पराशरस्य महर्षेः विश्वामित्रेण सह वैरं प्रवृत्तमासीत्। एतत्सर्वं भगवतः संकल्पेन, विश्वामित्रस्य हितार्थं, हे ब्राह्मण, कृतमिति विज्ञायते। ततः प्रभुः एकमेव वेदम्, चतुर्विभागयुक्तं तं वेदं, चतुर्धा व्यभजत्। तस्य शिष्यैः तेषां च शिष्यशिष्यैः अनन्ता वेदशाखाः प्रवर्तिताः। ततो धर्मकामाः ते विशिष्टाः ऋषयः पुनः प्रश्नं पप्रच्छुः। तत्र दिव्यरूपसमन्वितः सप्ताङ्गयुक्तः शुभस्तुतिसंयुक्तः सुनाभः ऋषिः आसीत्। तं कramेण पृष्ठतः गत्वा, तदा वेदपाठं प्राप्स्यथेत्युक्तम्। सा भूमिः पुण्या मन्तव्या; तस्मिन्नवेले भगवानेव प्रत्युवाच। तत्र गङ्गा, गर्भा, यवाहारा, तथैव नैमिषेयाः स्मृताः। तदा नैमिषारण्ये मुनयः विधिवत्सत्रं चक्रुः। ते नैमिषेयाः मुनयः परमकारुण्यसमन्विताः आसन्। तदा तैः राजानं अतिथिसंभावनया सन्मान्य स्नेहेन च पूजितम्। राजा प्रयाते, अन्ये राजर्षयः मुनयश्च अपि निवृत्ताः। पुनरपि तत्रैव महर्षिभिः स्वस्तिवाचनार्थं सत्संगः कृतः। तदा द्वादशवर्षीयसत्रकाले नैमिषारण्ये मुनिभिः यदुवंशजः त्वरण्यः दशसहस्रैः अन्यैः सहोत्पादितः। एवं विषयविस्तरः पुराणसारः च संक्षेपेण निरूपितः। अत्रैव महाविषयस्य सारः सुबोधाय सूचितः। यः कश्चन इदं प्रथमं प्रकरणं सम्यगधीयीत, निगृहीतेंद्रियः स्यात्। यश्च वेदान् उपवेदोपनिषत्सहितान् वेत्ति, द्विजोत्तम, स एव श्रेयस्करः। वेदः अल्पश्रुतं जनं पश्यन्, “मां हनिष्यति” इति भीतो भवति। इदं प्रकरणमावाप्य, मोहः न भवेत्, इच्छितं मार्गं लभते। यस्य व्युत्पत्तिं वेत्ति, स सर्वपापैः विमुक्तः स्यात्। प्रलयकालेऽपि एषः पन्थानं निर्माति; विनाशे पुनर्जन्म नास्ति। कुत्र तु तद् अद्भुतकर्मणां मुनीनां सत्रमासीत्? कथं च तत्र धीमताऽसौ पुराणं व्याख्यातवान्? एवमुक्तः सूतः शुभवचः प्रत्युवाच। यावत्कालं तद् सत्रं प्रवृत्तम्, यथाच तद् आसीत्, तद् सर्वं स सूचयामास। तद् तेषां सत्रं परमपुण्यं सहस्रवर्षपर्यन्तं प्रवृत्तम्। तत्र इडा पत्न्यभूत्, शमित्रो मुनिः अपि तत्रासीत्। तत्र देवाः सहस्रवर्षं सोमपानं कृतवन्तः। तेनैव कर्मणा नैमिषारण्यं मुनिभिः कीर्तिमद् पूजितं च जातम्। तत्रैव रोहिण्या कन्या जाताऽभूत्, गोमती अपि तत्रैव क्षणेन प्रादुर्भूता। रुन्धत्या अपत्यात् तेजस्वी पुत्रः अभवत्। तत्रैव विश्वामित्रवसिष्ठयोः वैरं प्रवृत्तमासीत्। वसिष्ठस्य पराजयः अभवत्, तस्य प्रज्ञा रुद्धा आसीत्। तत्रैव नैमिषस्य जन्मात्, तस्य जनाः नैमिषेयाः इति कथ्यन्ते। यदा बलवान् पुरूरवा पृथिवीं शशास, तदा रत्नसंपद्भिः स न कदाचिद् तुष्टः, लोभाभावात्, यथाश्रुतम्। स उर्वश्यया सहितः तद् यज्ञं निर्वर्तितवान्। एवं भागवतपुराणस्य प्रथमस्य प्रकरणस्य पावनं चरित्रं मुनिभिः सुतपूर्वकं श्रावितम्।