी स्वीकृता। स्वायम्भुवान्तराले, पूर्वं च प्रथमे त्रेतायुगे, तदा सत्कर्मतपसा जनाः स्थापिता आसन्। सा पुण्या कन्या कर्दमस्य प्रजापतेः पुत्री जाता। ताभ्यां दश वीर्यवन्तः भ्रातरः, प्रजापतेः समाः, जाताः। तेषां नामानि—ज्योतिष्मान्, द्युतिमान्, हव्य, सवन, साभ्र इति। तत्र द्वीपेषु धर्मेण तेषां सीमाः शृणु। प्लक्षद्वीपे मेधातिथिः अधिपः अभवत्। कुशद्वीपे ज्योतिष्मान् राजा नियुक्तः। प्रियव्रतेन हव्यः शाकद्वीपाधिपः कृतः। पुष्करे सवनस्य पुत्रः महावीतः जातः। स देशः तस्य महात्मनः नाम्ना महावीत इति स्मृतः। हव्यः शाकद्वीपाधिपः पुत्रान् उत्पादितवान्—कुसुमोत्तरः, मोदाकः, सप्तमः महाद्रुग इति। कुमारस्य कौमारः द्वितीयः इति कथ्यते। मणिवस्य चतुर्थः मणिवकः इह कथ्यते। मोदाकस्य षष्ठं क्षेत्रं मोदाक इति प्रसिद्धम्। तत्र सप्त क्षेत्राणि तेषां नाम्ना कथ्यन्ते। कुशलः, मनोनुगः, शोष्णः, पावनः, अन्धकारकः इति। तेषां भूमयः शुभाः क्रौञ्चद्वीपस्य तेषां नाम्ना प्रसिद्धाः। यत् क्षेत्रं मनसः अनुगं, तत् 'मनोनुग' इति; यत् मानस्य अनुगं, तत् 'मानोनुग' इति कथ्यते। यत् अन्धकारस्य क्षेत्रं, तत् 'आन्धकार' इति प्रसिद्धम्। एते क्रौञ्चद्वीपस्य सप्त कीर्तिमन्तः देशाः। उद्भिज्जः, वेणुमानः, वैरथः, लवणः, धृतिः इति नामानि। उद्भिज्जः प्रथमं क्षेत्रम्, वेणुमण्डलम् द्वितीयम्। धृतिमत् पञ्चमं क्षेत्रम्, प्रभाकरः षष्ठम् इति।