शृणु। मेरोः दक्षिणदिशि पुनः, मानसशिखरे दिव्ये, तथा पश्चिमदिशि अपि तस्मिन्नेव मानसशिखरे, वरुणः जलचराधिपः सुखाख्यायां पुरीं निवसति। सा पुरी महेन्द्रस्य पुरीसमाना कथ्यते। सोमाय अपि तत्र विभावरी नाम पुरी वर्तते। एते सर्वे धर्मसंस्थापनाय लोकपालनाय च प्रतिष्ठिताः सन्ति। अथ, सूर्यस्य गतिं विभागेषु यथाक्रमं शृणु। स सदा ज्योतिरचक्रं गृहित्वा परिभ्रमति। वैवस्वतक्षेत्रे यत्र संयमः दृश्यते, तत्रैव सूर्योदयः प्रतीयते। सुखाय, अथवा वरुणस्य देशे, तत्रापि उदयः दृश्यते। यदा दक्षिणपूर्वदिग्भ्यः अपराह्णः संप्राप्तः, तदा उत्तरदिग्वासीषु जनेषु रात्रिः भवति। एवं उत्तरदिग्वासिनां लोकेषु कः प्रकाशते? प्रातःकाले, अथवा सोमपुर्यां, स्फुटः प्रभाकरः उदेति। तत्र सोमपुर्यां प्रातःकाले एव सूर्यस्य मध्याह्नः भवति। संयमक्षेत्रे, अथवा वरुणस्य देशे, रात्रौ मध्यरात्रे सूर्यास्तः सम्पद्यते। एवं स सूर्यः भ्रममाणः नक्षत्राणि परिभ्रमति। उदयास्तयोः सदा पुनः पुनरावृत्त्या मार्गे सञ्चरति। तस्यैव प्रभाभिः सूर्यः मध्याह्ने दहति। ततः परं, क्षीणगव्युत्तरः स सायं दिशं प्रति गच्छति। यावत् पूर्वे दहति, तावत् पृष्ठे पार्श्वयोः अपि दहति। यत्र स लयं गच्छति, तदेव तस्यास्तमितं कथ्यते। अन्धकारस्य दूरेण भूमिरेखायाः छादनेन च, ग्रहाणां तारा-चन्द्र-सूर्याणां च दर्शनम् उपजायते। अग्नेः प्रभा शुक्लवर्णा, भूमेः छाया कृष्णवर्णा। तस्य रक्तवर्णता अप्सुन्यत्वेन, रक्तत्वेन, शीतलत्वेन च भवति। स एकलक्षयोजनपरिमितोच्चस्थले दृश्यते। अग्निः पर्वतम् प्रविश्य दूरात् प्रकाशते। सूर्यः अग्निना संयुक्तः तेन दिवसम् उष्णं करोति। परस्परं संयोगेन तौ दिवा-रात्रौ दीप्तिमन्तौ भवतः। एवं सूर्ये उदिते रात्रिः जलानि प्रविशति। पुनः सूर्ये अस्तं गते, दिवसः रश्मिषु प्रविशति। एवं दक्षिणोत्तरभागयोः पृथिव्याः, अयं क्रमः प्रवर्तते। रात्रिः इति यः तमोभागः, स सूर्यतेजसः अभावात् संज्ञायते। एवं सूर्यः पुष्करमध्येन यदा गच्छति, तदा तत्रैकस्य मुहूर्तस्य योजनोत्तराणि कथ्यन्ताम्। पञ्चाशत् सहस्राणि तत्र सन्ति। एवं गत्या यदा दक्षिणबिन्दुं प्राप्नोति, तदा पुष्करमध्येन दक्षिणायनकाले भ्रमति। सूर्यस्य दक्षिणबिन्दौ गतिं शृणु। तत्रापि एकशतचत्वारिंशत् सहस्राणि पञ्च च योजनानि सन्ति। इति सूर्यस्य दिव्यं गमनं, लोकपालानां प्रतिष्ठा च, यथाशास्त्रं प्रवृत्तम्।